Derin Tarih

Osmanlı’nın Entârili Günleri

Şeyma Üstün — Tue, 01 Sep 2026 15:07:02 +0000

Osmanlı insanının evinden sokağına, şiirinden mizahına uzanan entâri, asırlar boyunca kadınların ve erkeklerin gündelik hayatına eşlik eden kıyafetlerden… Kimi zaman zarif bir armağan, kimi zaman ev rahatlığının simgesi, kimi zaman da şairlerin mısralarına konu olan bu kıyafet, değişen moda ve düzenlemelere rağmen varlığını uzun süre korudu. Erkeklerin entâriyle sokağa çıkmasının yasaklanması ise Üsküdar’da hararetli tartışmalara ve mizahî hicivlere konu olacak kadar ses getirdi. Entârinin hikâyesi, aslında Osmanlı toplumunun giyim zevkini, mahalle hayatını ve gündelik alışkanlıklarını anlatan renkli bir kültür tarihi sunuyor.

Devamı Derin Tarih Eylül Sayısında…

İstanköy’ün İncisi Defterdar Camii

Ayhan Demir — Tue, 01 Sep 2026 14:58:24 +0000

18. yüzyılda Defterdar İbrahim Paşa tarafından inşa ettirilen ve adını da buradan alan Defterdar Camii, Osmanlı döneminde İstanköy’deki Müslüman Türk topluluğu için önemli bir ibadet merkeziydi. Üzerinden asırlar geçmesine ve depremlerde hasar görmesine rağmen cami, günümüzde de İstanköy’ün tarihî hafızasını sessizce taşımaya devam ediyor.

Devamı Derin Tarih Eylül Sayısında…

Okuya Okuya Gezilecek Bir Cadde: Âşir Efendi

Fatma Demircioğlu Parlar — Tue, 01 Sep 2026 14:56:45 +0000

Âşir Efendi Caddesi, İstanbul’un tarihî dokusunu yansıtan müstesna caddelerinden biri. Bir ucunda Hobyar Mescidi, diğer ucunda Âşir Efendi Kütüphanesi yer alıyor. Bu iki nokta arasında sıralanan asırlık hanlar ise caddenin mimari ve ticarî hüviyetinin yanı sıra, Arap ve Latin alfabesiyle yazılmış Türkçe, Ermenice ve Fransızca kitabeleriyle Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan geçiş döneminin izlerini de muhafaza ediyor. Şimdi gelin, bu kitâbeleri birlikte okuyalım.

Devamı Derin Tarih Eylül Sayısında…

Bahaeddin Özkişi’nin Köse Kadı Romanı

Ali Emre — Tue, 01 Sep 2026 14:55:30 +0000

1974’te yayımlanan Köse Kadı adlı kitabıyla Bahaeddin Özkişi, tarihî romanı savaş meydanından çıkarıp istihbarat masasına taşıyor deyim yerindeyse. Devleti yalnız padişahlar ve paşalar üzerinden değil, adları tarihin büyük kitaplarına girmeyen insanlar üzerinden anlatıyor. Serhaddi bir coğrafya olmaktan çıkararak bir ruh hâline dönüştürüyor; sürekli tehdit altında yaşamanın insanlarda meydana getirdiği dikkati, sadakati, şüpheyi ve fedakârlığı romanın temposuna aktarabiliyor.

Devamı Derin Tarih Eylül Sayısında…

Sergüzeşt-i Hacı Ârif Bey

Tahir Günay — Tue, 01 Sep 2026 14:54:01 +0000

Hacı Ârif Bey’in, aşk, ayrılık ve hicranla yoğrulan hayatında yaşadığı her kırılma, Türk musikisine ölümsüz eserler kazandırdı. Çeşm-i Dilber’e duyduğu aşktan kürdilihicazkâr makamını doğuran büyük bestekâr, sarayın ihtişamından geçim sıkıntısına uzanan fırtınalı ömrü boyunca sevincini de kederini de notalara döktü. Şarkı formuna kazandırdığı güç ve açtığı yeni musiki ufkuyla bir devrin zevkini şekillendiren Hacı Ârif Bey, kaybettiklerini besteleriyle ebedîleştirdi. Ardında ise hâlâ kulaklarımızda çınlayan o hicranlı ses kaldı: “Olmaz ilaç sine-i sad pâreme…”

