Öğle namazını İmam Şâmil’in dünyaya geldiği evin hemen yanındaki camide kıldık, belki de onun secde ettiği yerlere alnımızı koyarak. Yaşları bir asra yaklaşan Gimrili pîr-i fânilerle yan yana saf tutmak heyecan vericiydi. Kafkasların yakın tarihinde kim bilir hangi dönüm noktalarına şahitlik etmişlerdi? Yukarıdaki fotoğrafı, onların sekînet ve sükûnetini sürekli hatırlayabilmek için çektim.

Derin Tarih’in Kasım sayısıyla sizleri selamlarken, kapak konumuz olan “Sömürgeciliğe Karşı Sûfî Direniş”e İmam Şâmil’le giriş yapmak istedim. Onun serüveni, cihad ruhunu koruma sadedinde tasavvufa dair olumsuz genellemelerde bulunabilecek herkes için, çarpıcı bir istisna teşkil ediyor çünkü. Üstelik Şâmil listede yalnız değil: Ömer Muhtâr’lar, Ahmed Senûsîler, Emir Abdulkâdir’ler ve daha niceleri birer yıldız misali parlıyor. Meseleye insafla bakmak ve dengeyi bulmak niyetinde olanlar için, elde yeterince öykü mevcut.

Dosyamızı hazırlarken, her zaman olduğu gibi, İslâm coğrafyasının dört bir yanını titizlikle taradık. Alanında uzman isimlerin kıymetli katkılarıyla, kalıcı bir sayıya daha imza attığımızı düşünüyorum. Elbette bu konuda söylenmesi gereken her şeyi söylediğimiz iddiasında değilim, ancak manzaranın ana hatlarını ortaya koyduk, zannediyorum.

Yeniden buluşuncaya kadar, hayırla kalınız.

Devamı Derin Tarih Kasım Sayısında…

31 Ocak 1878’deki ateşkes ile sonlanan 1877–78 Osmanlı-Rus Savaşı sonucunda Osmanlı Devleti büyük toprak kayıplarına uğradı. Bu savaş esnasında Kafkasyalıların Osmanlı’ya yardımı sonucunda, savaşın bitiminde imzalanan anlaşmalar ile bölgenin yeni durumu, onların zorunlu göçündeki en mühim etkenlerdendir. Bunun yanında, Çarlık yöneticilerinin Kafkasyalıların topraklarını ellerinden almak, onları yoksullaştırmak, sürgün etmek, katletmek ve Ruslaştırmak, Hıristiyanlaştırmak gibi politikaları yüzünden göçlerin hızlandığı görülür. Çarlık yönetiminin bu dayatma ve baskıları dolayısıyla çareyi Osmanlı topraklarına göç etmekte gören başta Batumlular, Sohumlular, Lazlar, Megreller, Çerkesler ve Dağıstanlılar olmak üzere diğer Kafkas halkları meşakkatli göç yollarına düştüler.

İlk durakları İstanbul olan Kafkasyalılar, burada kayıt altına alınarak kendileri için uygun olan arazilere yönlendirilmekteydiler. Kafkasyalıların yerleştirilmesinde sınırların güvenliği, etnik dengenin sağlanması ve toprağın işlenir hale getirilmesi gibi hususlara dikkat edilmiştir. Misafir edilmeleri, iskân yerlerinin tespiti ve ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla Osmanlı yöneticileri tarafından birden fazla komisyon kuruldu. Ekseriyetle deniz yolunu kullanan Kafkasyalılar bazı durumlarda kara yoluyla da Osmanlı topraklarına ulaştılar. İstanbul’da sayılarının beklenmedik şekilde artmasından ötürü Kafkasyalılar iskân yerlerine en yakın konumdaki limanlara yönlendirildiler. Bu limanlar başta Trabzon, Samsun, Sinop olmak üzere Giresun, İzmit ve Mudanya gibi ana merkezlerdi.

Savaşın bitiminden hemen sonra 694 bin 67 Kafkasyalının Anadolu’ya ulaştığı ve yerleştirildiği görülür. Bu yıllarda bölgeye ulaşan göçmenlerin iskânları ancak 1880’li yıllarda tamamlanmıştır. Kafkasyalı göçmenler Çanakkale, Biga, Bandırma, Bursa, Adapazarı, İzmit, Samsun, Sivas, Kayseri, Adana, Amasya, Aydın, Kastamonu, Tokat, Çorum, İzmir, Yalova, Düzce, Eskişehir, Yozgat ve Balıkesir gibi bölgelere iskân edilmişlerdir. 1895’ten 1900’e kadarki süreçte Kafkasya’dan yapılan göçler durma noktasına gelse de 1900’lerden sonra tekrar eski yoğunluğuna ulaştığı görülür.

Devamı Derin Tarih Nisan Sayısında…