“Malazgirt Savaş Alanının Tespiti, Tarihi ve Arkeolojik Yüzey Araştırma Projesi” hangi gayeyle başlatıldı? Savaşın vuku bulduğu sahayı tanımanın bize kısa ve uzun vadede ne kazandırması öngörülüyor?

Projenin öncelikli amacı Anadolu’nun Türk yurdu olmasına zemin hazırlayan ve bu toprakları Türklere açan savaş olduğundan “kapı” metaforuyla ifade ettiğimiz Malazgirt Savaşı’nın yerinin noktasal olarak tespit edilmesidir. Bugün Malazgirt’e gittiğinizde gördüğünüz gibi savaş alanı olduğu tahmin edilen yer, geniş bir sahayı kapsıyor. Üstelik bu alanda bugüne kadar akademik bir çalışma da yapılmış değil. Savaşın nerede yapıldığı tahmine dayalı bir bilgi bu yüzden. Bunun noktasal olarak tespiti, -tıpkı Gelibolu yarımadasında ve Sarıkamış’ta olduğu gibi- savaşın bir anlamda ete kemiğe büründürülmesi, gerçek zaman ve mekân üzerine oturtulması anlamına gelmektedir. Bu, ayak bastığımız topraklarda var oluşumuzun başlatıcı hikâyesi olarak Malazgirt’in yerinde anlaşılmasını sağlayacaktır.

Proje fikri ne zaman, nasıl çıktı ortaya? Ekibinizde kimler var?

Proje fikri 2018 yılındaki Malazgirt törenleri münasebetiyle Malazgirt ve Ahlat’ta çeşitli aktiviteler için bulunduğumuz sırada Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürü Gökhan Yazgı Bey ile bir akşam sohbetinde olgunlaştı. Devletimizin ve özellikle son 4-5 yıldır Sayın Cumhurbaşkanımızın törenlere bizzat katılması Malazgirt ve Ahlat bölgelerinde devletin bölgeye ilgisini daha görünür hale getirmiştir. Dolayısıyla bu kadar önemli bir hadisenin bilimsel arka planının bugüne kadar tam olarak ortaya konulamadığı ve savaşın noktasal olarak nerede cereyan ettiğinin hâlâ tartışmalı olduğu gibi konular konuşulunca böyle bir projenin zaruri olduğu ortaya çıktı. Daha sonra Ankara’ya dönüldüğünde Gökhan Bey bana bakanlık olarak böyle bir projeyi desteklemek istediklerini ve bunu hayata geçirip geçiremeyeceğimi sordular. Ben de bir ekiple bu projeyi gerçekleştirebileceğimi söyledim. Daha önce de bölgede akademik çalışmalarım olmuştu. Özellikle “Yukarı Dicle Havzasında Yeni bir Ortaçağ Başkenti Erzen” adıyla Türk Tarih Kurumu desteği ile 2007-2008 yıllarında 2 yıllık bir yüzey araştırması yapmıştım. Bakanlık bana Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgesini tanımamdan ve bu tip projeler yürütmüş olmamdan dolayı böyle bir talepte bulundu.

Biz de teklifi kabul ettikten sonra bir ekip oluşturmalıydık. Her şeyden önce Türkiye’de savaş alanı arkeolojisi çok yeni bir alan. Yapılan bazı çalışmalar var; fakat bunlar 1. Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı ya da Çanakkale Harplerine ilişkin. Bunlar da daha çok arkeolog ve sanat tarihçilerinin araştırmalarıyla sınırlı kalmış. Biz öncelikle böyle bir çalışmanın nasıl yapılacağını, dünyadaki araştırmacıların bunu nasıl yaptığını inceleyerek, kimlerle ve hangi disiplinlerin yardımıyla hayata geçirilmesi gerektiği üzerine kafa yorduk. Bunun için de interdisipliner bir takımın oluşması sağladık. Tarihçilerin yanı sıra arkeolog, sanat tarihçisi, antropolog, jeolog, coğrafyacı, jeofizikçi gibi temel alanlardan uzmanlar var. Çünkü projenin hem yüzey araştırması hem de arkeolojik kazı boyutu var.

 Devamı Derin Tarih Ağustos Sayısında…

Aradan geçen bir asra rağmen İnkılap Tarihi üzerindeki resmî, resmî ne kelime, bir zamanlar askerî baskı sebebiyle yakın tarihimizin henüz aydınlığa kavuşmamış pek çok cephesi mevcut. Arşiv belgeleri bile 5816 sayılı kanun ve bunaltıcı resmî baskı sebebiyle hakkıyla incelenebilmiş, hatta yayımlanabilmiş değil ne yazık ki.

Nitekim bizzat Türk Tarih Kurumu’nun 1979 yılında neşrettiği İngiliz Belgelerinde Atatürk adlı kitabın ilk cildinde (Yayına hazırlayan: Bilal Şimşir) yer alan Mustafa Kemal ile ilgili bir bilgi notundaki bir paragrafın aynı kurumun 1992’de yaptığı 2. baskısında bu defa “yanlı” bulunarak çıkarıldığını dergimizde okumuş olmalısınız (“yansız” belgeyi nereden bulup da zatıâlinize beğendireceğiz ey şanlı Türk Tarih Kurumu?).

Nitekim yine Türk Tarih Kurumu’nun bastığı Ali Fuat Türkgeldi’nin Görüp İşittiklerim unvanlı kitabının bu defa CHP devrinde, 1949 yılında yapılan ilk baskısında Ahmet Emin Yalman’ın isminin Amerikan mandacıları arasından -elbette korumak maksadıyla- “silindiğini”, iki yıl sonra yine aynı kurum tarafından Demokrat Parti devrinde yapılan 2. baskısına bu defa Yalman’ın isminin konulduğunu görüyoruz(!)

Düşünün, metinler üzerindeki bu mıncıklamalar ülkenin en önemli tarih otoritesi denilen kurumda oluyorsa diğerlerinde neler olmadı! Tarih kitaplarında öyle hile ve yanıltmacalar yapıldı ve yapılıyor ki aklınız şaşıyor.

19 Mayıs’ı 100. yıldönümünde bu hile ve aldatmacaların ötesinde ele almaya karar veren derginiz akademisyen ve uzmanlara 19 Mayıs hakkında merak edilen 19 soru yöneltti. Aldığımız ilginç ve merak uyandırıcı cevapları okuyunca resmî tarihin neleri ve neden hasıraltı ettiğini daha iyi anlayacaksınız.

Aylık dergi olarak 86. sayımızı tutuyorsunuz elinizde ama 2014 sonundan itibaren çıkan bir de Özel Sayılarımız var ki Nisan sonunda “Dört Halife Devri” başlığıyla 14. sayısı yayımlandı. Demek erken bir 100. sayı ile karşı karşıyasınız.

İnşaallah nice 100. sayılarda buluşmak dileğiyle.

Hayırla kalınız.