Sultan I. Abdülhamid – Derin Tarih

“Fuzalâ-Yı Meşhûreden” Silahdâr Yahya Efendi

Oktay Türkoğlu — Thu, 05 Jan 2023 09:23:50 +0000

Sultan I. Abdülhamid ile III. Selim dönemlerinde devlet görevinde bulunan Silahdâr Yahya Efendi, üst düzey bir bürokrat olduğu gibi, aynı zamanda hattı Ayasofya Camii’nin mihrabında yer alan seçkin bir hattattır. Gelin, Tayyarzâde Atâ’nın “fuzalâ-yı meşhûreden” addettiği Silahdâr Yahya Efendi’nin geride bıraktığı dört eserine yakından bakalım

Devamı Derin Tarih Ocak Sayısında…

Emirgan Çınaraltı’nın Puslu Hatırından Kimler Geçmedi ki?

H. Yıldırım Ağanoğlu — Fri, 01 Jul 2022 08:24:56 +0000

Bu şehri İstanbul yapan en özel tabii güzellik kuşkusuz Boğaziçi’dir. Boğaziçi’nde Baltalimanı’ndan İstinye’ye kadar uzanan Emirgan semti ise İstanbulluların gönlünde eşsiz bir konumdadır. Semt Bizans döneminde Kyparades (Servi Ormanı) olarak adlandırılırmış. Osmanlı döneminde 16. yy. ortalarına doğru Emirgan’ın bulunduğu koruluk Nişancı Feridun Bey’e bağışlanmış ve buraya yazlık köşk, av köşkü ve bahçeler inşa ettirilmişti. Yaklaşık yüz sene sonra Erivan Seferi’nde kaleyi savaşsız teslim etmesi dolayısıyla kale komutanı Tahmasb bir daha memleketi İran’a dönememiş ve İstanbul’a getirilmişti. IV. Murad bu durumdan çok memnun olduğundan koruluğu, Emirgünoğlu Tahmasb Kulu Han’a bağışlamıştı. Böylece semt 17. yy’da Emirgünoğlu Bahçesi ve sonrasında Emirgan olarak anılmaya başlamıştır. Mirgünoğlu yalısı yerine Sultan I. Abdülhamid 1781’de bir cami yaptırmıştır. Emirgan Hamid-i Evvel Camii günümüzde kısaca Emirgan Camii olarak bilinmektedir1.

Sultan II. Mahmud Tarabya kasrında kaldığı dönemlerde Cuma namazlarını kılmak için sıklıkla Emirgan Camii’ne gitmiştir. Sultan II. Abdülhamid ise diplomasi yoluyla yanında tutmaya çalıştığı Karadağ Prensi Nikola’ya Emirgan’da bir sahilhane (yalı) hediye etmiştir. Giridli Mustafa Paşa Yalısı olarak bilinen Emirgan’daki bu bina Prens Nikola’ya 1889 yılında hediye edilmiştir2. Prens, İstanbul’a yaptığı ziyaretlerde çoğunlukla bu yalıda kalırdı. Bu yalının yerinde günümüzde Sabancı Müzesi olarak kullanılan Atlı Köşk vardır.

Cumhuriyetin ilk yıllarında semtteki yalılar bakımsız kalmış ancak 1950 sonrasında semt yeniden değer kazanmıştır. Emirgan’dan geçen boğaz sahil yolu 1956-1960 arasında açılmış, yolun oluşumunda rıhtım ve deniz doldurularak semte yeni bir biçim verilmiştir. İşte Çınaraltı çay bahçeleri bu dönemde revaç bulmuş ve günümüze kadar ahalinin vakit geçirmekten çok hoşlandığı bir mekân olmuştur.

Biz de ailece önce Emirgan Korusu’na laleleri seyretmeye, sonra Çınaraltı Çay bahçesi ve sahiline giderdik. Eski İstanbullular ne kadar fakir olursa olsunlar, ceplerinde bir bilet ve çay parası varsa gezmeye gidebilirlerdi. En azından Boğaz’da bir çay içmek keyfi ve hedefi vardı akıllarında. O zamanlar İstanbul’un en bakımlı parkı Emirgan Korusuydu.

Devamı Derin Tarih Temmuz Sayısında…

Padişahın Huzurunda Ramazan Dersleri

Derin Tarih — Fri, 02 Apr 2021 07:23:48 +0000

Yöneticilerin yanı başında, içinden çıkılamayan meselelerin çözümü için hazır bulunan Osmanlı uleması, ilerleyen zamanlarda padişahların da iştirak ettiği müzakere meclislerinde ilimlerini siyaset erbabıyla paylaşmıştır. Huzur-u sultânîde gerçekleştirildiği için “huzur dersleri” adı verilen bu meclislerin ilki, Sultan III. Mustafa’nın saltanatı sırasında 1759 ramazanında gerçekleştirildi.

Huzur dersleri genellikle Kâdî Beyzâvî’nin Envârü’t-Tenzîl ve Esrârü’t-Te’vîl adlı tefsirinden bir ayet okunarak başlar, ardından dersi takrir eden mukarrir sözü alarak yorumunu belirtir, sonrasında kendilerine muhatap denen âlimler sırasıyla konuşurdu. Öğle ile ikindi arasında yapılan huzur derslerine katılan âlim sayısı 1767 ramazanında 129’u bularak en yüksek sayıya ulaştı. 1775’te, Sultan I. Abdülhamid’in emriyle bu sayı düşürüldü, katılımcıların da şeyhülislâm tarafından tespit edilmesi karara bağlandı. Sultan III. Selim döneminde (1789-1807) muhatapların sayısı yediye kadar indirildi. Sultan II. Mahmud, 1834’te huzur derslerinin konularının hafifleştirilmesini, üslubunun halk diline yaklaştırılmasını irade etti. Sultan Abdülaziz ve II. Abdülhamid dönemlerinde artık haftanın iki günü, saray erkânının ve Harem’deki hanımların da -perde arkasından- katıldıkları sistemli müzakerelere dönüşen huzur dersleri Sultan Mehmed Reşad, Vahideddin ve Son Halife Abdülmecid Efendi zamanlarında ramazanın ilk 10 gününde yapıldı.

Hilâfetin ilgasına kadar, tam 165 yıl boyunca devam ettirilen huzur dersleri, böylece Osmanlı ilim tarihinin ışıltılı sayfaları arasında yerini almıştır. Hukukçu Ebül’ulâ Mardin’in (1881-1957) Huzur Dersleri adlı eseri, konuyla ilgili başvurulabilecek en önemli kaynaklardan biridir.

Devamı Derin Tarih Nisan Sayısında…