19 Mayıs – Derin Tarih

Sansürsüz 19 Mayıs’a Doğru

Derin Tarih — Tue, 30 Apr 2019 22:20:00 +0000

2012 yılından itibaren içerisine girdiğimiz büyük yıldönümleri döngüsü en son 2018’de ’le başını bize bir kere daha çevirmişti. Mayıs ayı itibariyle bu defa Millî Mücadele’nin başlangıcı kabul edilen 19 Mayıs 1919’un 100. sene-yi devriyesindeyiz.

Aradan geçen bir asra rağmen İnkılap Tarihi üzerindeki resmî, resmî ne kelime, bir zamanlar askerî baskı sebebiyle yakın tarihimizin henüz aydınlığa kavuşmamış pek çok cephesi mevcut. Arşiv belgeleri bile 5816 sayılı kanun ve bunaltıcı resmî baskı sebebiyle hakkıyla incelenebilmiş, hatta yayımlanabilmiş değil ne yazık ki.

Nitekim bizzat Türk Tarih Kurumu’nun 1979 yılında neşrettiği İngiliz Belgelerinde Atatürk adlı kitabın ilk cildinde (Yayına hazırlayan: Bilal Şimşir) yer alan Mustafa Kemal ile ilgili bir bilgi notundaki bir paragrafın aynı kurumun 1992’de yaptığı 2. baskısında bu defa “yanlı” bulunarak çıkarıldığını dergimizde okumuş olmalısınız (“yansız” belgeyi nereden bulup da zatıâlinize beğendireceğiz ey şanlı Türk Tarih Kurumu?).

Nitekim yine Türk Tarih Kurumu’nun bastığı Ali Fuat Türkgeldi’nin Görüp İşittiklerim unvanlı kitabının bu defa CHP devrinde, 1949 yılında yapılan ilk baskısında Ahmet Emin Yalman’ın isminin Amerikan mandacıları arasından -elbette korumak maksadıyla- “silindiğini”, iki yıl sonra yine aynı kurum tarafından Demokrat Parti devrinde yapılan 2. baskısına bu defa Yalman’ın isminin konulduğunu görüyoruz(!)

Düşünün, metinler üzerindeki bu mıncıklamalar ülkenin en önemli tarih otoritesi denilen kurumda oluyorsa diğerlerinde neler olmadı! Tarih kitaplarında öyle hile ve yanıltmacalar yapıldı ve yapılıyor ki aklınız şaşıyor.

19 Mayıs’ı 100. yıldönümünde bu hile ve aldatmacaların ötesinde ele almaya karar veren derginiz akademisyen ve uzmanlara 19 Mayıs hakkında merak edilen 19 soru yöneltti. Aldığımız ilginç ve merak uyandırıcı cevapları okuyunca resmî tarihin neleri ve neden hasıraltı ettiğini daha iyi anlayacaksınız.

Aylık dergi olarak 86. sayımızı tutuyorsunuz elinizde ama 2014 sonundan itibaren çıkan bir de Özel Sayılarımız var ki Nisan sonunda “Dört Halife Devri” başlığıyla 14. sayısı yayımlandı. Demek erken bir 100. sayı ile karşı karşıyasınız.

İnşaallah nice 100. sayılarda buluşmak dileğiyle.

Hayırla kalınız.

Mustafa Armağan

Derin Tarih Dergisi Genel Yayın Yönetmeni

Millî Mücadele 19 Mayıs’ta mı Başlamıştır?

Ali Satan — Tue, 30 Apr 2019 22:08:55 +0000

19 Mayıs 1919 Millî Mücadele’nin dönüm noktası ve kilometre taşı olmakla beraber başlangıcı değildir. Millî Mücadele Anadolu’da çok daha erken bir zamanda başlamıştır. Millî refleks olarak Anadolu’nun her yanında millî kongreler tertip edilmiş, Müdafaa-yı Hukuk Cemiyetleri kurulmuş ve Millî Mücadele başlatılmış oldu. Mondros Mütarekesi’nden birkaç gün sonra, 5 Kasım 1918’de Kars İslam Şûrası toplandı. Muhtemel işgal bölgeleri ardı ardına bu kongreleri toplamaya devam etti. Millî Mücadele’de toplanan kongre sayısı Bülent Tanör’ün tespitine göre 30’dur. TBMM’nin açılmasından sonra bile kongreler devam etmiş; direniş için kararlar almış, vergi salmış, asker toplamış ve silahlı mücadeleyi başlatmışlardır. Dolayısıyla 19 Mayıs 1919’da M. Kemal Paşa Samsun’a geçtiğinde Anadolu’nun her yanında o günlerde “çoban ateşleri”ne benzetilen, mücadeleye hazır ve hatta başlamış güçler ve arkasında halk desteği vardı. Sonradan inşa edilen tarihin aksine milletin duyarlılığı, vatanseverliği ve mücadele azmi her şeyin üzerindeydi. Bunu örgütlenerek ispat etmişti. M. Kemal Paşa bu “çoban ateşlerini” bir araya getirip aynı hedefe doğru yöneltmeyi başardı.

