osmanli – Derin Tarih

Balkanlar’da Osmanlı Formülü: İstimâlet

Samet Tınas — Thu, 02 Mar 2023 13:33:41 +0000

Osmanlı Balkanlar’daki beş asırlık hâkimiyetini hangi kaidelere ve idarî prensiplere borçluydu? Fetih politikasının dayandığı manevî payanda neydi? Hükümranlık kılıç zoruyla mı tesis edilmişti? İmar ve iskân siyasetinde vakıfların rolü neydi? Hıristiyan köylülerin Haçlılara karşı Osmanlı’nın yanında yer almasının ne tür sebepleri olabilir? İşte Balkanlar’ın fethi, iskânı ve elde tutuluşunun altın değerindeki formülü…

Devamı Derin Tarih Mart Sayısında…

“Balkanlar’da Osmanlı’dan Kalan Her Yapıyı Bir Belge Olarak Görüyorum”

Heath W. Lowry — Thu, 02 Mar 2023 13:28:57 +0000

Balkan ülkeleri arasındaki bitmek bilmeyen çatışmaları, krizleri ve parçalanmışlığı anlatmak amacıyla üretilen “Balkanlaşma” kavramı artık başka kriz bölgeleri için de kullanılıyor. Böyle bir bölge 14. asrın ortalarından 19. yüzyıla kadar barış ve istikrar içinde Osmanlı hâkimiyetinde nasıl kalabildi? Tarihçilerin “Pax Ottomana” diye tarif ettikleri barış ve istikrar dönemini mümkün kılan dinamikler nelerdi? Prof. Dr. Heath W. Lowry’den, Balkanlar için son derece kritik olan bu soruları cevaplamasını istedik.

Devamı Derin Tarih Mart Sayısında…

5 Buçuk Asırlık Vatan Balkanlar

H. Yıldırım Ağanoğlu — Thu, 02 Mar 2023 13:23:30 +0000

Balkanlar’ı tarihî, içtimaî, coğrafî ve demografik hususiyetlerinin yanı sıra Türklük hüviyeti bakımından önemi, Osmanlı yurdu olarak ehemmiyeti, Türk toplumunun muhayyilesindeki karşılığı ve “Balkan Barışı” mevhumu gibi pek çok veçheden yeniden hatırlarken, Balkan tarihi ve şehirleri hakkında pek çok kitaba imza atmış olan Rumeli kökenli tarihçi H. Yıldırım Ağanoğlu bize mihmandarlık ediyor.

Devamı Derin Tarih Mart Sayısında…

Balkanlar’ı Boydan Boya Saran İlim Yuvaları: Osmanlı Medreseleri

Bilgin Ayndın — Thu, 02 Mar 2023 13:16:13 +0000

Balkanlar’da 19. yüzyılın sonuna kadar 5 asrı aşkın süre devam eden Osmanlı hâkimiyeti boyunca vakıflar aracılığıyla tesis edilen medreseler, bu coğrafyanın İslâm hüviyeti kazanıp Osmanlı kültürüyle temayüz etmesini sağlayan müesseselerdi. Balkanlar’daki ilk Osmanlı medresesi Yıldırım Bayezid tarafından şehzadeliği zamanında Dimetoka’da inşa ettirilmiş; sayı ve nüfuzları hızla artan bu kurumlar toplumun eğitim, hukuk ve bürokrasi gibi farklı alanlarda yetişmiş iç gücü ihtiyacını karşılamıştır.

Devamı Derin Tarih Mart Sayısında…

Hilâfetin İlgasının Sarsıntılarına Dair Pek Bilinmeyen Bir Metin

İsmail Kara — Thu, 02 Mar 2023 12:54:58 +0000

Osmanlı hilâfetinin son dönemleri ve ilgası bahsinde dışarda(n) yazılan ve konuşulan çok şey var. Oryantalistlerin kaleminden çıkanların bir kısmı kıymetli de. Ama bu yazarlar, anlaşılabilecek tarzda kendi millî-dinî problemlerini ve ideolojik yahut siyasî arayışlarını merkeze ve öne aldıkları için yazdıkları otomatik olarak bizim için de kıymetli ve doğru hale gelmiyor, gelemez. Onların kıymetli veya problemli taraflarını keşfetmek ve yararlanmak için de buradan bakan bir göze ve dimağa, bir süzgece ihtiyaç var. Hilâfetin ilgasına 3 ay kala Emir Ali’nin Ağa Han’la birlikte Gazi’ye ve İsmet İnönü’ye yazdıkları mektup da ciddiyetle yaklaşılması gereken metinlerden biri.

