Sultan Abdülmecid – Derin Tarih

Kızkulesine Nazır Kibrit Silüetli Deniz Hamamı

H. Yıldırım Ağanoğlu — Mon, 06 Jun 2022 07:10:36 +0000

Eski İstanbul fotoğraflarına dalmak insanı hayattan koparıyor. Sanki bir rüya âleminde ya da bir film setinde dolaşıyormuş intibaı uyandırıyor. Bu arada beni fevkalade dinlendirdiğini de eklemem lazım. Bir müddettir bu fotoğrafları yazıya dökerek anlatmak, içinde yaşadığımız şehrin tarih ve medeniyetine hassasiyeti arttırmak gayretinde karınca misali ilerliyoruz.

Bu yazımızın konusu Kızkulesi’nde deniz hamamları olacak. Ancak bundan bahsetmeden önce güzel Kızkulesi’ni kadraja sığdıran meşhur fotoğrafçımızı tanıyalım. Bu kare gibi binlercesini yakalayarak İstanbul’un görsel hafızasına büyük katkılar sunmuş olan Basile Kargopoulo (Vasilakis Kargopoulos), 1826 doğumlu Rum asıllı bir Osmanlı vatandaşıydı. Aslında Osmanlıca yazıda ismi Vasilaki Kargopulo olarak kayıtlıdır. Fakat fotoğraf kartlarının arkasında Fransızca olarak ismini Basile Kargopoulos olarak yazdığından günümüz literatüründe daha çok bu ismiyle bilinir. Biz yazımızda Türkçe telaffuzunu esas alarak “Kargopulo” olarak bahsedeceğiz.

Kargopulo 1850’de payitaht İstanbul’da bir stüdyo açar. Çektiği İstanbul panoramaları, şehir, Boğaz manzaraları ve saray fotoğrafları sayesinde meşhur olur. Ayrıca birçok kartpostala da basılan, simit, şerbet satan sokak esnafları ve balıkçı fotoğrafları ile de tanınmıştır. Stüdyosu o dönemde Beyoğlu İstiklal Caddesi’nde Rus Büyükelçiliği’nin yanında 447 numaralı binadadır.

Sultan Abdülmecid zamanında saray fotoğrafçılığı yapan Kargopulo’nun çektiği fotoğraflar, halen biz tarihçiler ve İstanbul âşıkları için 19. yüzyıl İstanbul hayatına dair kadraja girmiş en önemli belgelerdendir. Sultan Abdülaziz döneminde ise “Ressam-ı Hazret-i Şehriyarî” unvanını Ermeni asıllı Abdullah Biraderler (Abdullah Freres) alacaktır. Fotoğrafçılar arasındaki bu rekabet II. Abdülhamid dönemine kadar sürmüştür.

Kargopulo 1876’daki kısa süren saltanatında Sultan V. Murad’ın özel fotoğrafçısı olur. Sultan II. Abdülhamid tahta çıktığında saray fotoğrafçılığı görevinden alınsa da kısa süre sonra tekrar vazifesine döner. 28 Mart 1886’da İstanbul’da geçirdiği bir kalp krizi sonucu vefat edince, Sultan II. Abdülhamid’in hususi iradesiyle “Saray fotoğrafçısı” unvanını oğlu Konstantin Kargopulo devralmıştır.

Devamı Derin Tarih Haziran Sayısında…

Darbecilerin Keyfini Kaçıran Demiryolu Devrimlerimiz

Mustafa İnal — Wed, 04 Sep 2019 09:13:23 +0000

Demiryolları 1830’lu yıllardan itibaren İngiltere’de kullanılmaya başlamış; Osmanlı topraklarında ise Sultan Abdülmecid zamanında, 1851 yılında Kahire-İskenderiye hattı inşa edilmişti. Bunu beş yıl sonra inşasına başlanan 130 kmlik İzmir-Aydın yolu takip etti ve hat 1866’da işletmeye açıldı. Böylece İstanbul’un ardından İzmir limanı da ithalat ve ihracat merkezi konumuna geldi.

1869’a gelindiğinde Sultan Abdülaziz Rumeli demiryollarının inşasına karar verdi. Hat İstanbul’dan başlayacak; Edirne, Filibe ve Saraybosna’dan geçerek Sava nehri kıyısına uzanacaktı. Enez, Selanik ve Burgaz’ı da birbirine bağlaması planlanıyordu. Hattın ilk bölümünün inşasına 1870 yılında 15 kmlik Yedikule-Küçükçekmece istasyonları arasında başlandı ve ertesi yıl bitirilerek hizmete açıldı. Küçükçekmece, Yeşilköy, Bakırköy ve Yedikule istasyonlarını kapsayan bu hat Bakırköy ve Yeşilköy’ün gelişip büyümesini sağladı. İstanbul halkı hattın Sirkeci’ye kadar uzatılmasını talep ettiyse de bu durumda demiryolunun Topkapı Sarayı’nın bahçesinden geçmesi gerekecek, bahçe ile sahil köşkleri zarar görecekti. Durumu değerlendiren Sultan Abdülaziz kararını açıkladı: “Memleketime tren yolu yapılsın da isterse sırtımdan geçsin.” Böylece Rumeli demiryollarının başlangıç istasyonu Sirkeci olarak belirlenmiş oldu. 1872 yılında ise bu hat Küçükçekmece’den Çatalca’ya kadar uzatıldı. Bunlardan başka, gerek Sultan Abdülmecid, gerekse Sultan Abdülaziz dönemlerinde Balkanlarda Köstence-Çernova ve Rusçuk-Varna demiryolu inşaatları gerçekleştirilmiş; yine Sultan Abdülaziz döneminde 1871’de Haydarpaşa-İzmit hattının devlet eliyle yapımına başlanmıştı.