Devamı Derin Tarih Mayıs Sayısında…

19 Mayıs Neden Gençlik ve Spor Bayramı Olarak Kutlanıyor?

Mustafa Armağan — Tue, 30 Apr 2019 22:03:42 +0000

Bayramların, özellikle ulus-devlete özgü millî bayramların ideolojisi, etraflarında teşekkül ettirilen kutsal haleler yüzünden çoğu zaman gözden kaçar. “Doğal” bir şeymiş gibi görünür kutlanmaları. Doğal olanın -mevcut pozitivist şartlanmalara bağlı olarak- bir tarihi olabilir mi? Tarih, bu “doğal” kabul edilen özel günlerin dışındadır. Bugün oldukları şekilleriyle eskiden ve bir defada var oldukları sorgusuz sualsiz kabul edilir ve üzerinde kafa yormaya gerek duyulmaz. Hicret hadisesiyle hicrî takvimin kullanılmaya başlanmasının “aynı anda” gerçekleştiği yolundaki umumî kanaat maalesef yanlıştır. Aynı şekilde 23 Nisan’ı Mustafa Kemal’in çocuklara armağan ettiği de ideolojik bir köpürtme ve gözboyamacılıktan başka bir şey değildir. Üstelik bu bayram, kısa bir süre sonra amacından sapmış, başlangıçta İstiklal Harbi şehit ve gazi yetimlerinin yararına Himaye-yi Etfal Cemiyeti tarafından düzenlenen bir kutlama iken (güzel elbise giydirilerek yetimlerin sevindirilmesi amaçlanmıştı) kısa sürede çocuklar üzerinden büyüklerin servet ve makamlarını ilan etme yarışına dönüşmüştür.

Devamı Derin Tarih Mayıs Sayısında…

19 Mayıs’ın Fikrî Zemini Nasıl İnşa Edilebilir?

Metin Hülagü — Tue, 30 Apr 2019 21:59:09 +0000

Her bilimin kendine özgü çetrefil konuları vardır. Bu konuları nihai çözüme ulaştırmak bazen oldukça uzun zamanın geçmesini gerektirebilir. Matematikte bazı soruların çözümü için bazen bir asırdan daha fazla bir zamanı beklemek gerektiği gibi diğer sahalardaki birtakım soruların cevaplanması için de belki biraz sabırlı olmak gerekecektir. Tabii ki bütün sosyal bilimlerin bütün şubeleri ile yakın bir ilgi içinde olan ve özellikle siyaset ve uluslararası ilişkiler ile bütünüyle ve ayrılmaz surette bir birliktelik oluşturan tarih biliminin de kendine özgü çetrefil konuları vardır. Tarihin bu türden konularını çözmek matematikteki çözümsüz gözüken soruları çözmekten galiba çok daha zordur.

Çünkü tarihi inşa edenler fanidir. Hadiselerin çözümü için gerekli olan vesikalar ise telafisi mümkün olamayacak bir surette yok olmaya ve yok edilmeye her zaman ve zeminde müsaittir. Son dönem Osmanlı tarihi azami derecede karmaşık olduğu kadar, olayları ve uygulamaları ile günümüzdeki yapının ortaya çıkma sürecinin de ilk evresini oluşturmaktadır. Yakın dönem Osmanlı Devleti’nin temelde meşgul olmak zorunda kaldığı en önemli siyasî meselelerden bazıları Hilafet, petrol ve Filistin konularıydı.

Devamı Derin Tarih Mayıs Sayısında…

Mustafa Kemal Samsun’a Hareket Etmeden Önce Devletten Ne Talep Etti?

Beytullah İmzaoğlu — Tue, 30 Apr 2019 21:52:44 +0000

Mustafa Kemal’in Samsun’a gönderilmesi hakkındaki vesikaların mühim bir kısmı bugün ATESE Arşivi’ndedir. Bunlardan bir kısmı Genelkurmay tarafından 1952’den itibaren neşredilen Harp Tarihi Vesikaları Dergisi’nde, bir kısmı da yine Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Yayınları tarafından 80. Yıl Atatürk’ün Samsun’a Çıkışı ve Kurtuluş Savaşı’nın Başlatılmasına Dair Belgeler 1919-1999 adıyla basılan kitapta neşredilmiştir. Mustafa Kemal Paşa 30 Nisan 1919 tarihinde “Dokuzuncu Ordu Kıtaatı Müfettişliğine tayin olunmuş…” olduğu hâlde derhâl Anadolu’ya gitmek yerine 16 Mayıs 1919’da hareket edeceği güne kadar muhtelif isteklerde bulunmuştur, öyle ki birkaç defa kendisine Samsun’a gitmesi için acele etmesi dahi hatırlatılmıştır.

Devamı Derin Tarih Mayıs Sayısında…