Fâtımîlerin bir asır süren hâkimiyetleri sırasında da Kudüs, cazibesini korudu. Atsız b. Uvak Fatımîleri uzaklaştırarak (1071) Kudüs’te Büyük Selçuklu Sultanı Alparslan adına hutbe okuttu. 1099’da Haçlıların işgaline uğrayana kadar Kudüs, Fâtımîler ile Büyük Selçuklular arasında el değiştirdi.

Papa II. Urbanus’un çağrısıyla, keşiş Pierre L’Ermit önderliğinde 1 Ağustos 1096’da harekete geçen Haçlı ordusu üç yıl süren yolculuk boyunca geçtikleri kentleri yağmaladılar, katliamlar gerçekleştirdiler. İstanbul’a geldiklerinde İmparator I. Aleksios bu gözü dönmüş ordudan korkmuş, ihtiyaçlarını karşıladıktan sonra onları Kudüs’e sevk etmekte bulmuştu çareyi.

7 Haziran 1099’da Kudüs önlerine gelen Haçlılar karşısında Fâtimîler fazla direnemeyince şehir düştü. Haçlılar Kudüs’te acımasız bir katliama giriştiler. Yahudi ve Müslümanlar kılıçtan geçirildi. Sinagoglar, içlerine sığınan insanlarla birlikte yakıldı. Kubbetü’s-Sahra yağmalanarak tepesine bir haç dikildi. Mescid-i Aksa’ya sığınan Müslümanlar vahşice katledildi.

Haçlıların Kudüs’ü kuşatması ve ardından kurulan Haçlı devletlerinin İslam topraklarının kalbinde 200 yıl hüküm sürmesi Müslümanlar arasındaki parçalanmanın bir neticesiydi. İslam dünyası Şii Fâtimîler ve Sünnî Abbasiler arasında bölünmüş, daha sonra bu mücadeleye Selçuklular dahil olmuştur. Fâtımîlerin Haçlılardan rövanş alma imkânı olmadı ancak Fâtimîleri yıkan

Nureddin Zengî Avrupalı işgalcilerle ciddi bir mücadeleye girişecekti. Nureddin Zengî 1144’te Edessa (Urfa) Haçlı Kontluğuna son verdi. Bunun üzerine 2. Haçlı Seferi düzenlense de başarısızlıkla sonuçlandı. Böylece Nureddin Zengî’nin bölgedeki hâkimiyeti pekişti. Mayıs 1174’de kurucusu vefat edince Zengîler devleti güçlü komutan ve valiler arasındaki iktidar mücadelesiyle parçalandı. Mücadeleden galip çıkan isim Selâhaddân Eyyûbî olmuştu. 1187 baharında Selâhaddîn Eyyûbî, Kudüs’ü ele geçirmek için ordusunu Havran’da topladı ve 4 Temmuz günü Hıttin’de Kudüs Kralı Guy karşısında büyük bir zafer kazandı.

Bu savaşta Kudüs Krallığı’nın askerî gücü büyük ölçüde ortadan kaldırıldı. Zaferin ardından Taberiye, Akka, Nablus, Yafa, Sayda, Beyrut, Cübeyl, Askalan ve Gazze art arda fethedildi. Bundan sonraki hedef Kudüs’tü. Nihayet 20 Eylül 1187’de kuşatılan şehir, Ekim ayının başında teslim oldu. Fetih sonrasında Kubbetü’s-Sahra’nın tepesindeki haç kaldırıldı ve Mescid-i Aksa için Nureddin Zengî tarafından hazırlanan minber yerine konuldu.

Devamı Derin Tarih Kasim Sayısında… 

Kudüs-i Şerif, Beytülmakdis, İliya veya yalnızca Kudüs…

Mescid-i Aksa’nın nermin toprağının 142 dönümünün her santimini kuşatan kutsallık buğusu hala tüterken, bize asırlar ve asırlar öncesinden kâh mahzun, kâh neşeli mektuplar gönderemeye devam eden revnaklı şehir. Kıble Mescidi’n ve Kubbetü’s-Sahra’nla, Kıyamet Kilisesi ve Hz. Ömer Camii’nle, Sultan Kayıtbay’ın şipşirin sebili ve zarif kemerleriyle, işgalci Yahudilerin yaşadığı Batı Kudüs’te kalan garip tren istasyonuyla, Mervan Mescidi’nin bir köşesine gizlenmiş Hz. Meryem’in inzivagâhıyla, Zeytin Dağı ve Elemli Yolu’yla orada bir hazine bizi bekliyor.

Gidelim kardeşlerim Kudüs’e. Her şeye rağmen ecdad yadigarı eserlerimize sahip çıkalım ve orada yaşayan kardeşlerimizin ümit ateşini bir an için de olsa yelpazeleyelim. Paramıza değil, varlığımıza ihtiyaçları var. Bizim de onların hiç yaşlanmayan, tükenmeyen ümidine.

Kudüs’ün kutsal yorganı hepimizi içine almaya kadirdir çünkü.

*

Dergimizin özel sayılarından 10’uncusunu Kudüs-i Şerife veya Beytülmakdis’e tahsis ederken bu fikrin nereden çıktığına da birkaç cümleyle değinelim.

Bundan belki 1,5 sene önce Prof. Abdülfettah el-Aveysi ziyaretime geldiğinde ufak bir ricada bulundu. Beytülmakdis Vakfı için bir tanıtım yapabilir miydik dergide? Güzelliğe güzellikle mukabele en güzelin şanındandır. Ben de “Tanıtım işi mühim değil, gelin biz bir Kudüs özel sayısı çıkaralım” teklifinde bulundum. Abdülfettah hocanın kollarını açıp bana sarıldığı o anı hiç mi hiç unutmayacağım. Start verilmişti!

İşte o kucaklaşmanın mahsulünü elinizde tutuyorsunuz. Kudüs-i Şerif veya Abdülfettah hocanın tercihiyle söylersek Beytülmakdis tükenmez bir hazine. Biz burada onun rengârenk hevenklerinden topladığımız bir avuç ışığı sizinle paylaşıyoruz.

Hakikaten dolu dolu bir dosya oldu. Her yerde bulunmayacak zengin ve ilginç ayrıntılarla örülü sayımızın uzun yıllar saklanacağından ve döne döne okunacağından eminim. Emeği geçen bütün yazarlarımıza ama özellikle Prof. El-Aveysi’ye en kalbi şükranlarımı takdim ediyorum. (Not: İstekleri üzerine Beytülmakdis Vakfı’ndan gelen yazılarda İngilizce imla kullanılmıştır.)

Yeni sayılarda beraber olmak ümidiyle.

Mustafa Armağan 

Derin Tarih Dergisi Genel Yayın Yönetmeni