İİT kurulmadan evvel, 1920’li yıllardan itibaren Müslümanları siyasî olarak bir araya getirebilecek birçok teklif değerlendirilmeye başlamıştı. İslâm ülkelerinde devam eden işgal ve çatışmalardan dolayı istikrarlı ve sürdürülebilir olmayan bazı denemeler, temsilcilerin bir araya gelmesinden öteye geçemiyordu. 1926 yılının hac mevsiminde Mekke’de toplanan İslâm Kongresi, her sene toplanma kararı almış ancak bu düzeni sağlayamamıştı. İkinci kez 1931’de Kudüs’te toplanan kongre, Müslümanların menfaatini korumak ve kutsal beldeleri savunmak amacıyla bir teşkilat kurulması gerekliliğinde mutabık kalmış ama bunu da uygulayamamıştı.

2. Dünya Savaşı’ndan sonra uluslararası ilişkileri doğrudan etkileyen örgütlenme süreci, Birleşmiş Milletler gibi geniş katılımlı kuruluşların yanı sıra dar kapsamlı ve bölgesel birliklerin kurulmasına da zemin hazırlamıştı. Fakat bu sefer de Müslüman ülkelerin bir araya gelmesini Soğuk Savaş atmosferi engelliyordu. Farklı coğrafyalarda farklı devletlerin etkisinde kalan İslâm ülkeleri, karşılıklı menfaat çatışmaları yaşıyor, bu da ortak meselelerin çözümünde uzlaşmalarını imkânsız kılıyordu. Üstelik çoğu devletin bağımsızlığını yeni kazanmış olması da “İslâm birliği” düşüncesine sıcak bakamamalarına yol açıyordu.

1962 yılında İslâm dünyası yeni bir oluşuma daha şahitlik edecekti. Suudi Arabistan öncülüğünde kurulan “Dünya İslâm Birliği” (Rabıta) Müslüman toplumların maddî ve manevî ilerlemesini sağlamak, aralarındaki birlik ve dayanışmayı temin etmek amaçlarını taşıyordu. Müslüman toplulukları temsil bakımından zayıf kalan bu örgüt, yönetim kadrosunda bulunan isimler sayesinde hatırı sayılır bir itibara sahipti. Bütün Müslümanların temsilci bulunduracağı bir konferans tertip etme fikri de ilk defa Rabıta’nın toplantılarından birinde öne sürülmüştü. Nijerya Başbakanı Ahmed Bello, 1965’te Mekke’de düzenlenen toplantıda bu teklifi dile getirmiş, teklif özellikle Suudi Arabistan Kralı Faysal ve Fas Kralı Hasan tarafından ilgiyle karşılanmıştı. Müslümanların devletlerarası siyasette daha çok söz sahibi olması gerektiğine inanan Faysal, bu teklifi şahsen görüştüğü liderlere de sunacak, ancak bu sefer de 1967’de patlak veren Altı Gün Savaşı yüzünden Müslüman birliği kesintiye uğrayacaktı.

Devamı Derin Tarih Eylül Sayısında…

Bu noktadan hareketle, Derin Tarih olarak 1915 Olaylarını yeniden ele alırken, farklı bir bakış açısı geliştirmek istedik ve Ermeni lobilerinin faaliyetlerine odaklandık. ABD ve Fransa başta olmak üzere, dünyanın birçok ülkesinde on yıllardır kamuoyu oluşturma çabalarını sürdüren söz konusu lobiler, tarihi ve yaşananları tamamen sömürüp saptırarak, kendi bakış açılarını dünyaya dayatmaya çalıştı, çalışıyor. Bunu yaparken yalanı, rüşveti ve şiddet eylemlerini bolca kullanan ve körükleyen Ermeni propagandistler, aslında Ermeni halkına millî bir kimlik biçmenin de mücadelesini veriyor. Soykırım iddiası böylece Ermenilerin varlığını anlamlandıran en temel enstrümana dönüştürülürken, hakikatlerle zihinlerdeki çarpık algı arasındaki makas da giderek açılıyor. Karşımızda tarihle ve coğrafyayla bağları fiilen kopmuş, bu bağları yeniden kurma yeteneğinden yoksun, yamalı bohçayı andıran bir Ermeni muhayyilesi duruyor.

Derin Tarih’in 1915 Olaylarına bu açıdan bakan dosyasındaki yazı ve röportajları okurken, bir halkın kendisinin ve dünyadaki çeşitli milletlerin, köksüz ve temelsiz bir yalana nasıl ikna edildiğinin acı serüvenini de okuyacaksınız. Alanında uzman isimlerin yetkin değerlendirmeleri, tarihin nasıl istismar edildiğini bütün yönleriyle gözlerinizin önüne serecek.

