Kafkas İslam Ordusu – Derin Tarih

Cengiz Yazoğlu “Mustafa Kemal’i Anadolu’ya Gönderen Mondros’tan Güç Alan İngilizler mi?”

Derin Tarih — Sun, 30 Sep 2018 21:12:24 +0000

En sık duyduğumuz soruyla başlayalım mı? Osmanlı’nın çöküşü müydü Mondros?

Osmanlı Devleti’nin Ekim 1918 sonlarındaki askerî durumu, Türk milletini bir mütarekeyi kayıtsız şartsız kabule zorlayacak kadar ümitsiz değildi. Osmanlı’daki İngiliz-Alman takımlarının iç mücadelesi savaş boyunca devam etmişti. Savaşın sonuna doğru beklenmedik bir hadise vuku buldu: Rusya’da Bolşevikler iktidarı aldı. Ardından Çarlık zamanındaki toprak işgallerini tanımayacakları ve ilgili devletlerle toprakların savaştan önceki duruma getirilmesi kararı alındı. 3 Mart 1918’de imzalanan Brest Litovsk Antlaşması’yla Rusya’ya geçmiş olan Kars, Ardahan ve Batum’un, yapılacak halk oylamasına bağlı olarak Osmanlı’ya verilmesi öngörüldü. Nitekim 4 Temmuz 1918’de yapılan halk oylamasıyla bu şehirler Osmanlı’ya katılmıştı. Nuri Paşa komutasındaki Kafkas İslam Ordusu Bakü’ye yöneldi. Şehri savunan, emrinde bir İngiliz tümeni, Rus askerleri ve 8 bin kişilik Ermeni kuvveti bulunan İngiliz General Dunsterville ciddi bir direniş göstermeden Bakü’yü boşalttı ve İslam Ordusu 15 Eylül’de Bakü’ye girdi. Almanlar Bakü ve Kafkasya’yı Osmanlılara kaptırmak istemedikleri için Almanlarla Tiflis yakınında bir çarpışma bile oldu. 11. Osmanlı Kafkas Tümeni Alman birliklerini tutsak aldı. İslam Ordusu kuzeye ilerledi ve Dağıstan Müslümanlarını örgütlemeye koyuldu. Bu arada 9. Ordu’nun Kafkas tümenleri İran Azerbaycan’ını işgal etti ve İngilizlerin silahlandırdığı Nasturileri yendi. Nuri Paşa’nın İslam Ordusu Hazar’ın kuzeyinden, 9. Ordu ise güneyinden dolaşarak Orta Asya Müslümanlarına ulaşacaktı.

Devamı Derin Tarih Ekim Sayısında…

Gazetelerin Diliyle Bakü’nün Fethi

Samir Babaoğlu — Fri, 31 Aug 2018 21:28:02 +0000

Sürgündeki Azerbaycan Cumhuriyeti basını ile Kafkasya’da yayımlanan Türkçe ve Rusça gazetelerin Nuri Paşa önderliğindeki Kafkas İslam Ordusu’nun Azerbaycan’a gelişi ile Bakü’nün işgal ve katliamdan kurtarılışını nasıl gördüklerini merak ettiniz mi? Biz ettik ve birbirine zıt iki görüşün kendisini gösterdiğini ibretle müşahede ettik: Bir tarafta İngiliz, Ermeni ve Bolşevik saldırılarının pençesinde kurtuluş mücadelesi veren Azerbaycan Türklerinin sevinç çığlıkları, diğer tarafta ise Türklerin bir araya gelmesinden duyulan korku ve kıskançlık.

Devamı Derin Tarih Eylül Sayısında…

Kafkas İslam Ordusu Altın Şehri Nasıl Kurtardı?

Anar İskenderov — Fri, 31 Aug 2018 21:20:37 +0000

5.Kafkas Tümeni Genelkurmay Başkanı Rüştü Bey şöyle demektedir: “Kafkas İslam Ordusu’nun dört aydan beri Azerbaycan’ın istiklâli uğruna çarpışarak verdiği şehit ve mecruhların kanları ile sulanan bu kardeş memleketin toprağı üzerinde mütevazı ve hazin mezarlara rastlanmaktadır. Gence’den Bakü’ye, Şamahı’dan Karabağ’a kadar halkın ziyaretgâhı olan kabirler Anadolu Mehmetçiklerinin mübarek kabirleridir. Birçok yerde Mehmetçiklerle yan yana uyuyan Azerbaycan Türkleri de vardır. Türk zabit ve askerleri Azerbaycan’da emsalsiz bir feragatle ve yüksek bir duygu ile çalışmış ve çarpışmışlardır.

Devamı Derin Tarih Eylül Sayısında…

“Nuri Paşa, Doğu’nun Millî Direncini Geniş Bir Coğrafyada Teşkilatlandırabilmiştir.”

