“Eski çağlardan itibaren, tüm uluslar, arzularını ve hırslarını yeryüzünün sunduğu en değerli, mucizevî hazinelere sahip bu topraklara ulaşacak yolu bulmaya yönelttiler. Bu ülke inciler, elmaslar, parfümler, gül esansları, filler, aslanlar… vs. gibi tabiat hazinelerinin yanı sıra bir de hikmet hazineleri ile dolup taşmıştır. Bu hazineler artık Batı’ya geçmiştir. Hindistan’ın hazinelerine sahip olmak her zaman, dünya-tarihsel öneme sahip bir mesele oldu ve her zaman ulusların kaderine bağımlı kaldı. Bu isteklerin farkına varıldı. Bu arzular ülkesi elde edildi; ondan küçük ya da büyük bir parça elde etmemiş hiçbir Doğulu büyük ulus ya da Modern Avrupalı Batılı yoktur.”

Tarih boyunca âlimler, edipler, mütefekkirler, sanatçılar, tarihçiler kendi zaviyelerinden Hindistan’ı farklı şekillerde tanımlamışlardır. Hindistan için kullanılabilecek en yerinde betimlemelerden biri kanaatimizce “bir çelişkiler ülkesi”dir. Delhi sokaklarını adımlarken, küçük bir kesimin olağanüstü bir refah, çoğunluğun ise sefalet içinde yaşadığını kolayca idrak edersiniz. Hatta Delhi ve Agra’nın yaklaşık %30’luk kesimi günlük iki doların altında hayat mücadelesi vermektedir. Geçmişte asırlarca göz alıcı bir zenginlik ülkesi olarak görülen Hindistan’ın modern zamanlarda yoksulluk ve kaosla anılması şaşırtıcı. Bu vesileyle Hindistan’ın bu hale gelmesinde büyük emeği (!) olan Avrupalı güçler her türlü takdiri hak ediyor.

Avrupalıların Hindistan’ı keşif sürecine geçmeden önce meselenin daha iyi anlaşılabilmesi adına modern sömürgecilik yolundaki ilk uluslararası antlaşma olarak kabul edilen Tordesillas Antlaşması’ndan (Treaty of Tordesillas) bahsedelim. 15. yüzyılın sonlarına doğru yoğunlaşan coğrafî keşiflerle birlikte yeni yerler keşfedilmiş; bu toprakların taksimi meselesi rekabet içerisindeki Portekiz ile İspanya arasındaki gerilimi arttırmıştır. Papa’nın devreye girmesiyle 7 Haziran 1494’te Tordesillas Antlaşması imzalanır; Portekiz ve İspanya’nın dünya üzerindeki hâkimiyet alanları belirlenir. Batı Afrika açıklarındaki Yeşil Burun adasının 370 deniz mili batısından geçen bir meridyen çizilerek, batı yarımkürede kalanlardan ele geçirilecek olanlar İspanya’ya, doğu yarımkürede kalanlar ise Portekiz’e verilir. Antlaşma Akdeniz’i içermediğinden İspanya, Akdeniz’e hâkim olmak suretiyle Kuzey Afrika’yı etkisi altına almaya çalışmış, Afrika’da kalıcı bir yer edinerek de Afrika altınına ulaşmayı amaçlamıştır.

Devamı Derin Tarih Ocak Sayısında…

İşte hinoğluhin bir soru: 1820’li yıllarda Hindistan’dan çıkan kolera salgını binlerce insana dünya değiştirtirken Almanya’ya kadar ulaşmış, Berlin’de kır evine çekilen filozof Hegel de o hengamede aniden hayatını kaybetmiş, 1831 yılında meşhur bir Alman doktor kolera hakkında bir kitapçık kaleme almış ve ertesi yıl Türkçeye tercüme edilmiştir.Bu olay size aşağıdakilerden hangisini çağrıştırdı?

a. Osmanlı Almanya’dan (Batı’dan) geriydi,

b. Osmanlı Batı’yı yakından takip etmişti,

c. Osmanlı’yı yüceltmeye çalışıyorsun.

Twitter hesabımdan yaptığım ankette “Osmanlı Batı’yı yakından takip etmişti” (b) şıkkı toplam 2 bin küsur oyun yüzde 73’ünü alınca sorunun hinliğini açık etme sırası gelmişti: Burada bir yanıltmaca vardı: 1831 yılında kolera hakkında kitapçık yazan kişi bir Alman değil, bir Türk (Osmanlı) idi, ertesi yıl bu kitabı dillerine çevirenler de Almanlardı!

Yani bırakın Osmanlı’nın Batı’dan geri olmasını, hatta bırakın ziyadesiyle iftihar ettiğimiz onu yakından takip etmeyi, bir Osmanlı alimi Almanlardan önce kolera hakkında kitap yazmış, o kadar ki Osmanlı aliminin eseri o zamanlar bizden “ileride” olduğunu kabul ettiğimiz Almanya’da tercüme edilme ihtiyacını uyandırmıştı.

‘Osmanlı’da bilim mi vardı?’ diye ecdadına hakaret edenler bunu iyi dinlesin. Bazı gerçekler ancak böyle tersten anlatınca anlaşılabiliyor maalesef. Ne demişti Prof. Dr. Fuat Sezgin merhum: “İşin ilginç tarafı, Müslümanların tarihte ne kadar büyük yerleri olduğuna önce Müslümanları inandıracaksın. Bu da işimizin ne kadar zor olduğunu gösteriyor.”

İlklerin adamı olan Mustafa Behcet Efendi aynı zamanda dünyada k arantina uygulamasını bugünkü manada başlatan kişidir. Osmanlı’da K arantina Teşkilatı’nın kurulması onun eseridir. 1820-1920 yılları arasındaki bir asır Osmanlı Devleti için siyasî ve askerî krizlerle doludur ama öte yandan kültür, sanat ve edebiyatta, aynı şekilde bilim alanında bir “patlamaya” da şahit olmuştur.

Devamı Derin Tarih Nisan Sayısında…