Bingazi – Derin Tarih

Sultan II. Abdülhamid’in Libya’daki İstihbarat Subayı: Binbaşı Abdülvahid Efendi

Şefaattin Deniz — Thu, 01 Oct 2020 05:38:59 +0000

20. yüzyılda Osmanlı Devleti kronikleşen büyük sorunlarla karşı karşıyaydı. Bir taraftan içeride ekonomik bunalımlar ve siyasî buhranlarla boğuşurken, dışarıda ise İngiltere ve Fransa gibi sömürgeci devletlerle mücadele etmeye çabalıyordu. 1876 yılı tarihe üç padişahlı yıl olarak geçmişti. Sultan Abdülaziz tahttan indirilmiş, yerine geçirilen V. Murad aklî melekelerini yitirmiş, kaos ortamına yol açanlar için Şehzade Abdülhamid’in tahta çıkarılmasından başka çıkar yol kalmamıştı. Sultan Abdülhamid Meşrutiyet’i ilan etmiş, ardından tarihe “93 Harbi” olarak geçen 1877-78 Osmanlı Rus savaşları başlamış, Berlin Antlaşması’yla Kafkaslarda ve Balkanlarda büyük toprak kayıpları yaşanmıştı.

Bu süreçte Afrika kıtasında da önemli gelişmeler yaşanıyordu. 1830 yılında Cezayir’i işgal eden Fransızlar 1881’de Tunus’u ele geçirdiler. 1882 yılında Mısır’ın İngiliz işgaline uğramasıyla Osmanlıların Kuzey Afrika’da kontrol edebildiği yegâne toprak parçası olarak Trablusgarp eyaleti kalmıştı. Ancak burası da İtalyanların işgal tehdidi ile karşı karşıyaydı. Osmanlı Devleti Afrika’daki son toprağı Trablusgarp eyaleti hakkında bölgedeki görevlileri sayesinde bilgi topluyor, raporlar aracılığıyla merkezden oldukça uzak bu topraklardaki gelişmeleri yakından takip ediyordu.

1877 yılında kurulan Osmanlı Meclisi’ne Trablus üç vekil göndermişti. Burası Kuzey Afrika’daki son Osmanlı toprağı olarak kalınca, Sultan II. Abdülhamid bölgeye özel bir önem verdi. Libya’daki aşiret ileri gelenlerinin çocuklarından oluşan Hamidiye alayları kurularak halkın herhangi bir işgale karşı hazırlıklı olması yönünde tedbirler alındı. Denizden yapılabilecek saldırıları püskürtmek amacıyla Tunus’tan Mısır sınırına kadar olan uzun sahil şeridinde stratejik savunma noktalarına silah depoları kuruldu.

Öte yandan Trablus, Fizan ve Bingazi’de birer kanaat önderi olan tarikat şeyhleri ve kabile liderlerine madalyalar ve nişanlar verilmek suretiyle Osmanlı Devleti’ne bağlılığı öne çıkaran unvanlar ihdas edildi. Bu bağlamda bölgedeki kabileler üzerinde etkisi olan Medeniyye tarikatı lideri Şeyh Zafir, II. Abdülhamid’in davetiyle İstanbul’a gelerek hususi danışman unvanını aldı.

İslam birliği politikaları çerçevesinde Senûsilere destek artırıldı. Trablusgarp’ın korunmasında bu tarikat büyük bir rol oynadı. Libya’daki yerel direnişi örgütleyen Osmanlı subayları bölgede özverili çalışmalar yaptı. Osmanlı Devleti’nin desteği ile Büyük Sahra’da Avrupa sömürgeciliğine karşı yerel direnişi de Senûsiyye hareketi örgütleyecekti.

20. yüzyılın son çeyreğinde bu hareket kabileler arasında büyük rağbet gördü. Fransız ve İtalyan emperyalist yayılmasına karşı Senûsiyye mensupları çok istikrarlı ve güçlü bir direniş gösterdiler. Özellikle İtalyanlar Libya coğrafyası ile yakından ilgileniyorlardı. Bu tehlikenin farkında olan Osmanlı yönetimi İtalyan işgali başlamadan önce halkı örgütlemek ve sağlıklı bilgiler almak amacıyla bölgeye subaylar gönderdi. Bunlardan biri de Binbaşı Abdülvahid’di.

