Her bakımdan muammalarla dolu bu vetireyi hakiki veçhesiyle merak edip ülkemizin yakın tarihine projektör tutmak isteyen araştırmacılar, tarihçiler için en çetrefilli mesele “vukuatın kasten ve adeta girift bir bilmece haline getirilmiş” olmasıdır. İlaveten, “binlerce yıllık millî tarihimizin en karanlık ve karışık devresini, vesikanın son derecede az olduğu eski ve uzak başlangıç zamanları değil de son 100 yılık kısmının teşkil etmesidir.”

Devamı Derin Tarih Haziran Sayısında… 

Nutuk, bir siyasî liderin belli bir pe­riyotta yaşanmış olayları kendi açı­sından değerlendirdiği/yorumladığı, belgelerle desteklenmiş hatıra nite­liğinde bir eserdir. Daha açık söyler­sek, Mustafa Kemal Paşa’nın 1919-26 yılları arasında Türkiye’de gerçekleş­miş askerî ve siyasî olayları kendi açı­sından yorumladığı, yer yer belgelerle desteklenmiş bir hatırattır. Dolayısıy­la siyasî bir metindir.

Peki Gazi’yi Nutuk’u yazmaya iten se­bepler nelerdi?

Atatürk’e göre Nutuk, “millete he­sap vermek” ve “inkılabımızın an­laşılmasında tarihe medar-ı suhu­let etmek” için kaleme alınmış ve okunmuştur. Bir kere 1927 tarihi çok önemli. Yani Lozan Antlaşması imza­lanmış, Cumhuriyet ilan edilmiş, hi­lafet kaldırılmış, inkılaplar yapılma­ya başlanmış ve en önemlisi, Şeyh Said isyanı patlak vermiş (1925), İzmir suikasti ve muhakemesi (1926) ger­çekleşmiştir. Özellikle son iki olay ba­hane edilerek muhalefet tasfiye edil­miş ya da susturulmuştur. Artık yeni rejimin temelleri atılacaktır. Dünya­da zafer kazanmış bütün siyasî hare­ketler yeni siyasî, sosyal ve ekonomik rejimlerini kurarken hem devr-i sa­bık oluşturur, hem de zafer kazanır­ken hizmet etmiş bazı kişileri tasfiye ederler. Her iki halde de yeni rejim ta­rihten yararlanır. Daha doğru bir de­yişle, her yeni rejim, kendi sistemleri­ni yerleştirmek, onu meşrulaştırmak için tarihten istifade eder. Demem o ki, bu durumlarda siyasî rejim için ta­rih meşrulaştırıcı bir işlev görmüştür.

O zaman Nutuk’u nasıl anlamalıyız?

Her şeyden önce belgelerle örülü bir hatıradır. Dolayısıyla sübjektiftir. Bu sebeple bu tür eserler, diğer hatırat ve dönemle ilgili yapılmış araştırma eserlerine kıyasen değerlendirilmeli­dir. Nutuk, Cumhuriyet rejiminin li­derinin kaleminden çıktığı için yeni devrin tarih yazımında Millî Mücade­le ve erken Cumhuriyet devirleri için kurucu/temel metin kabul edilmiş ve bugüne kadar gelmiştir. Tekrar ediyo­rum: Nutuk, tıpkı Ali Fuad Cebesoy’in Milli Mücadele Hatıraları ve Kâzım Ka­rabekir’in İstiklal Harbimiz adlı eserleri gibi birer hatırattır. Bilimsel araştır­malarda hatıratlara nasıl yaklaşma­mız gerekiyorsa Nutuk’a da öyle yak­laşmalıyız.

Devamı Derin Tarih Ekim Sayısında…