17. asırda dünya ticaretinde söz sahibi olan Hollanda mezhep savaşları sonucu ba­ğımsızlığına kavuşmuştu. Bugünkü Hol­landa, Belçika, Lüksemburg ve Fransa’nın kuzey bölgesini içine almaktaydı. Resmî olarak Burgundy dükünün arazisi sayılan ve İspanya’ya bağlı Hollan­da şehirlerinde, o devirde diğer Avrupa ülkelerine nazaran kayda değer bir hürriyet havası hâkimdi. Antwerp tüccarı Almanya ile yakın ticarî münase­bet içinde bulunduğundan Luther’in yazıları elden ele dolaşıyordu.

İspanya kralı V. Charles, dinsizliğin yayılmasına engel olmak için 1521’de Luther’in aforoz edilmesin­den sonra Hollanda’da onun bütün kitaplarını mü­sadere ettirmişti. V. Charles’ın ikinci adımı Engizis­yonları Hollanda’ya getirmekti. İlk olarak 1523’de Brüksel’de iki kişi yakıldıktan sonra bütün Luther­ciler için ölüm emirleri verilmeye başlandı. Fakat baskılar Lutherciliğin yayılmasını önleyemiyordu. Tahminlere göre 1530’da Antwerp nüfusunun dört­te biri Lutheranlığı benimsemişti. 1550’den itibaren Calvinizm Hollanda’ya Cenova yoluyla girmeye baş­layacak, Hollanda Engizisyonu’nun verdiği ağır ceza­lara rağmen hızla yayılacaktır.

Devamı Derin Tarih Nisan Sayısında…