Devamı Derin Tarih Mart Sayısında…

“Osmanlı Arapları”Na Dair…

Zekeriya Kurşun — Fri, 03 Feb 2023 15:02:58 +0000

I.Dünya Savaşı sonrasında yaşanan keskin kopuşun ardından, istese de istemese de Osmanlı’nın varisi olan Türkiye ile Arap dünyası arasındaki sorunlar hâlâ çözülebilmiş değil. Sadece tarafları değil İslâm dünyasının kaderini de etkileyen bu sorunun çözümünde ortak tarihî tecrübeden istifade etmek mümkün mü? Bu noktada tarihçilere nasıl bir görev düşüyor? Sorularımızı 40 yıllık bir emeğin ürünü olarak geçtiğimiz aylarda yayınlanan Osmanlı Arapları: Hilafet-Siyaset-Milliyet (1798-1918) kitabının yazarı Prof. Dr. Zekeriya Kurşun’a yönelttik.

İstanbul’da Meşrutiyetçi İranlılar Ve Jön Îrâniyân

Rıza Kurtuluş — Fri, 03 Feb 2023 14:32:30 +0000

Türkiye ile İran’ın yakın tarihteki serencamı birbirine benzer nitelikleri haizdir. 20. yüzyılın başlarında meşrutiyet yanlısı İranlılar faaliyetlerini İstanbul, Tiflis, Bombay ve Kahire’den yürüttüler. Osmanlı’daki siyasî gelişmelerle birlikte, gündemdeki tartışma ve fikirler İran’da meşrutiyet anayasasının oluşmasında temel bir rol oynamıştır. Nitekim bu etkiyle birlikte, Osmanlı’daki sürecin aynısı İran’da da vuku bulacaktır. Bu sürecin aktörlerinden biri de Jön Îrâniyân mensuplarıdır.

Devamı Derin Tarih Ocak Sayısında…

Osmanlı Diplomasisinin Şifreli Dili Kriptoloji

Arif Emre Gündüz — Fri, 03 Feb 2023 14:12:55 +0000

Elçilikler bir anlamda ülkelerin yurt dışındaki istihbarat servisleri vazifesi de gördükleri için İstanbul ile elçilikler arasındaki yazışmalarda yer alan bazı bilgilerden muhataplarının dışında kimsenin haberinin olmaması gerekebiliyordu. Bu durum, elçiliklerle İstanbul arasında gidip gelen tahriratlarda şifrelemenin yapılması ihtiyacını doğurmuştu. Harflerin yerine rakamların konulması suretiyle şifreleme yapılabildiği gibi tamamen rakamlardan oluşan şifreli tahriratların yazıldığı yahut harflerin yerinin değiştirilmesi veya her bir harf için başka harflerin kullanılması suretiyle de şifreleme yapıldığı görülür. İşte Osmanlı’nın belgelerden okunan şifreli dili…

Devamı Derin Tarih Ocak Sayısında…

İkinci Fetrete Osmanlı Beylerinin Siyasî Vizyonu Mâni Oldu

Samet Tınas — Fri, 03 Feb 2023 14:09:40 +0000

Osmanlı tarihleri ekseriyetle padişah merkezli kaleme alınır. Fakat padişahlar kadar devlet adamlarının da devlet idaresinde büyük rolleri olmuştur ki bunlardan biri, II. Murad döneminde yaşanan ikinci bir fetret krizinin mahirane bir siyasetle önlenmesini ihtiva eder. Rumeli’nde hükümdarlığı bir buçuk sene süren Mustafa Çelebi’nin neredeyse yeğenini tahtından edecek kuvvete erişmesiyle husule gelen Düzmece Mustafa hadisesi II. Murad’ın yanındaki devlet adamlarının gösterdiği dirayet ve harp hileleri sayesinde atlatılmıştır.

