Devamı Derin Tarih Kasım Sayısında…

Bildiğiniz gibi 1516’da Barbaros kardeşler Cezayir şehrine gelip orada Osmanlı yönetimi adına ilk adımları atmışlardı. Yerli halklarla işbirliği yapıp İspanyollara karşı mücadele ettikten sonra ve özellikle 1519’da Sultan I. Selim’e (Yavuz) özel bir mektup ve heyet gönderip Cezayir’in Osmanlı Devleti çatısı altında barınmasını talep ettiler. Bu gelişmeyi değerlendirirken, “Cezayir’in İspanyollarla mücadelede Akdeniz’deki jeostratejik statüsü ve önemi nedir?” sorusunu mutlaka akılda tutmak gerekiyor. Çünkü batı Akdeniz’de Cezayir hâkimiyeti Barbaros kardeşlerden tâ 1830’lara kadar, sanki bir Osmanlı üssüymüş gibi devam etti. Cezayirlilerin bölgedeki en önemli faaliyetleri ise elbette “korsanlık” dediğimiz faaliyetlerdi. Gerek Avrupa devletleri, gerekse Osmanlı Devleti için işte bu denizcilik faaliyetleri Cezayir’i önemli yapıyordu. Zaten bu yüzden de “Dâru’l-Cihad Cezayir-i Garb” unvanı kazanmıştır. Çünkü Cezayir üzerine yapılan birçok Batı taarruzu Müslümanların zaferiyle sonuçlanmıştı. Bu sayede Cezayir uluslararası bir hüviyet kazandı.

Batı Akdeniz’e girmeye çalışan Avrupa devletleri karşılarında denizcilikte mahir Cezayir korsanlarını buldular. Bu gözü pek korsanlarla giriştikleri savaşları kaybedince Cezayir ile anlaşmak zorunda olduklarını fark ettiler. Afrika’ya geçmenin başka yolu yoktu. Osmanlı Devleti bu jeostratejik konumunu bildiği için her zaman Cezayir filosuna yardım etti. Özellikle Malta kuşatması ve Çeşme Savaşı sırasında bu yardımlarını artırdı. Bu sebepledir ki bölge, Osmanlı’nın Akdeniz politikasındaki jeostratejik önemi açısından öncelikli bir konumdaydı. Hatta 16. yüzyılda Barbaros kardeşlerden tutun da Kılıç Ali Paşa ve Cezayirli Hasan Paşa’ya kadar Osmanlı’nın kaptan-ı derya dediğimiz amirallerinin pek çoğu Cezayir’de yetiştirmiştir. Avrupa devletlerinin filolarıyla sürekli çarpıştıklarından deniz savaşlarında tecrübeliydiler. Bu mühim tecrübeden istifade etmek isteyen Osmanlı bu denizcileri hem kendi donanmasında istihdam etmiş hem de bölgedeki deniz gücünü kendisine bağlamıştır. Unutmamak gerekir ki, 18. yüzyılda Osmanlı bahriyesinde reformlar yapan ve ilk modern denizcilik akademisini inşa eden kişi Cezayirli Hasan Paşa’dır. Bu nedenle Cezayir, Osmanlı denizcilik tarihinde hususi bir yere sahiptir.

Devamı Derin Tarih Aralık Sayısında…

Fransa başbakanı Macron’un birkaç ay evvel sömürgeciliğin ağır bir hata olduğu itirafı bu vahşiliği örtmeye yetecek bir özeleştiri olarak elbette görülemez. Zira Fransa sömürmekten asla vazgeçmedi. Fransa’nın 1961’den bu yana 14 Afrika ülkesinin ulusal rezervlerini elinde tutmaya devam ettiği herkesin malumu olan bir gerçek. Kanaatimce daha önemli bir mesele ise Fransa’nın maddi sömürüsünün yanı sıra eski sömürgelerinin bağlarını kopartmamak adına “Batılılaşma”, “çağdaşlaşma” “laiklik” “demokrasi” ve “modernleşme” adı altında zihinleri sömürmeye devam etmesi. Müslümanların dinî düşüncelerini şekillendirmek, dinî hayatı ve algılarını pasifleştirmek adına Fransa’nın kurduğu okullar ne yazık ki maddî kaynakların sömürülmesi kadar konuşulmadı, tepki görmedi. Afrika’da müstehcen yayın yapan televizyon kanallarından tutun da moda putunu Müslüman toplumlara dayatma biçimi hep göz ardı edildi. Tüm bu kültürel sömürünün sonucunda kendisini Müslümanım diye tanımlayan ama alkol tüketip domuz eti yiyen, kurban bayramlarını barlarda kutlamayı normal karşılayan bir toplum oluştu.

Günümüzün bu acı gerçeklerine karşı Cezayir’de yaşanan soykırımın yeniden hatırlatılmasının gerekli olduğunu düşünüyorum. Yüzyıllarca Osmanlı himayesinde huzuru yaşayan Cezayir’i 1830 senesinde işgal edip kendi topraklarına katan Fransa, Cezayirlileri vatanlarından ederek kalıcılığını sağlama almak istedi. Ancak İkinci Paylaşım Savaşıyla birlikte bu plan sekteye uğradı. Fransa’nın savaşlarda silah altına aldığı Cezayir halkı kendi topraklarına döndüğünde bir yabancı, hatta ikinci sınıf insan muamelesi görmeye başladı. Yaşanılan baskılar ve ayrımcı politikalar neticesinde Cezayir’de tarihe geçecek bir sivil bağımsızlık hareketi kıvılcımlandı.

Olayların devamını bir filmin dilinden anlatmakta fayda görüyorum. Zira bu filmin Fransa’da 1971 yılına kadar gösterilmesi yasaktı. O tarihten sonra da ancak Fransızların Cezayir halkına yaptığı işkenceler sansürlenerek gösterimine izin verildi. Ayrıca 2003 senesinde Amerika’nın Irak’ı işgalinden önce Pentagon bu filmi subaylarına seyrettirilerek, işgal sırasında karşılaşılabilecekleri zorlukları görmelerini istemiştir. Sinemanın ötesine geçip siyasal ve sosyolojik bir göstergeye dönüşmeyi başaran bu filmin Vietnam (Viet Minh), İrlanda (IRA) ve Nikaragua (Sandinistas) gibi başka coğrafyalarda var olan hareketlerin taraftarlarınca da sıklıkla seyredildiği bilinmektedir.

1966 senesinde, yani Cezayir’in bağımsızlığını kazanmasının akabinde çekilen La Battaglia Di Algeri’den (Cezayir Bağımsızlık Savaşı) bahsediyoruz. İtalyan yönetmen Gillo Pontecorvo’nun kanlı mücadelenin sıcaklığı hâlâ Cezayir sokaklarında hissediliyorken olabildiğince tarafsız bir yaklaşımla çektiği film, bir belgesel tadında ilerlediği için başrolde de Cezayir’in bağımsızlık mücadelesini görmekteyiz. Yönetmen, o zamanlar 9 milyon nüfusa sahip olan Cezayir’in 1 milyon kaybına neden olan bu işgalin özellikle 1954 ile 1957 yılları arasındaki kesitini anlatmayı tercih etmiş. Cezayir şehri ve Cazbah bölgesi FLN’nin (National Liberation Front) hareketi çerçevesinde gelişen politik ve toplumsal olaylar adeta gerçek görüntüler gibi canlandırılmış.

Devamı Derin Tarih Şubat Sayısında… 

Devamı Derin Tarih Şubat Sayısında… 

Devamı Derin Tarih Ekim Sayısında…