Sürgünün Yorgun Şahitleri

Erşahin Ahmet Ayhün — Tue, 04 May 2021 08:18:24 +0000

Kırım’da 18 Mayıs 1944 Perşembe günü sabaha karşı korkunç bir insanlık felaketi yaşandı. Kırım’ın işgalcileri, Kırım’ın medeni sakinlerini asırlardan beri huzur ve güven içinde yaşadıkları vatanlarından bir gecede sürgün ettiler. Geride kalan bütün izlerini de sildiler. Bir-iki cami ve hansaray dışında bütün tarihî eserler, cami ve medreseler adeta buharlaşıverdi, mezarlıklar tarlaya dönüştü. Sanki Kırım Türkleri orada hiç yaşamamış gibiydi. Halbûki onlar Büyük Cengiz İmparatorluğu’nun ve devamında Altın Orda Devleti’nin varisleri, uçsuz bucaksız Deşt-i Kıpçak’ın sahipleriydi, köklü geçmişleri kahramanlık destanlarıyla dopdoluydu. Bu topraklardaki etnik varlıkları MÖ 3. asra kadar dayandırılan bu asil milletin başına gelenler gerçekten de büyük talihsizlikti.

Sürgün planları aylar öncesinden en ince ayrıntısına kadar yapılmıştı. Eli silah tutan erkeklerin hepsi ihtiyat ordusuna alınmak bahanesiyle Kırım’dan uzaklaştırılmıştı. Kırım’da sadece kadınlar, küçük çocuklar ve yaşlı erkekler kalmıştı. İşte bu savunmasız insanlar Stalin’in emriyle Rus askerleri tarafından 18 Mayıs 1944’de sabaha karşı evlerine yapılan baskınlarla köy meydanlarına çıkarıldılar. Kamyonlarla tren istasyonlarına götürülerek hayvan vagonlarına dolduruldular. Bu nakiller esnasında anneler ve çocuklar, dedeler ve nineler birbirlerini kaybetti. İtiş tıkış, balık istifi vaziyette vagonlara bindirilen bu insanlar Sibirya’ya, Özbekistan’a, Urallara ve Kazakistan’a sürgün edildiler. Vagonların kapıları içeride ölenlerin atılması için birkaç günde bir açılıyordu. Bu yolculuk üç dört hafta sürdü. Bu eziyetli yolculuğa bünyesi dayanamayan yaşlı ve çocuklar hazan yaprağı gibi döküldü. Bir o kadarı da gittikleri yerlerde zorlu hayat şartlarına dayanamayıp hayatlarını kaybettiler. Bu vagonlar dolusu insanın her birinin acıklı birer sürgün hatırası vardır. Kırım sürgünü insanlık tarihinin yüz karasıdır, insanî değerler kaybolduğunda insanın hemcinsine neler yapılabileceğinin belgeselidir.

Doktora tezimizin hazırlıkları esnasında birkaç defa Kırım’a gitme fırsatımız oldu. Günümüzde18 Mayıs 1944 sürgününün canlı şâhitleri yaşamaktadır. Anavatan hasretiyle yanıp tutuşan Kırım Türkleri Sovyetlerin dağılmasının ardından sürgün yıllarında edindikleri bütün malvarlıklarını geride bırakarak yurtlarına dönmeye başladılar. Ancak Kırım’a geldiklerinde evlerine Rusların yerleştirildiğini görerek sükût-u hayâle uğradılar. Kendi evlerine yerleşemeyen bu insanlar, boş buldukları arazilerde çukurlar kazarak içinde yaşamaya başladılar. Daha sonra gecekondu tarzı evler yaparak mahalleler oluşturdular. Kurdukları bu evler kolluk güçleri tarafından yıkıldıkça, onlar her defasında tekrar yapıyordu. Sürgünde yürekleri dağlayan acılar yaşayan bu insanlar vatan hasretiyle döndükleri atayurtlarında bu şekilde tutunmaya çalıştılar.

Devamı Derin Tarih Mayıs Sayısında…

5,000 Yıllık Mücevher Tarihi

Nuri Durucu — Mon, 01 Jun 2020 05:30:16 +0000

MÖ 3000 yılına tarihlendirilen bakırdan yapılmış küpe ve diğer süs eşyaları Orta Asya’da yapılan arkeolojik kazılarda bulunmuştur. Bundan 2500 yıl sonrasına, MÖ 500 yılına ait Altın Adam heykeli ise Kazakistan’ın Alma Ata şehrinde bulunmuştur. Altın elbise, Esik kurganı adı verilen kurgandaki 23 yaşında bir prense ait olan altın zırh parçalarından oluşur, başlığı ok ve tuğlarla süslüdür.

Bundan başka, Çin Seddi sınırında Hun (MÖ 220-46) savaşçılarına ait olan ve ‘kurgan’ adı verilen mezarlarda çok sayıda metal takı bulunmuştur. Balıksırtı süslemeli plakalar Hun sanatının karakteristik özelliklerindendir. Hun kılıçlarının kabzalarında hayvan figürleri görülür. Kılıçların üzerindeki necef, akik ve kehribar taşları itina ile tıraşlıdır.

Hunlar ve Göktürkler (552-745) Tanrı dağlarında Kaşgar-Kuça bölgesinde altın, gümüş, bakır, kurşun ve kükürt madenlerini, Hazarlar (630-1030) ise Kafkaslardaki altın ve gümüş madenlerini işletmiştir.

Göktürk yazıtlarında altın zenginlik sembolüdür. “Sarı altın, beyaz gümüş” yazıtlarda sıkça geçen bir ifadedir. Mesela Bilge Kağan yazıtında Türk milletinin refahını artırıp zenginleştirdiğini belirtmek için “sarı altın, beyaz gümüş” kazandığı yazılıdır. Eski Türk yazıtlarında altın para, mal ve servet olarak görülmekte, büyük değer verilmektedir. Altın-Otağ tabiri hakan çadırı için kullanılır. Hakanın tahtı ve devleti temsil eden tuğların başı da altından yapılmıştır. Tuğ Türklere ait bir sembol olup Arap ve Bizanslılarda görülmez. Avarlar (6-9. yy) Avrupa’da Tuna nehri civarında hüküm sürmüş; 599’da Bizans’tan aldıkları vergi 80 bin altından 100 bin altına çıkmıştır.

Devamı Derin Tarih Haziran Sayısında…

Kazakistan – Derin Tarih

Sürgünün Yorgun Şahitleri

5,000 Yıllık Mücevher Tarihi