Devamı Derin Tarih Ocak Sayısında…

Hayatının Osmanlı’ya Adayan Arap Münevver Emir Şekib Arslan

İbrahim Bozbeşparmak — Fri, 03 Feb 2023 14:05:20 +0000

Lübnanlı münevver Emir Şekib Arslan, siyasî ve sosyal anlamda kabiliyetli ve ileri görüşlü biriydi. Müslümanlar için felaketle sonuçlanacağını düşündüğünden Osmanlı’dan ayrılmak isteyen Araplara karşı çıkıyor; İngilizlerin Şerif Hüseyin’e verdikleri sözleri tutmayacaklarını dile getiriyordu. Eğer gidişata mâni olunmazsa Arap topraklarının parçalanacağını ve bölgede bir Yahudi devletinin kurulacağını da öngörmüştü. I. Dünya Savaşı’ndan sonra Osmanlı yıkıldı ve o haklı çıktı. Tam bir Müslüman aksiyoner olan Emir Şekib’in kaderinde ise gerçekleşeceğini önceden kestirdiği felaketlere şahit olmak vardı.

Devamı Derin Tarih Ocak Sayısında…

Vefatının 105. Seni-İ Devriyesinde “Tarih Yapan Son Padişah”

Hüseyin Yürük — Fri, 03 Feb 2023 08:59:40 +0000

Sultan II. Abdülhamid’le teşrik-i mesaisi bulunan yerli yabancı devlet adamlarının, bürokratların ve onun hakkında ciddi eserlere imza atmış olan akademisyen ve müelliflerin kaleminden bir lideri zirve şahsiyet yapan hususiyetleri, vasıfları ve hizmetleri…

Devamı Derin Tarih Ocak Sayısında…

Bâbürlü Dönemi Medreselerine Genel Bir Bakış

Deniz Çıkılı — Fri, 03 Feb 2023 07:30:14 +0000

Aynı dönemde hüküm süren iki dev çınardan biri olan Osmanlı’daki medreselerle ilgili kayda değer eserler kaleme alınırken, Bâbürlüler devrindeki ilmî hayatı konu alan çalışmaların gerek ülkemizde gerekse dünyada oldukça yetersiz olduğunu belirtmek gerekir. Bölgede 10. yüzyılda Gazneliler ile başlayan ilmî faaliyetleri zaman içinde artarak devam etmiştir. Bâbürlüler döneminde ise Hint Alt Kıtası ilmî, mimarî ve sanatsal faaliyetler açısından en parlak dönemini yaşamıştır. Bu dönemde birçok medrese kurulmuş, faaliyetleri günümüze kadar uzanan bu eğitim kurumlarında yüzlerce, binlerce ilim adamı yetişmiştir.

Devamı Derin Tarih Ocak Sayısında…

Rodos Seferi Günlüğü

Hacer Kılıçarslan — Thu, 05 Jan 2023 13:25:36 +0000

Osmanlılar döneminde daha önce de kuşatılan Rodos’un fethi Kanûnî Sultan Süleyman’a nasip olmuştu. Plan ve hazırlıkların ardından Kanûnî’nin 4 Haziran 1522’de Üsküdar’a geçmesiyle resmî olarak başlayan sefer, saray kâtipleri tarafından adım adım kayda geçirildi. Sefer ruznâmesine göre yolculuk gidiş ve dönüş olarak 233 gün sürmüştür. Bu süreçteki gelişmeleri ve fethin neden geciktiğini adım adım takip ediyoruz.

Devamı Derin Tarih Ocak Sayısında…

“Büyük Meseleler Ve Fikirler Ancak Onlara Mümasil Bir Dille Anlatılabilir”

İsmail Kara — Thu, 05 Jan 2023 12:13:09 +0000

Tarihi, kahramanlar ve hainler üzerinden okumanın toplumsal hafızamıza zararları nelerdir? Ortadoğu tarihçileri Osmanlı ve Türkleri çağdaş İslâm düşüncesinin merkezinden nasıl ve niçin uzaklaştırdı? Türk aydınının İslâm kültürüyle ilişki kurma biçimi ve seviyesi tarih çalışmalarında hangi sorunlara yol açtı? Tarihin bir savaş meydanı olarak görülmesinin Türkiye’ye verdiği zararlar nelerdir? Tarih ilmi açısından semboller önemli, toplumsal yaralar neden önemli? Prof. Dr. İsmail Kara ile yakın dönem düşünce tarihimize dair önemli meselelerin üzerine eğilen son kitabı İçimden Geçen Günler üzerine sohbet ettik ve kitap bağlamında yukarıdaki soruların izini sürdük.