* * *

Kapak dosyasının dışında, Derin Tarih bu ay da dünyanın çok farklı coğrafyalarından özenle seçilmiş konuları sizlere takdim ediyor. Sayfaları çevirirken tarihî Mağrib’den Hindistan içlerine, sanattan musikiye, ibretli hayat hikâyelerinden sürpriz malumata, okumaya doyamayacağınız bir muhtevayla karşılaşacaksınız.

Bu sayımızda, artık bir gelenek haline gelen ek kitabımızın yanında, ilk kıblemiz Mescid-i Aksâ’nın posterini de hediye ediyoruz. İslâm medeniyetinin bütün unsurlarının ortak emeğiyle meydana getirilen Aksâ Külliyesi’nin ayrıntılarına dalıp giderken, Kudüs’ün niçin paylaşılamayacak kadar kıymetli bir şehir olduğunu daha yakından kavrayacaksınız.

Şunu da ilave edeyim:

Temmuz ve Ağustos sayılarımızın hazırlıklarını şimdiden başlattık. Başlıklarımız ve dosya konularımız hazır. Ayrıca bundan sonraki iki özel sayımızın da planlamasını yaptık. Muhtevaya dair ipucu verip sürprizi bozmayayım, ama arşivlik nüshalar olacağını rahatlıkla söyleyebilirim.

Hayırla görüşmek üzere…

Devamı Derin Tarih Mart Sayısında… 

Esaret 1916’nın geçmişi yaklaşık 10 yıl öncesine dayanıyor. Merhum babamın, dedemin esaretine dair anlattıklarını not almaya başladığımda böyle bir kitabın meydana geleceğini hayal dahi etmezdim. Fakat dedem Emir Musa oğlu Gazi Ahmet Onbaşı’nın hatıraları o kadar teferruatlı ve başından geçen macera o kadar enteresandı ki, kime anlatsam hayretler içinde kalıyor ve bunun mutlaka kitaplaşmasını tavsiye ediyordu.

Gerekli tarihî araştırmaları yaptıktan sonra bu hatıraları roman tarzında kaleme aldım. İsimsiz kahramanlardan Ahmet Onbaşı’nın 1. Dünya Savaşı, Rus esareti, firar, vatana dönüş, İstiklâl Harbi, terhis ve memleketine dönüş macerasının anlatıldığı bu kitap okuyuculardan çok ilgi gördü. Tamamen yaşanmış olayların anlatıldığı kitabın senaryolaştırılarak beyaz perdeye aktarılması düşünülüyor.Gelelim Kudüs 1917’ye. Uzun bir araştırma döneminden sonra Kudüs’e giderek Mescid-i Aksâ’yı ziyaret ettiniz ve sonra yazmaya başladınız.

1.Dünya Savaşı’nın başlangıcından itibaren Sina ve Filistin cephesindeki tarihî hadiseleri araştırarak işe başladım. Genelkurmay Atase Başkanlığı’nın yayımladığı 1. Dünya Harbinde Türk Harbi, Sina Filistin Cephesi kaynağından çok detaylı bilgiler edindim. Savaşa katılan Türk, Alman ve İngiliz komutanların hatıralarını okudum. Sonra Kudüs’e gittim ve Mescid-i Aksâ’yı ziyaret ettim. Son Osmanlı askerleri buradan giderken geride kalan sahipsiz Müslümanların torunlarını ve Aksâ’nın garip, yetim çocuklarını gördüm. Binlerce şehidimizin kanlarıyla sulanan o mübarek toprakları ziyaret edip döndüm. Eserimi bu duygularla kaleme aldım.

Devamı Derin Tarih Ocak Sayısında… 

Hz. Peygamber’den İsra ve Miraç yadigârı olarak kalan ve Cenab-ı Allah’ın bu ümmete hediye ettiği kutsal şehir, İslamî fetihten sonraki tarih diliminde de iki kez esir düştü. Haçlılar 11. yüzyılda bir dönem bu kutsal mekânı ele geçirdiler. Bu acıya dayanamayan ve zilleti kabullenemeyen İslam ümmeti bu mübarek şehri uzun müddet işgal altında bırakamazdı ve bırakmadı da. Ümmet Kudüs’ün işgalini ve esaretini bir asra yakın bir müddet kalbinde büyük bir elem ve hüzün taşıyarak sabırla yeniden fethetmeye azmetti ve bu azmini ümmetin dava sahibi imanlı mensupları sayesinde gerçekleştirdi.

