31 Ocak 1878’deki ateşkes ile sonlanan 1877–78 Osmanlı-Rus Savaşı sonucunda Osmanlı Devleti büyük toprak kayıplarına uğradı. Bu savaş esnasında Kafkasyalıların Osmanlı’ya yardımı sonucunda, savaşın bitiminde imzalanan anlaşmalar ile bölgenin yeni durumu, onların zorunlu göçündeki en mühim etkenlerdendir. Bunun yanında, Çarlık yöneticilerinin Kafkasyalıların topraklarını ellerinden almak, onları yoksullaştırmak, sürgün etmek, katletmek ve Ruslaştırmak, Hıristiyanlaştırmak gibi politikaları yüzünden göçlerin hızlandığı görülür. Çarlık yönetiminin bu dayatma ve baskıları dolayısıyla çareyi Osmanlı topraklarına göç etmekte gören başta Batumlular, Sohumlular, Lazlar, Megreller, Çerkesler ve Dağıstanlılar olmak üzere diğer Kafkas halkları meşakkatli göç yollarına düştüler.

İlk durakları İstanbul olan Kafkasyalılar, burada kayıt altına alınarak kendileri için uygun olan arazilere yönlendirilmekteydiler. Kafkasyalıların yerleştirilmesinde sınırların güvenliği, etnik dengenin sağlanması ve toprağın işlenir hale getirilmesi gibi hususlara dikkat edilmiştir. Misafir edilmeleri, iskân yerlerinin tespiti ve ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla Osmanlı yöneticileri tarafından birden fazla komisyon kuruldu. Ekseriyetle deniz yolunu kullanan Kafkasyalılar bazı durumlarda kara yoluyla da Osmanlı topraklarına ulaştılar. İstanbul’da sayılarının beklenmedik şekilde artmasından ötürü Kafkasyalılar iskân yerlerine en yakın konumdaki limanlara yönlendirildiler. Bu limanlar başta Trabzon, Samsun, Sinop olmak üzere Giresun, İzmit ve Mudanya gibi ana merkezlerdi.

Savaşın bitiminden hemen sonra 694 bin 67 Kafkasyalının Anadolu’ya ulaştığı ve yerleştirildiği görülür. Bu yıllarda bölgeye ulaşan göçmenlerin iskânları ancak 1880’li yıllarda tamamlanmıştır. Kafkasyalı göçmenler Çanakkale, Biga, Bandırma, Bursa, Adapazarı, İzmit, Samsun, Sivas, Kayseri, Adana, Amasya, Aydın, Kastamonu, Tokat, Çorum, İzmir, Yalova, Düzce, Eskişehir, Yozgat ve Balıkesir gibi bölgelere iskân edilmişlerdir. 1895’ten 1900’e kadarki süreçte Kafkasya’dan yapılan göçler durma noktasına gelse de 1900’lerden sonra tekrar eski yoğunluğuna ulaştığı görülür.

Devamı Derin Tarih Nisan Sayısında…

Devletin varlık sebebi gazâ ruhu olduğu için ordu Osmanlı tarihinde çok mühim bir rol oynamıştır. Klasik devirde Osmanlı ordusu, üstün teçhizat ve harp teknikleri, süratli hareket ve istihkâm üstünlükleri; disiplini ve icabında ağır meşakkatli şartlara kolayca tahammülü cihetiyle emsallerinden üstün görülmüştür. Ordunun esasını eyalet askerleri teşkil ettiği ve harpte de esas faaliyeti onlar gösterdiği halde; sayıca az ve vazifeleri de muayyen olan kapıkulu askerleri, bilhassa yeniçeriler Osmanlı gazâ devirlerinin romantik ve ihtişamlı sembolü olmuştur. Tablolarda o tasvir edilmiş; şairler ondan ilham almıştır. Yahya Kemal’in “Vur pençe-i âlideki şimşir aşkına” diye başlayan meşhur şiiri, “İstanbul’u Fetheden Yeniçeriye Gazel” başlığını taşır.

Jeopolitik vaziyeti sebebiyle harblerin hiç eksik olmaması, Osmanlı maliyesini çok ağır şekilde zaafa uğratmış; biraz da bu sebeple Avrupa’daki teknik ilerlemelerin takip edilememesi, ordunun vurucu gücünü zayıflatarak zamanla onu politize etmiştir. Osmanlı tarihinde nadir görülen sulh devreleri, askerî ihtilallerle son bulmuştur. Bu cihetten tarihteki ıslahat hareketlerinin öncelik merkezini ordu teşkil etmiştir.

Kapıkulu askerleri, padişahın hassa ordusunu teşkil eder. Padişah kapısının kulu oldukları, yani münhasıran padişaha hizmet ettikleri için bu isimle anılır. Devletin yüksek kademeli mercilerine kapu (kapı) denirdi. “Devlet kapısı” tabiri hâlâ halkın dilinde gezer. Bir yüksek devlet merciini uhdesinde tutan zata hizmet edenlere de “kapı halkı” denir.

Orta Asya Türk devletlerinde ve Memlûk Devleti’nde de mevcut olan bu teşkilat, Osmanlılar’a Selçuklular’dan geçmiştir. Orhan Gazi (veya bir rivayette Sultan I. Murad), yaya ve müsellem adıyla piyade ve süvari sınıflarını teşkil etti. Yayalar, ücretli olarak sefere gider; sulh zamanında (hazerde) hususî işlerle (meselâ ziraatle) meşgul olurdu.

Vezir Alaaddin Paşa’nın 1328’de yaptığı gümüş para nizamı ile yaya ve müsellem adıyla birlikler kurduğu askerî teşkilat ve askerin kırmızı yerine beyaz börk giymesine dair üniforma kanunları, Osmanlı hukuk sisteminde örfî hukukun ilk numunelerindendir. Bundan evvel askerî faaliyetler Türkmen aşiretine bağlı gönüllü birliklerle yürütülüyordu. Bunlar ihtiyaç zamanı silah altına alınan gayrımuntazam birliklerdi.

Devamı Derin Tarih Nisan Sayısında…