Cumhuriyet devrinde mazinin yıkılması ve tarihin gerçekler­den koparılması girişimlerine karşı göğsünü siper ederek unutulmaz ikinci bir millî mücadele vermiş bulu­nan Kâzım Karabekir Paşa’nın aşağıda bu hâliyle ilk kez yayımladığımız 29 Eylül 1944 tarihli mektubu yakın tarih tartışmalarına ışık tutması bakımın­dan çok mühimdir. 2. Dünya Savaşı yıllarında yakın ta­rihteki bütün emeklerinin silindiğin­den mustarip iki paşa arasındaki ya­zışma, yakın tarihimize ışık tutacak kıymettedir. Mektubun aslının kendi arşivinde bulunduğunu yazan Cemal Kutay ne var ki, tamamının değil, mu­tadı olduğu üzere sadece ilk sayfasının başı ile ikinci sayfasının fotokopisini neşretmiş, öte yandan Latin harflerine çevirdiği metnin de ilgili yerlerine (…..) işaretini koymak suretiyle ancak san­sürlü olarak yayımlayabilmiştir. Kâzım Karabekir Paşa’nın can dostu Cafer Tayyar Eğilmez Paşa’nın mektu­buna cevaben kaleme aldığı mektubun fotokopisi ilk olarak Cemal Kutay tara­fından önce Türkiye Hürriyet ve İstiklâl Mücâdeleleri Tarihi’nin Ocak 1962 tarih­li nüshasında (cilt 20, Sayı: 26-27, s. X-XII), bundan 6 yıl sonra ise Tarih Sohbetleri 3 adlı kitap dizisi içinde yayımlanmıştır (İstanbul, Kasım-1968, s. 192-6). Tarih Soh­betleri 3’te neşredilen orijinal belgenin fotokopisinin altında ise itiraf mahiye­tindeki şu cümleler yazılıdır:

“Cafer Tayyar Paşa’nın, İnkilâp Enstitüsüne hitaben hazırladığı AÇIK MEKTUB’u gönderme bahsindeki soru­suna Kâzım Karabekir Paşa’nın verdi­ği 29 Eylül 1944 tarihli cevabın ikinci sahifesi (Metin, kanunların yasak­ladığı kısımlar hariç, yazının için­dedir).”

Devamı Derin Tarih Temmuz Sayısında…