Cumhuriyet gazetesinin kurucusu Yunus Nadi’nin oğlu Nadir Nadi, 5 Nisan 1946 günkü yazısına, “Dost Amerika’nın denizcilerini karşılarken” başlığını atar: “Amerika, bugün yeryüzünün en kuvvetli bir milletidir. Fakat bu kuvvet, saldırganlığın, istila ve tahakküm hırsının değil; barışın, adaletin ve milletler arasında eşitlik hakkını kurup yaşatmak isteyen temiz bir idealin emrindedir. Kötü niyet beslemeyen her kuvvet gibi Birleşik Amerika da, muazzam endüstrisini yıllar boyunca yalnız insanlık ve medeniyet şartlarına göre yürütmekten başka bir şey yapmamıştı.” Burada parantez açarak, Amerikan hayranı yazılar yazan gazetecilerin çoğunun, Mason dergi ve kitaplarında Mason olduklarından gururla bahsedilen kimseler olduklarını belirtmeliyim.

Nadir Nadi’nin yazısındaki şu kısımlar da atlanmamalı: “Milletlerin hürriyet ve eşitlik ülküsü, gerçekleşme yoluna girmiştir. Çok uzak değil, bir gün gelecek, milletlerarası ahlakının şimdiden suç saydığı tecavüz hadisesi imkânsız bir hale gelecek, büyük küçük her devlet dağ başında eşkıya korkusu ile silah elde teker teker nöbet tutmak mecburiyetinden kurtulacaktır. Medeni dünyanın müşterek zabıta kuvveti, insan topluluklarının müşterek emniyetini kendi başına koruyacak; milletler de birikmiş enerjilerini yükselme ve ilerleme yolunda daha rahat harcayabileceklerdir.” Ahmet Emin Yalman, aynı tarihli Vatan’da Missouri’den “Çelikten bir barış elçisi” diye bahseder.

Cumhurbaşkanı İsmet İnönü ve Başbakan Şükrü Saraçoğlu tarafından 6 Nisan 1946’da Missouri erkânının kabul edilmesi de hayret verici anekdotlar barındırır. İnönü, misafirlere hitaben, “Amerikan donanmasına mensup gemiler bize ne kadar yakın bulunursa o kadar iyi olur” diyerek gazetelerde yazılanlarla konsensüs içinde olduğunun ve Türkiye’nin yeni ABD politikasının ipuçları verecektir. Buna ilaveten, Amerikalı gazetecilere iltifatta bulunduktan sonra İstanbul’u kastederek sorar: “Bizim köyü nasıl buldunuz?” Neyse ki gazeteciler İstanbul’u San Francisco’ya benzettiklerini, sihirli bir şehir görünümünde olduğunu belirtirler de İstanbul köy statüsünden ABD’li bir şehir statüsüne yükselir! (“İnönü Truman’ın mesajına samimi dille yazılmış bir cevap verdi”, Son Posta, 7 Nisan 1946, s. 1, 3).

Burhan Felek öyle sevmiştir ki gemiyi, 7 Nisan 1946 günü Son Posta’da “Ben Missouri’liyim” diye yazar. 8 Nisan 1946 tarihli Cumhuriyet’te yazan Abidin Daver’e göre ise “Amerika, Ortadoğu’nun koruyucusudur”. Nasıl koruduğunu yıllar gösterecektir!

Devamı Derin Tarih Nisan Sayısında…

ABD tarafından inşa edilen son savaş gemisi USS Missouri (BB-63), Mighty Mo veya Big Mo (muazzam, kudretli MO) takma isimleriyle de anılır; lakin büyüklüğü sadece zırhlı bir gemi olarak ihtişamından değil, gittiği ülkelerde Amerika’yı temsilen elde ettiği konumdan gelmektedir. Missouri eyaleti senatörü Harry S. Truman’ın kızı Margaret Truman tarafından vaftiz edildiğini düşününce, geminin de sıkı bir Hıristiyan olmasına şaşmamalı. 2. Dünya Savaşı sırasında dünyanın en büyük zırhlısı olan 270 metre uzunluğundaki Missouri, Japonya’nın teslim olduğu antlaşmaya ev sahipliği yaptığı için Amerika’nın Pasifik Savaşları kahramanı olarak anılırdı aynı zamanda. Fakat Türkiye için ehemmiyeti, ziyaretinin Türkiye-ABD ilişkilerinde milat teşkil etmesinden ve en azılı ABD aleyhtarlarının dahi bu ülkeye bakışının tamamıyla yeni bir faza girmesinden kaynaklanır.

