17. yüzyılda kristal işçiliği Avrupa’da gerçek bir sanat haline gelir. Büyük bir titizlikle ve bölgeye has tekniklerle üretilen eşyalar, 17. ve 18. yüzyıllarda kuzey Bohemyalı tüccarlar vasıtasıyla Transilvanya, kuzey Almanya, Baltık kıyıları, İsveç, Rusya, Hollanda, İngiltere, Fransa, Portekiz, İspanya, İtalya ve Türkiye’ye kadar yayılır. 18. yüzyıl başına gelindiğinde artık bu sektörün zirvesine yerleşen Bohemya cam fabrikalarının ürünlerini Hindistan’dan Güney Amerika’ya kadar hemen her yerde görmek mümkündür. Baltimore, Beyrut, Kahire, Mexico City, New York ve Akdeniz’in önemli limanlarından olan İzmir’de satış merkezleri kurulur. Bu başarının ardında çok sayıda sanatçı, ressam ve gravürcünün istihdam edilmiş olması yatar.

18. yüzyılda Sanayi Devrimi bütün Avrupa’daki üretim biçimlerini değiştirip dönüştürürken, bu gelişmelerden Bohemya camcılığı da etkilenir. Sanayi Devrimi’nden önce, çok yüksek ısıda eritilebilen camın işlendiği atölyeler, odun ihtiyacı sebebiyle daha çok dağlık alanlarda veya ormanlarda kurulmuştur. Kömür kullanımının yaygınlaşmasıyla birlikte atölyeler şehirlere taşınır. Cam fırınlarının teknik özellikleri yenilenip değiştirilir. Bununla birlikte camcılıkta kullanılan aletler ve biçimlendirme yöntemleri hemen hemen hiç değişmediği için, el ustalığına dayalı olan üretim önemini korumaya devam eder. Sonuç olarak, Bohemya camları bu dönemde Almanya, Polonya, Rusya, Macaristan, Fransa, İspanya, İtalya, Danimarka, İsveç ve Osmanlı İmparatorluğu’na da ihraç edilir.

Devamı Derin Tarih Şubat Sayısında…

Günümüz bestekârlarının(!) mûsikinin nazariyatına dair ne tür eserler ortaya çıkardıklarına maalesef hakim değilim. Ancak geçtiğimiz günlerde isyankar mûsiki dehâmızın(!) babası yaşında bir adamı “ezan mı okuyorsun sen” diyerek patakladığına bendeniz de şahit oldum. Gaffurius’un kitabına aldığı demirci hikayesindeki Pisagor’a özenmiş gibiydi. Kanaatimce farklı büyüklükteki kafaların yumruk atıldığında nasıl ses çıkardığını ölçmekle meşguldü. Ama ne yazık ki yanlış anlaşıldı ve tutuklandı. Tiz-i reftar olanın payine damen dolaşır. Çok hızlıydı çok… Gün gelir bir Gaffurius çıkar ve bu hadiseyi kitabına resmeder elbet. Neyse ne… Toparlayacak olursak buraya kadar çalgı aletlerinin neşet ve inkişafına ve dahi isyankar dâhimiz özelinde günümüz mûsiki adamlarının bu inkişafta oynadıkları mühim role kısaca temas etmiş olduk. Bundan sonraki bölümde ise can Azerbaycan’ın kadim kültürünü yüzlerce yıl evvelinden bize taşıyan bir enstürmana; “tar”a yakından bakacağız. Azerbaycan Türklerinin kederini, neşesini ve mücadelesini terennüm eden “tar”a… Nuri Killigil’in Bakü’ye girişini hatırlatırken kalbimizin en ince teline dokunan; Hocalı soykırımını hatırlatırken öfkemizin bam teline basan “tar”a…

Devamı Derin Tarih Ekim Sayısında… 

Bir yazıyı veya şekli, bir tahta, metal veya taş bloğa ters olarak kazıyıp, sonra bunu düz olarak bir başka yere basma sanatı çok eskiye dayanır. Hakiki mânâda matbaa, bir yazıyı hareketli harflerle çoğaltarak basmaktır. Basma sanatına dair en eski eser, MÖ 2000 yıllarına ait, Girit’te bulunmuş bir toprak disktir. Giritliler bu tekniği Hititlerden öğrenmişlerdi. Sonra sahneye Çinliler çıkar. Ağaç matbaa Çin ve Kore’de MÖ 6. asırda kullanılıyordu. Yazıların tek parça blok üzerine kazınıp basılması esasına dayanan blok matbaa ise MS 9. asrın başında keşfedildi. Eldeki en eski matbu kitap 868 tarihli olup Sutra Elması adında bir Budist dua kitabıdır. O devirde matbaacılık umumiyetle Budist rahiplerin elindeydi ve bu dinin yayılması için bir vasıta olarak görülürdü. Harfleri hareketli ilk matbaa, coğrafya itibariyle Çin ve Budistlerle yakın temastaki Uygurlar tarafından inkişaf ettirilmişti. Nitekim 100 yıl kadar evvel Tun-Huang mağarasında hareketli tahta Uygur harfleri ve 5-9. asır arasına ait vesikalar bulunmuştur. 1041’de Bi-Şeng adında Çinli bir demircinin bu harfleri metalden yaptığı tahmin edilmektedir.

Devamı Derin Tarih Haziran Sayısında…