İşgale direnmeyi bir görev kabul eden ümmetin asil evlatları büyük gayretler sarf ettiler. Musul, Mardin, Harput ve Urfa şehirlerinde yaşayan Müslümanlar tek bir ordu içinde ve bir kumandan etrafında kümelendi. Nihayet “Şark’ın en sevgili Sultanı” Selâhaddin Eyyûbî, mü’min ve kahraman Müslüman kimliğiyle kutsal şehrin işgalini ve esaretten kurtulması meselesini kendisine dert edinerek işgali sonlandırmaya hayatını adadı.

Devamı Derin Tarih Aralık Sayısında… 

“Kuzey ülkeleri” anlamına gelen Bilâdü’ş-Şâm; bugünkü Filistin, Ürdün, Lübnan ve Suriye’yi içerisine alan geniş coğrafya için Müslümanlar tarafından kullanılan bir tabir. İslam kaynaklarında kısaca Şâm olarak zikredilen bu tabir, İslamî Ortaçağ’da bölgenin tamamı için kullanılıyordu. Dolayısıyla bu metinde geçen Şâm ve Bilâdü’ş-Şâm tabirlerinin yerine Suriye kelimesi de kullanılabilir.

İslamın tarihin ufuklarına düştüğü coğrafya olan Hicaz’ın merkeze alınmasıyla “kuzeyde kalan bölgeleri” tarif etmek için üretilen tabir, erken dönemlerde İslam devletinin tabii genişleme yönünü de ifade eden siyasî bir tanımlamaydı. Peygamber Efendimiz’e (sas) izafe edilen bazı hadislerde övülen ve İslam dünyasının merkezi haline geleceğine işaret edilen bu coğrafya, Müslümanlar tarafından kutsal bir belde olarak görülüyordu. Mukaddes kitabımızda “etrafının mübarek kılındığı” belirtilen Mescid-i Aksa dolayımında ele alınabilecek olan bu kutsiyet algısı, Bilâdü’ş-Şâm’ın siyasî kaderi üzerinde de belirleyici rol oynamıştı. Nitekim İslam devletinin Ortaçağ’ın geleneksel siyaset anlayışı anlamında “emperyal” bir yapıya bürünmeye başladığı Emevîler döneminde devlet merkezi buraya taşınmış, Kuzey Afrika’nın batı uçlarından Orta Asya’ya uzanan geniş İslam ülkesi buradan idare edilmişti.

Devamı Derin Tarih Kasım Sayısında… 

Kudüs-i Şerif, Beytülmakdis, İliya veya yalnızca Kudüs…

Mescid-i Aksa’nın nermin toprağının 142 dönümünün her santimini kuşatan kutsallık buğusu hala tüterken, bize asırlar ve asırlar öncesinden kâh mahzun, kâh neşeli mektuplar gönderemeye devam eden revnaklı şehir. Kıble Mescidi’n ve Kubbetü’s-Sahra’nla, Kıyamet Kilisesi ve Hz. Ömer Camii’nle, Sultan Kayıtbay’ın şipşirin sebili ve zarif kemerleriyle, işgalci Yahudilerin yaşadığı Batı Kudüs’te kalan garip tren istasyonuyla, Mervan Mescidi’nin bir köşesine gizlenmiş Hz. Meryem’in inzivagâhıyla, Zeytin Dağı ve Elemli Yolu’yla orada bir hazine bizi bekliyor.

Gidelim kardeşlerim Kudüs’e. Her şeye rağmen ecdad yadigarı eserlerimize sahip çıkalım ve orada yaşayan kardeşlerimizin ümit ateşini bir an için de olsa yelpazeleyelim. Paramıza değil, varlığımıza ihtiyaçları var. Bizim de onların hiç yaşlanmayan, tükenmeyen ümidine.

Kudüs’ün kutsal yorganı hepimizi içine almaya kadirdir çünkü.

*

Dergimizin özel sayılarından 10’uncusunu Kudüs-i Şerife veya Beytülmakdis’e tahsis ederken bu fikrin nereden çıktığına da birkaç cümleyle değinelim.

Bundan belki 1,5 sene önce Prof. Abdülfettah el-Aveysi ziyaretime geldiğinde ufak bir ricada bulundu. Beytülmakdis Vakfı için bir tanıtım yapabilir miydik dergide? Güzelliğe güzellikle mukabele en güzelin şanındandır. Ben de “Tanıtım işi mühim değil, gelin biz bir Kudüs özel sayısı çıkaralım” teklifinde bulundum. Abdülfettah hocanın kollarını açıp bana sarıldığı o anı hiç mi hiç unutmayacağım. Start verilmişti!