Devamı Derin Tarih Ekim Sayısında…

Yavuz Hırsız İtalya’ya Karşı Kitaplı Propaganda

Havva Akdağ — Sat, 01 Feb 2020 03:55:24 +0000

Sömürge kapma oyunu esnasında Fransa’nın nüfuz sahasını Fas’a kadar genişletmesi İtalya’nın gözünü Trablusgarb ve Bingazi’ye dikmesine yol açmıştı. Medeniyet götürmek gibi gülünç bir iddiayla yola çıkan İtalya, bununla yetinmedi, Osmanlı Devleti’ni savaş suçlusu ilân etmeye cüret etti. Oysa asıl savaş suçunu İtalyanlar işlemişti. Tarihler 25 Mart 1912’yi gösterdiğinde Osmanlıların İtalyan yaralılarına işkence ettiklerini, harp esnasında domdom kurşunu kullandıklarını, İtalyan sağlık görevlilerine saldırdıklarını iddia ettiler. Buna karşılık iddiaların tamamen asılsız olduğuna dair Bingazi Umum Kumandanı Enver Bey şifreli bir açıklamada bulundu. Bırakın Osmanlıların yaralılara işkence etmesini, asıl İtalyanların ellerine düşen Müslüman esirleri derhal öldürdüklerini, domdom kurşununu bizzat İtalyanların kullandığını, üstelik Seydiaziz’de Hilâl-i Ahmer (Kızılay) teşkilatına topla saldırıda bulunduklarını ifade ediyordu istikbalin Enver Paşa’sı. Yetmiyormuş gibi Lebde Muharebesi sırasında hurmalıklar arasında kalan 40 civarında yaralı Osmanlı askerini gaddarca süngülemişlerdi. Londra Cemiyet-i İslamiye’den 11 Haziran 1912’de Londra Elçisi Tevfik Paşa’ya gönderilen belgede ise bu menhus hadisenin dünya kamuoyuna duyurulması için Cemiyetin neşrettiği Kırmızı Vaha (The Red Oasis) adlı kitabın 30 nüshasının Tevfik Paşa’ya ulaştırılmak üzere postaya verildiği belirtiliyor, bunların kalem erbabı ile resmî ve gayrı resmî ilgililere ulaştırılması için elçiliğin yardımı isteniyordu. Anlayacağınız Osmanlı Devleti İtalyanların Trablusgarb’daki mezalimi karşısında susmamış, uğradığı haksızlık hakkında kamuoyu oluşturmaya çalışmıştı.

Devamı Derin Tarih Şubat Sayısında…

Trablusgarb Savaşı Ve Libya Halkının Enver Paşa Sevgisi

Burak Enver — Sat, 01 Feb 2020 03:50:01 +0000

Günümüzde Avrupa emperyalizminin hedefi hâline gelen ve bir iç savaş yaşamakta olan Libya toprakları 100 yıl önce de bir paylaşım kavgasına sahne olmuş; Avrupalı devletler arasında başlayan sömürgecilik yarışı Osmanlı Devleti’nin Kuzey Afrika’da kalan topraklarına da sıçramıştı. İngilizler, Fransızlar ve İtalyanlar; Cezayir, Tunus, Trablusgarb, Bingazi ve Mısır’da hâkimiyet süren Osmanlı Devleti’nin Afrika’daki topraklarına göz dikmişler ve söz konusu bölgeleri hedef hâline getirmişlerdi. Büyük çoğunluğu Araplarla meskûn Osmanlı vilayetleri, Sultan II. Abdülhamid’in siyasî ve diplomatik anlamdaki bütün girişimlerine rağmen sırayla işgal edildi. 1830’da Cezayir’i işgal eden Fransızlar, 1881’de Tunus’a saldırdılar. İngilizler ise 1882’de Mısır’ı, 1898’de de Sudan’ı sömürgeleştirdi. Sömürgecilik yarışında diğer Avrupalı devletlere nazaran geç kalan İtalyanlar ise Osmanlı Devleti’nin Kuzey Afrika’da kalan son topraklarına saldırmayı planlıyorlardı. Yani Trablusgarb ve Bingazi’ye. İtalyanların, Trablusgarb ve Bingazi’ye yönelik örtülü faaliyetleri aslında Osmanlı Devleti’ni hiç şaşırtmamıştır. Zira İtalyanlar, işgalden önce Trablusgarb’ı siyasî ve ekonomik bir nüfuz alanı olarak belirlemişler ve bu doğrultuda faaliyetler gerçekleştirmişlerdi.

Devamı Derin Tarih Şubat Sayısında…