Gazneliler – Derin Tarih

Bâbürlü Dönemi Medreselerine Genel Bir Bakış

Deniz Çıkılı — Fri, 03 Feb 2023 07:30:14 +0000

Aynı dönemde hüküm süren iki dev çınardan biri olan Osmanlı’daki medreselerle ilgili kayda değer eserler kaleme alınırken, Bâbürlüler devrindeki ilmî hayatı konu alan çalışmaların gerek ülkemizde gerekse dünyada oldukça yetersiz olduğunu belirtmek gerekir. Bölgede 10. yüzyılda Gazneliler ile başlayan ilmî faaliyetleri zaman içinde artarak devam etmiştir. Bâbürlüler döneminde ise Hint Alt Kıtası ilmî, mimarî ve sanatsal faaliyetler açısından en parlak dönemini yaşamıştır. Bu dönemde birçok medrese kurulmuş, faaliyetleri günümüze kadar uzanan bu eğitim kurumlarında yüzlerce, binlerce ilim adamı yetişmiştir.

Devamı Derin Tarih Ocak Sayısında…

Şiî Fatımîler Sünnî Selçuklulardan Niçin Yardım İstedi?

Mustafa Alican — Fri, 31 Aug 2018 21:39:28 +0000

1040 yılında Gaznelileri mağlup ederek bağımsızlığını ilân eden Selçuklular, kısa sürede hızlı bir yükseliş trendi yakalamışlardı. 1055 yılında Sultan Tuğrul Bey Bağdat’a gelerek buradaki Şiî-Büveyhî sultasını sona erdirmiş, Abbâsî Halifesi’ni himayesi altına alarak Sünnî-İslâm anlayışını tahkim eden bir süreci başlatmıştı. Bu doğrultuda dış politikalarını da Mısır’daki Şiî-Fâtımî Halifeliği ile mücadele temeli üzerine kuran Selçuklular, Fâtımîlerin epeyce bir vakittir kontrol altında tutmaya başladığı el-Cezîre’nin güneyi ile Suriye ve Filistin’e yöneldiler.

Devamı Derin Tarih Eylül Sayısında…

Selçuklu Kartalı Kafkasya Dağlarında

Mustafa Alican — Tue, 31 Jul 2018 21:45:59 +0000

1040’ta meydana gelen Dandanakan Savaşı’nda Gaznelileri mağlup ederek bağımsızlıklarını ilan eden Selçuklular hızlı bir yükselişle payitaht olarak belirlenen Nişâbur merkez olmak üzere dört bir yana genişleme eğilimine girmişlerdi. Süreç içerisinde Sultan Tuğrul Bey’in kardeşi Horasan hâkimi Çağrı Bey başkent olarak seçtiği Merv’den hareketle Gazne’ye kadar ulaşacaktı. Sultan’ın amcası İnanç Yabgu, Herat’tan hareketle Büst, İsfizar ve Sistan bölgelerini kontrol altına almıştı. Selçuklu hükümdarının üvey kardeşi İbrahim Yınal, Kuhistan bölgesinin fethiyle görevlendirilmiş, amcasının oğlu Kutalmış da Gürgan ve Damgan havalisine sevk edilmişti. Klasik Türk devlet geleneği gereği genişleme eğilimleri daha önce planlanan askerî rotalar doğrultusunda yürütülecekti

Devamı Derin Tarih Ağustos Sayısında…

Gazneli Mahmud

Muharrem Kesik — Thu, 30 Nov 2017 22:35:52 +0000

Sultan unvanını kullanan ilk Türk hükümdarı olan Gazneli Mahmud, Hindistan’ı İslamiyetle şereflendiren kumandandır aynı zamanda. Adaleti, üstün kumanda kabiliyeti, ileri görüşlülüğü ve zekâsı sayesinde Gazneliler Devleti’ne en parlak devrini yaşatan sultanın girdiği hiçbir muharebede mağlubiyet yüzü görmediğine şaşmamak gerek. Neden mi? Cevabı aşağıdaki satırlarda.

İlk Müslüman-Türk devletlerinden Gaznelilerin temelleri Alp Tegin adlı Türk kumandan tarafından 963’te Gazne şehrinde atıldı. Kaynaklarda Gazneli Sultan Mahmud’un “Yemînü’d-Devle” lâkabından dolayı Yemînîler, babası Sebük Tegin’den dolayı Sebük Tegînîler diye de anılmışlardı.

Görünüşte Sâmânîlerin valisi olarak hareket etmesine rağmen bağımsız Gazneli Devleti’nin gerçek kurucusu Sebük Tegin’di.

Gazneli Mahmud’un babası Sebük Tegin, Kırgızistan sınırında bulunan Issık Gölü sahilindeki Barshân bölgesinde dünyaya gelmişti. Karluk Türklerine bağlı boyların birinden olması kuvvetle muhtemel. Tuhsîlerin bir akını sırasında bu kabilenin eline esir düşerek köle olarak satıldı. Son sahibinin hizmetinde Alp Tegin başarılı işler yaptı. Böri Tegin’in başarısız idaresi sebebiyle ileri gelen Gazne beyleri tarafından -Alp Tegin’in en güvendiği adamlarından biri olduğu için- Gazne tahtına “emîr” seçildi.

Doğu Afganistan’daki Zâbulistan bölgesinin asillerinden birinin kızıyla evlenerek bu bölgeyi kontrolü altına almaya çalıştı. 977’de (366) Büst şehrine bir sefer düzenleyerek burayı ele geçirdi. Kuzeydoğu Belûcistan’daki Kusdar bölgesini de sınırlarına katarak hâkimiyetini Doğu Gur, Tohâristan ve Zemindâver’e kadar genişletti. Bundan sonra Hindistan’a akınlar düzenlemeye başladı.

Devamı Derin Tarih Aralık Sayısında…

Dandanakan İslam Tarihine Düşen Cemre

Mustafa Alican — Thu, 31 Aug 2017 21:52:13 +0000

Mâverâünnehir’de yaşadıkları kötü günlerin ardından kendilerine güvenli bir hayat alanı bulmak amacıyla 1035’te Ceyhun Nehri üzerinden Horasan’a geçen Tuğrul ve Çağrı beylerin liderliğindeki Selçuklular, Gazneli Mesud’a mektup göndererek itaatlerini bildirmiş ve kendilerine yerleşmek için bir toprak parçası verilmesini istemişlerdi. Daha önce yaşadığı Arslan Yabgu tecrübesinden dolayı ağzı yanmış olan Sultan Mesud bu talebi sert bir şekilde reddetmekle kalmadı, üzerlerine Hacib Beydoğdu komutasında bir ordu sevk etti. Fakat Gazneliler amaçlarına ulaşamadılar. Başlangıçta bazı başarılar elde eden Beydoğdu, 1035 Temmuz’unda hezimete uğrayarak geri çekilmek. Bu beklenmedik zaferin hemen ardından Sultan Mesud’a yeniden haber gönderen Selçuklular, Gaznelilerle savaşmak istemediklerini, yaptıklarının nefs-i müdafaa olduğunu, yerleşmek için sadece bir miktar toprak istediklerini bildirdiler.

Devamı Derin Tarih Eylül Sayısında…