sağlık – Derin Tarih

Sultanın Fotoğrafçılarının Kadrajından Ameliyat Manzaraları

Zeynep Günaydın — Wed, 12 Oct 2022 08:30:57 +0000

III. Selim’in başlattığı sağlık alanındaki yenileşme hareketi II. Mahmud ve Abdülmecid dönemlerinde de devam etmişti. Sultan II. Abdülhamid dönemine gelindiğinde ise devletin en fazla yatırım yaptığı sektörlerden biri sağlık oldu. Tahttan indirilene kadar sağlık hizmetlerine yatırım yapmaya devam eden sultan, aynı zamanda birçok yeniliğin de öncüsüydü. Sultanın fotoğrafçılarının çektiği hastane ve hasta fotoğrafları dönemin enteresan ameliyat vakalarına ışık tutuyor.

Devamı Derin Tarih Ekim Sayısında…

Osmanlı’ya Hayran Bırakan Hizmet Geleneği

Nihan Su — Tue, 02 Nov 2021 07:34:37 +0000

Vakıf kurma ve vakfetme, Türk ve İslâm toplumlarında bir gelenek halini almış ve şehirlerden kasabalara, hatta köylere kadar uzanmıştır. Bu mirası devralarak tekâmüle erdiren Osmanlı, vakıf konusunda oldukça gelişmiştir. Dinî, sosyal ve ekonomik hayatın ayrılmaz parçası olan vakıflar vasıtasıyla pek çok sosyo-ekonomik ve kültürel faaliyet gerçekleştirilmiştir. Eğitim, sağlık, sosyal güvenlik gibi hizmetlerden vakıflar sorumlu olduğu gibi dinî görevlerin yerine getirilmesi için gereken cami, mescit gibi yapıların bakımını, onarımını, tamirini ve devamlılığını da onlar sağlıyorlardı. Fakirleri doyurmak, giydirmek, öğrencilere burs vermek, hastaları tedavi ettirmek, kimsesiz genç kızlara çeyiz hazırlamak, yetim ve öksüzlere kol kanat germek gibi toplumun her türlü temel ihtiyacına koşan vakıflar, bugün için bize çok uçuk gelecek alanlarda dahi hizmet vermişlerdir. Hasta hayvanlara ilaç yapma vakfı, öğrencileri pikniğe götürme vakfı, kışın soğuk suyla abdest alanlara sıcak su temin etme vakfı gibi örnekleri sıralamak Osmanlı toplumunun hizmet anlayışının ne derece inceldiğini görmeye yetecektir.

Çocuklar ve gençler için Vakıflar Genel Müdürlüğü’nce hazırlanıp yayımlanan Tarihte İlginç Vakıflar kitabının yetişkinler için hazırlanmış bir versiyonu da olsa fena olmazdı. Kitaptaki konu başlıklarına bakmak bile hayretimizi kabartmaya yetiyor: Sokak Hayvanlarına Ekmek Verme Vakfı, Hastalara Evinde Bakma Vakfı, Kadın Sığınma Evi Vakfı, Sıcak Pide Dağıtma Vakfı, Yaz Günlerinde Soğuk Su Dağıtma Vakfı, Sıcakta Sebillere Kar Koyma Vakfı, Yol Güvenliğini Sağlama Vakfı, Helalleşme Vakfı, Hıristiyan Esirleri Kurtarma Vakfı, Tohum Saklama Vakfı, Yoksul Mahkûmlara Harçlık Verme Vakfı, Güvercin Hane Yaptırma Vakfı, Leylekleri Koruma Vakfı, Dara Düşenlerin Vergisini Ödeme Vakfı, İflas Eden Tüccarlara Yardım Vakfı, İlmi Kitapları Bağışlama Vakfı, Şehit ve Sahabe Türbelerini Tamir Etme Vakfı, Şehir Estetiğini Koruma Vakfı… Kitaptan hareketle, bu ilginç vakıflardan bazılarını derledik.

Kanadı Kırık Leyleklerin Bakımı Vakfı: İzmir Ödemiş’te Mürselli İbrahim Ağa, Yenicami etrafında bulunan veya hastalanarak göç edemeyen leyleklerin bakımı ve beslenmesi için kurduğu vakfın gelirinin bir bölümünü, yıl boyunca ciğer ve işkembe alınmak üzere ayırmıştır.