Devamı Derin Tarih Eylül Sayısında…

Sürgüne Şahit Olan Son Osmanlı Bilûn Hanımsultan’ın Ardından

Kerime Şenyücel — Thu, 31 Jan 2019 21:52:44 +0000

2006 yılında, TRT’de “Osmanoğlu’nun Sürgünü” belgeselini yaptığımda sürgüne tanık beş Hanedan mensubu hayattaydı. Ve ben onları belgeleyebilmiştim. Ertuğrul Osman Osmanoğlu, o dönemde Hanedan’ın en yaşlısı olarak aile reisiydi. Sultan Abdülhamid’in torunu Ertuğrul Efendi 2009 yılında hayatını kaybetti. Sultan Abdülmecid’in torunu Burhaneddin Cem 2008’de, Sultan Abdülhamid’in kızı Ayşe Sultan’ın oğlu Osman Nami Osmanoğlu 2010’da, Sultan Abdülhamid’in ablası Mediha Sultan’ın torunu Fethi Sami Baltalimanlı 2006’da vefat etti. Fethi Sami aynı zamanda Damat Ferit Paşa’nın üvey torunuydu. Benim onlarla yaptığım çalışma değerli anılar ve belgeler bıraktı. Bunlar belgeselden sonra 2014 yılında 2. baskısı yapılan Hanedan’ın Sürgün Öyküsü’yle (Timaş) yayımlandı. Son olarak da 17 Ocak 2019’da Sultan Abdülmecid’in torunu Bilûn Alpan (Hanımsultan) 101 yaşında hayatını kaybetti. Sürgünün son tanığıydı. Bilûn Hanım Sultan 25 Ağustos 1918’de İstanbul’da doğdu. Annesi Fatma Zehra Sultan, Şehzade İbrahim Tevfik Efendi’nin kızıdır. Bilûn, Sultan Abdülmecid’in torununun torunuydu.

Devamı Derin Tarih Şubat Sayısında…

Tanzimat Bir Bürokrat Şaheseri Değildir

Muhammed Mahmut Bakır — Mon, 31 Dec 2018 21:25:31 +0000

Gülhane Hatt-ı Hümayunu1, 18. asırdan itibaren devletin bünyesini ve işlerliğini değiştirmeye matuf bir tanzim pratiğinin neticesi olması hasebiyle ehemmiyetlidir. Özellikle Sultan II. Mahmud’un Yeniçeri Ocağı’nı lağvetmesiyle birlikte devlet hikmet-i hükümet2 icabı bünyesinde topyekûn bir değişikliğe başlamış ve peşi sıra ufak veyahut büyük değişiklik yapılmıştır. İşbu sebeple bu devir ve devamı “Tanzimat Devri” olarak tarihe mâl olmuştur. Sultanın şahsında devletin idarî, askerî, iktisadî, hukukî ve içtimaî sahada giriştiği tanzim faaliyeti “Tanzimat-ı Hayriye” olarak isimlendirilmiştir. Sultan Mahmud’un saltanatının son zamanlarında girişilen geniş çaplı faaliyet eksik ve gerekli tarafları ikmal edilerek bürokratlar ve ulema tarafından tetkik ve müşavere edilmiş; onun vefatını müteakip Sultan Abdülmecid tarafından ilân olunmuştur.

Devamı Derin Tarih Ocak Sayısında…

Kanal İstanbul’un Mimarı Dört Osmanlı Padişahıymış

Arif Emre Gündüz — Sat, 31 Dec 2016 22:08:17 +0000

Kanal İstanbul projesinin birçok alternatif güzergâhı belirlenmekle beraber, bunlardan biri diğerlerine göre öne çıkmakta: Küçükçekmece gölünden başlayarak Karadeniz’e ulaşan rota. Bu güzergâh tercih edilirse -diğer alternatiflere göre- kanal daha kısa zamanda ve daha az maliyetle inşa edilebilecektir. Zaten yaklaşık 8 km kadar karaya girmiş olan Küçükçekmece gölü, içinden gemilerin çok rahat geçebilecekleri bir derinliğe sahip olmasına rağmen atıl durumdadır. Üstelik iki yakasına ticaret ve yolcu gemileri için limanlar da çok rahat inşa edilebilir.

Küçükçekmece gölünün liman inşasına elverişli yapısını Osmanlı görmemiş olabilir mi? Görmek bir yana, düşünmüşler de. Kanal İstanbul projesinin ilk mimarları dört Osmanlı padişahıdır. Arşiv belgeleri incelendiğinde Sultan Abdülmecid, Sultan Abdülaziz, Sultan II. Abdülhamid ve Sultan V. Mehmed Reşad’ın projeyle ilgilendikleri açıkça görülür.

Birçok orijinal projenin ilk somut adımlarının Sultan Abdülmecid devrinde ortaya atıldığını görürüz. Küçükçekmece gölü liman projesi de bunlardan biri. Her projede olduğu gibi bu fikir de ihtiyaca binaen gündeme gelmişti.

Devamı Derin Tarih Ocak Sayısında…