Devamı Derin Tarih Ocak Sayısında…

Boston’da Ay-Yıldızlı Müslüman Mezarları

Süleyman Doğan — Thu, 05 Jan 2023 10:13:37 +0000

Boston’daki Hope Cemetery’de 200 kadar Müslüman mezarının bulunduğunu, mezar taşlarındaki Osmanlıca ifadelerin ve ay-yıldızların rahatlıkla seçilebildiğini biliyor musunuz? Amerikan ordusunda görev yapan yahut zamanla asimile olup isimleri değişen Müslüman göçmenlerin medfun olduğu topraklar kim bilir ne muammalar saklıyor kollarında.

Devamı Derin Tarih Ocak Sayısında…

Taşradan Saraya, Muallimlikten Şeyhülislâmliğa

Osman Atasoy — Thu, 05 Jan 2023 09:17:07 +0000

Osmanlı’nın son dönemi, ulemâdan alâkayı mucip, birbirinden farklı pek çok simanın bulunduğu müstesna bir zaman dilimidir. Tarih yazımının umumiyetle göz ardı ettiği bu şahsiyetleri yeniden hatırlamak, kayıp halkanın yeniden teminiyle İslâm ilim ve düşünce geleneği ile irtibat kurmanın en önemli imkânıdır. İşte Tanzimat’ın hızlı dönüşümlerinin yaşandığı bir dönemde, İmparatorluğun taşrasında doğup şeyhülislâmlığa kadar yükselen Haydarîzâde İbrahim Efendi’nin ilginç hayat hikâyesi, âdeta bize bu hikâyenin bir hulasasını sunuyor

Devamı Derin Tarih Ocak Sayısında…

Osmanlı’dan Yugoslavya’ya Miras Kalan Mevlevîhaneler

Mikail Türker Bal — Fri, 02 Dec 2022 14:47:51 +0000

Mevlevîhaneler Balkanlar’da sosyo-kültürel yapının ihtiyaçlarına göre farklı vazifeler üstlendiler; kimi zaman bir aş evi, kimi zaman yolcuların barındığı bir zaviye olarak hizmet ettiler. Ayrıca İslâmî sanat ve zanaatların icra edildiği, dolayısıyla yaşatıldığı merkez hüviyetindeydiler. Ne var ki pek azı bugüne ulaşabilmiş durumda. Çünkü Osmanlı’nın ardından bölgede soykırıma uğrayan sadece Müslümanlar değildi. Camiler, mescitler, medreseler ve zaviyeler gibi Mevlevîhaneler de kasıtlı bir şekilde yok edilmişti.

Devamı Derin Tarih Aralık Sayısında…

Osmanlılar Rumeli’ne Nasıl Yerleşti?

Samet Tınas — Fri, 02 Dec 2022 14:45:19 +0000

Tahminen 1352 yılında Süleyman Paşa’nın Rumeli’ne geçişiyle birlikte Türkler Avrupa’ya yerleşti ve 20. asrın başına kadar burada kaldılar. Bu başarının ardında Osmanlıların takip ettiği fetih siyaseti vardı. Zira Balkanlar’daki fetihler kılıçtan ziyade istimâlet, yani gönül çekme usulüyle gerçekleşmişti. Osmanlılar gayrimüslimlere can ve mal güvenliği sağlayarak serbestlik tanımış, onları feodal bağlardan

Dârussaâde Ağası Moralı Beşir

Oktay Türkoğlu — Fri, 02 Dec 2022 13:44:07 +0000

Osmanlı tarihinin en ilginç şahsiyetlerinden olan Moralı Beşir Ağa, devlette üstlendiği görevlerin yanında, sanatçı hüviyetiyle de dikkat çekiyordu. Mahir bir hattat olarak, bıraktığı izleri bugün de temâşa etmek mümkün… İstanbul’un farklı köşelerindeki eserleri latif hatlarıyla müzeyyen kılan Beşir Ağa’nın mürekkep izlerini takip ediyoruz.

Devamı Derin Tarih Aralık Sayısında…

Osmanlı Bir Vakıf Medeniyetidir Ya Selçuklu?

Mustafa Alican — Wed, 12 Oct 2022 14:19:59 +0000

Vakıf ekseninde gelişen bir medeniyete sahip olan Osmanlı Devleti bu tecrübeyi hiç şüphesiz önceki İslâm devletlerinden devralmıştı. İşte vakıfların Selçuklu’daki izleri.

Devamı Derin Tarih Ekim Sayısında…