Çocukları Gezdirme Vakfı: 1768’de Eski Matbah-ı Amire Emiri Haseki Hacı Mustafa Ağa’nın İstanbul’da kurduğu vakıf, çocukları gezdirip eğlendirmek amacı taşır. Yılda üç bin akçe sarf edip çocukların kırlara götürülerek temiz hava almaları hedeflenmiştir. Bu sırada çocuklar ayrıca birbirleriyle kaynaşıp yeni arkadaşlıklar da kuracaklardır.

Savaşa Giden Gazilere At Veren Vakıf: İstanbul’da 1574 yılında kurulan bu vakıf cihat şevkiyle Osmanlı ordusunun seferlerine iştirak etmek isteyen ancak maddî imkânsızlıkları yüzünden binek alamayan kimselere hizmet vermiyor. Sadrazam Sokullu Mehmed Paşa tarafından kurulan vakfın şartnamesine şunlar yazıyor: “Fî sebîlillah vakf olunan yundlardan hâsıl olan atları, … guzâtı müslimîn ve kihat-ı alâ simat-ı mücâhidînden herhangi gazinin atı olmayub küffar-ı bed-tebâra gaza etmek için at isteye, … ol gaziye bir yarar at verile…”

Tibbî Uygulamanın Sahte Şöhreti

Ptıthjof Capra — Wed, 01 Apr 2020 07:07:13 +0000

Tıp ve sağlık arasındaki ilişkiyi tartışırken aynı zamanda tıbbın genel pratikten acil tıbba, cerrahiden psikiyatriye kadar kuşatıcı bir spektrumu bulunduğu fark edilmiş olmalıdır. Bu alanların kimisinde, öbürlerinde daha etkisiz olduğu ortaya çıkmış olmasına rağmen biyolojik tıbbî yaklaşım fazlasıyla başarılı olmuştur. Kazalar, akut enfeksiyonlar ve erken doğumlara ilişkin acil tıbbın büyük başarısı pek iyi bilinmektedir. Hemen hemen herkes, kurtarılan hayatları ya da tıbbî müdahaleler aracılığıyla önemli ölçüde azaltılan acı ve ıstırapları bilir. Gerçekte modern tıp teknolojimiz, bu acil müdahaleler hususunda çok başarılı olmuştur. Fakat her ne kadar bu tür tıbbî tedavi bireysel olaylarda kesin sonuç verebilirse de, bir bütün olarak insanların sağlığı için önemi bir değişiklik meydana getirmez. Açık kalp ameliyatı ve organ nakilleri gibi göz alıcı tıbbî uygulamaların şöhret kazanması bize, bu hastaların çoğunun, koruyucu önlemler ihmal edilmemiş olsaydı, ilk elde hastaneye yatırılmalarının gerekmeyebileceği gerçeğini unutturmamalıdır. Halk sağlığı tarihinde genellikle modern tıbba atfedilen çarpıcı bir gelişme, 19. yüzyılın sonu ile 20. yüzyılın başlarında enfeksiyöz hastalıklarda görülen ani düşüştür. Bir yüzyıl öncesine kadar tüberküloz, kolera ve tifo gibi hastalıklar sürekli bir tehlike oluşturuyordu. Herkes hemen her zaman onlara yakalanabiliyordu ve her aile çocuklarının en az birini yitirmeyi göze almış durumdaydı. Bugün bu hastalıkların çoğu gelişmiş ülkelerde hemen bütünü ile ortadan kaybolmuştur ve çok ender vakalar da, antibiyotikler aracılığıyla kolayca kontrol altına alınabilmektedir. Modern bilimsel tıbbın doğuşuyla aşağı yukarı aynı zamanda vuku bulan bu çarpıcı değişim, değişimin tıp biliminin başarıları sayesinde elde edildiği yolunda yaygın bir inanca yol açmıştır. Bu inanç her ne kadar çoğu doktorlarca da paylaşılıyorsa da, bütünüyle yanlıştır. Hastalık modelleri tarihi incelemeleri açıkça ortaya koymuştur ki, enfeksiyon hastalıklarının azalmasına tıbbî müdahalenin katkısı, genellikle sanılandan çok daha azdır.

Devamı Derin Tarih Nisan Sayısında…