İşte o kucaklaşmanın mahsulünü elinizde tutuyorsunuz. Kudüs-i Şerif veya Abdülfettah hocanın tercihiyle söylersek Beytülmakdis tükenmez bir hazine. Biz burada onun rengârenk hevenklerinden topladığımız bir avuç ışığı sizinle paylaşıyoruz.

Hakikaten dolu dolu bir dosya oldu. Her yerde bulunmayacak zengin ve ilginç ayrıntılarla örülü sayımızın uzun yıllar saklanacağından ve döne döne okunacağından eminim. Emeği geçen bütün yazarlarımıza ama özellikle Prof. El-Aveysi’ye en kalbi şükranlarımı takdim ediyorum. (Not: İstekleri üzerine Beytülmakdis Vakfı’ndan gelen yazılarda İngilizce imla kullanılmıştır.)

Yeni sayılarda beraber olmak ümidiyle.

Mustafa Armağan 

Derin Tarih Dergisi Genel Yayın Yönetmeni

Devamı Derin Tarih Ağustos Sayısında… 

Kudüs ki gökte yapılıp yere indirilmiş şehirdir. Mescid-i Aksa ki, yeryüzünde Ka’be’den sonra inşa edilen ikinci mesciddir.

Efendimizin (as) İsrâ (gece yürüyüşü) ve Mirac mucizelerine şahit olmuş kutsal beldedir. Hz. Zekeriya’nın sessiz çığlığı, Hz. Meryem’in çilesi, İmam Gazali’nin şaheseri İhya’yı kaleme aldığı ilham bulutu. Hz. Ömer’in adalet anahtarı, Abdülmelik bin Mervan’ın göz nuru, Selahaddin Eyyûbî’nin göz bebeği, Eyyûbîlerden Melikül-Adil’in, Memlûklerden Baybars’ın sebili, Sen Yavuz Sultan Selim’in binlerce kandil altındaki hazin münacatı, Sen Kanuni Sultan Süleyman’ın akıttığı berrak çeşmeler, Sen Sultan II. Abdülhamid’in Kubbetü’s- Sahra duvarlarına çiniler üzerine yazdırdığı Yasin, Sen 26 cami, 63 medrese, 9 dergâh, 36 zaviye, 11 tekke, 29 çeşme, 9 türbe ve 144 dönümlük kutsal pınar.

Devamı Derin Tarih Ağustos Sayısında… 

Ve Mescid-i Aksa hepimizin hüznünü kuşanmış, gözyaşlarını granitlerine akıta akıta müminlerinin teşrifini bekliyordu. İslamın Mekke ve Medine’deki kardeşleriyle beraber üç “harem”inden Kudüs’te olanı, şu saatlerde “namusa mahrem” olanların kanlı ellerinde bir kalp gibi hicap içinde çırpınıyordu; İslamın kalbiydi çırpınan…

Birmilyaraltıyüzmilyon Müslümanın namusunu koruma işini Kudüs’te yaşayan üçyüzbin Filistinli kardeşimize havale etmiştik. O kanaryalarınki kadar naif omuzlara, Osmanlı şemsiyesi parçalandıktan sonra “binbir başlı kartalı” başında taşıma vazifesi düşmüştü. ‘Bu kadar zulme nasıl dayanıyorsunuz?’ soruma ‘Bizim imtihanımız da bu’ diye cevap veriyordu üniversitede okuyan Filistinli genç, ‘Allah bizi bununla imtihan ediyor. Ya sizin imtihanınız? Siz kendi imtihanınıza bakın.’ Kamp ateşinin yüzlerde dalgalandığı gibi imanın, yiğit yüzlere vurduğu bazı anlar vardır. Dikkat ettim, bu sözü sarf eden Filistinli gencin yüzü o sırada bir bayrak gibi dalgalanıyordu. Bilenler bilir: Her Filistinlinin yüzü bir bayraktır. O mazlum bayrağın dalgalandığı zaman neler yapabileceğini bilenler bundan korkuyor.

Bilin ki imandan korkuyorlar, imkândan değil. Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan da bugünkü (25 Temmuz) grup toplantısında öyle demiş:

“Biz Müslümanlar için mübarek beldelerimizi korumak imkân değil, iman meselesidir.”

Ne mutlu imkânını imanına çevirenlere…

Elinizdeki sayıda Mescid-i Aksa’nın neden korunması gerektiğine dair dosyayı hazırlamamızın gerekçesi ezcümle budur.

Daha az merâret kesbetmiş sayılarda buluşmak ümidiyle.

Hayırla kalınız efendim.

Mustafa Armağan

Derin Tarih Dergisi Genel Yayın Yönetmeni