Arzu Enver — Fri, 31 Aug 2018 21:16:32 +0000

Memleketimizin maruz kaldığı bazı şartların istiklâlimizi ve demokrasimizi zorladığı bir dönemden geçiyoruz. Bu açıdan bakıldığında çok zor şartlar altında, vatan uğruna cansiperane çabalayan, 100 yıl önceki fedakâr neslin hatırlanıp tanınması daha da ehemmiyet kazanıyor. Böyle konuları gündeme getirerek hassasiyet oluşturması ve bilimsel bir ciddiyetle güzide bir sayı daha hazırlamasından dolayı Derin Tarih ekibini tebrik ediyorum. Azerbaycan ve Bakü’nün kurtuluşunun 100. yılını idrak ettiğimiz bugünlerde Kafkas İslam Ordusu Komutanı Merhum Nuri Paşa’nın ve neslinin hayatları boyu cefakârane faaliyetlerini minnetle hatırlıyoruz. Kahramanca verilen askerî mücadelenin yanı sıra, bu nesil en genç yaşlarından itibaren bütün imkânsızlıklara rağmen kendilerini mükemmelen yetiştirmiş ve beka sorununu öngörerek Doğu’nun millî direncini çok geniş bir coğrafyada teşkilatlandırabilmiştir.

Devamı Derin Tarih Eylül Sayısında…

Enver Paşa’nın Kardeşi Nuri Paşa’nın Kabri Onarıldı

Derin Tarih — Mon, 31 Oct 2016 22:30:34 +0000

Enver Paşa’nın kardeşi, 1918 yılında Bakü’yü Rus ve Ermenilerden kurtaran Kafkas İslam Ordusu Kumandanı Nuri (Killigil) Paşa’nın Edirnekapı Şehitliği’ndeki mezarı onarılarak ziyarete açıldı. 28 Eylül’deki törene iştirak edip bir konuşma yapan Enver Paşa’nın torunu Arzu Enver Eroğan hissiyatını ve Nuri Paşa hakkında bilinmeyenleri Derin Tarih’e anlattı.

Nuri Paşa’nın 1909’da başlayan askerlik mesleğinin, önder sanayicilik geçmişi ve başarılarının, Azerbaycan’a ve Türkiye’ye faydalı faaliyetlerinin tarihçilerce zikredilmesi gerektiği kanaatindeyim.

Nuri Paşa Cihan Harbi’nin sonu, Mondros Ateşkes Antlaşması arifesinde olağanüstü gayretle oluşturulan ve komutası altında bulunan Kafkas İslam Ordusu ile çetin çarpışmalar neticesinde Azerbaycan’ı Rus ve Ermeni işgalinden kurtardı. İngiliz birliklerini ülke dışına çıkartması neticesinde kurulan ilk bağımsız Türk Cumhuriyeti Azerbaycan bayrağında ay yıldız yer alıyorsa ve Anadolu Türklüğü ile Azerbaycan Türklüğü arasındaki sağlam köprü bozulmadı ise, bunu Osmanlı’ya son zaferini armağan etmiş olan Nuri Paşa merhuma borçluyuz.

Sütlüce’de kurmuş olduğu silah ve mühimmat fabrikasının havaya uçurulması (hadise halen aydınlatılamamıştır) neticesinde vefat eden Paşa’nın kabri yıllardır aranmasına rağmen bulunamamıştı. Nihayet araştırmacı-yazar Atilla Oral vasıtasıyla yeri tespit edilebildi; imar edilip bugünkü haline getirildi. Kendilerine minnettar ve müteşekkiriz. Aile büyüğümüze göstermiş oldukları saygı ve minnet duygularının yanı sıra bu rikkatli girişimi, milletimizin itina ile temizlenen toplumsal hafızasının uyarılması açısından da önemsiyorum. Yunan Harbi ve Milli Mücadele’ye katkılarından dolayı İstiklal madalyasına layık görülen Nuri Paşa ve neslinin bilinmesi ve tanınması nesillerimizin köklerinde mevcut özgüvene kavuşmamızı sağlayacaktır.

Nuri Paşa’nın hususi hayatına mahsus üç özel faaliyet alanını zikretmek isterim.

1- 1938’de çalışmaları başlayan ve bir yıl sonra BMM’de oy birliğiyle kabul edilen özel kanunu babası Ahmed Paşa ile birlikte hazırlamıştı. Bu kanun Enver Paşa’nın çocukları olan halalarım Mahpeyker ve Türkan ile babam Ali Enver’in Türkiye’ye dönebilmeleri ve şerefli Türk vatandaşlığına kavuşmalarına, bizlerin de muhterem milletimizin bağrında yaşamamıza imkan sağlamıştır. Allah razı olsun!

2- Çegen tepesinden itibaren çok geniş bir coğrafyada, bin bir tehlikeye rağmen ağabeyi Enver Paşa’nın bütün evrak-ı metrukesini muhafaza ederek ailede kalmasını sağlamış; bugün araştırmacıların istifadesine sunarak bir dönemin aydınlatılmasına vesile olmuştur.

3- Ağabeyi Enver Paşa’nın üç çocuğunu kendi evlatları olarak benimsemiş, bütün ihtiyaçlarının yanı sıra tahsillerini mükemmelen tamamlamalarını sağlayarak baba eksikliğini elinden geldiğince gidermek için çabalamıştır.

Ruhu şâd olsun.

Arzu Enver Eroğan