21 Mart 1946’da New York’tan yola çıkıp 5 Nisan 1946’da İstanbul’a varışına kadar Türk basınında öyle yoğun bir ilgi ve tezahüratla haberleri yapıldı ki, halk Missouri’yle yatar, Missouri’yle kalkar oldu. Seyahati boyunca gün gün nerede olduğu okura bildiriliyor, geri sayım devam ederken muazzam bir karşılama merasimi organize ediliyordu. Bu gürültülü ve hararetli hazırlık döneminin basına yansıyan sahneleri de ayrı bir hikâye anlatıyor bize. Yüzlerce Missouri haberinden burada paylaştıklarımıza göz atınca bize hak vereceksiniz.

New York’tan yola çıkmadan günler önce, 8 Mart 1946 tarihli Cumhuriyet’in “Hem nalına hem mıhına” köşesinde ayrıntılı şekilde tanıtılmıştı gemi. 14 Mart günü de aynı gazetenin ikinci sayfasında, “Missouri dünyanın en kuvvetli zırhlısıdır” başlığı altında Abidin Daver gemide ne var ne yok, aktarıyordu: 1.857 kapı, 2 milyon 500 ayak uzunluğunda kablo, 90 mil uzunluğunda buhar borusu, 5.300 elektrik lambası, 275 hizmet telefonu, 816 savaş muharebe telefonu, 180 hoparlör, gün verildi.

Günümüzde Vakko adıyla tanınan Şen Şapka, “Welcome Missouri” yazılı eşarp ve atkılarını satışa sunmuştu bile. Hatta 7 Nisan 1946 tarihli Cumhuriyet’e göre Missouri’yi ziyaret etmek için kart bulamayan bir hanım bu eşarbı göstererek içeri alınmıştı.

Kapalıçarşı’dakiler dâhil köşe bucaktaki esnaf Amerikan askerlerinin para vermeye zorlanmaması, hesapların hükümet tarafından ödeneceği söylenerek ikaz edildi. Birçok mağaza sahibi vitrinlere “Burada İngilizce konuşulur”, “Değerli misafirlerimiz hoş geldiniz” yazılı pankartlar asmışlardı. Polislere Amerikan askerlerine karşı ‘nazik davranma’ dersleri dahi verildi. Yoksul mahallelerin elektriğinden kısıntı yapılarak Taksim’de ampullerle büyük bir Missouri tasviri hazırlandı. Dolmabahçe Meydanı ile cami avlusu temizlendi, etrafına çekidüzen verildi. Beyoğlu’ndaki eğlence yerleri düzenlendi. Genelevlerin bulunduğu Abanoz Sokağı temizlenip evler içten ve dıştan badana edilirken buralardaki kızlar sağlık kontrolünden geçirildi. Yetmedi, Anadolu’daki genelevlerde bulunan kızların bazıları İstanbul’a getirtildi. 30 Mart 1946 tarihli Cumhuriyet’e göre her şey “Amerikalı misafirlerimiz için”di.

28 Mart 1946 tarihli Cumhuriyet’te A. Güner adlı okurun, Missouri’yi gezme adabından dem vuran mektubuna yer veriliyordu: “Halkımız arasında bir harp gemisi gezme usul ve adabını bilmeyenler çoktur. Bu cümleden olarak bir harp gemisinin iskele üst tavanına çıkılıp da tam geminin güvertesine adım atmazdan evvel, kıç tarafa doğru dönülüp o milletin bayrağı üniformalılar tarafından elle, siviller tarafından da şapka çıkarılarak bir an durulmak suretiyle selamlanır, ondan sonra güverteye geçilir. Missouri’nin gelişi ve gemiyi ziyaret vesilesiyle bu usulü bilmeyenlere öğretmek üzere, bir yazınızda bundan bahsetmeniz yerinde olur. Harp gemilerine gidenlerimizin hepsine bu ziyaret adabını öğretmek mümkün olacağını sanmıyorum ama herhalde faydası olacağı da şüphesizdir. Diğer gazeteci arkadaşlar da bu noktaya okuyucularının dikkatini çekerlerse gerek Missouri, gerekse bundan sonraki limanımıza gelecek dost devletlerin denizcileri üzerinde iyi bir tesir hâsıl eder.”

Devamı Derin Tarih Mart Sayısında…