Devamı Derin Tarih Eylül Sayısında…

İbnülemin Mahmud Esad Efendi

Dursun Gürlek — Tue, 01 Sep 2026 14:53:12 +0000

İlim, fikir ve hukuk dünyamızın önemli isimlerinden biri de Mahmud Esad Efendi’dir. Eski Osmanlı kadılarından olan babası Güzel Efendizâde Emin Efendi’den dolayı “İbnülemin” diye anılmaktadır. Fıkıh, kelâm, hadis, hikmet, mantık gibi dersler okuduktan sonra icazet aldıktan sonra Fatih Medreselerinde ders vermeye başlamış ve aynı süreçte müsbet ilimlerin tahsiline koyulmuştur. Avrupa dillerini öğrenen ve hukuk sahasında uzmanlaşan Mahmud Esad Efendi İstanbul’daki yüksek öğretim kurumlarında hukuk dersleri vermiş ve kitaplar kaleme almıştır.

Devamı Derin Tarih Eylül Sayısında…

Karadeniz’de Adaya Düşmek: Bir Garip “Yamyamlık” Hikâyesi

Kahraman Şakul — Tue, 01 Sep 2026 14:52:19 +0000

1737 sonbaharında 25 kişinin Yılan Adası’nda yaklaşık yedi ay mahsur kalmasıyla sonuçlanan deniz kazası, denizcilerin Karadeniz’de fırtınayla mücadele yöntemlerinden zorunlu yamyamlığa kadar uzanan, emsaline az rastlanır bir hayatta kalma hikâyesine sahne oldu. Hayata tutunabilenler, yiyecek kaynaklarının tükenmesi üzerine, yaşamlarını sürdürebilmek için ölen arkadaşlarının cesetlerini yemek zorunda kaldılar. Bu trajik hadiseyi, Hasan Kapudan’ın kime, ne zaman ve hangi amaçla sunduğu bilinmeyen sözlü raporu sayesinde öğreniyoruz.

Devamı Derin Tarih Eylül Sayısında…

Evanjelik Siyonizmin İngiliz Kökleri

İsmail Taşpınar — Tue, 01 Sep 2026 14:50:31 +0000

Günümüzde Amerikan siyasetinde güçlü bir etkiye sahip olan Evanjelik Siyonizmin fikrî ve siyasî kökleri, 19. yüzyıl İngiltere’sine uzanıyor. Yahudilerin Filistin’e dönüşünü Mesih’in ikinci gelişinin ön şartlarından biri olarak gören Evanjelik çevrelerin dinî beklentileri, İngiltere’nin Ortadoğu’daki stratejik ve sömürgeci hesaplarıyla aynı noktada buluştu. Bu kesişmenin en önemli aktörlerinden olan Lord Shaftesbury, Kutsal Kitap kehanetlerine dayanan “restorasyon” düşüncesinin İngiliz siyasetinin gündemine taşınmasında etkili oldu. Böylece teolojik bir beklenti, zamanla siyasî bir projeye dönüşerek Siyonizmin gelişeceği zeminin önemli unsurlarından birini teşkil etmiştir

Devamı Derin Tarih Eylül Sayısında…

Şeyhu’l-Hattâtîn Hasan Çelebi’nin Yazdığı Mezar Taşları

Hilal Kazan — Tue, 01 Sep 2026 14:48:38 +0000

Hasan Çelebi, hat sanatının Cumhuriyet dönemindeki önemli temsilcileri olan hocaları Halim Özyazıcı ve Hamid Aytaç’tan aldığı bayrağı başarıyla taşımıştır. 1971 yılında icazetini alan Hasan Çelebi; camiler için kuşak, kubbe ve kapı üstü yazıları yazdı. Başta camiler olmak üzere pek çok tarihî eserin restorasyonunda görev aldı. Yine eserleri arasında çeşme, türbe yazıları ve sayısız mezar taşı kitâbesi mevcuttur. Hasan Çelebi’nin, İstanbul mezarlıklarında medfun tanınmış kişiler ve aileler için yazdığı mezar taşlarından birkaç örnek…

Devamı Derin Tarih Eylül Sayısında…

Küfi Boğazı’na Yapılan Akademik Geziler ve Literatüre Katkısı

Münir Sayhan — Tue, 01 Sep 2026 14:46:43 +0000

Miryokefalon Savaş’ının Çivril’deki Küfi Boğazı’nda meydana gelmiş olabileceği ilk kez 1976’da Prof. Dr. Kudret Ayiter’in 8. Türk Tarih Kongresi’nde sunduğu bildiriyle gündeme gelmiştir. Daha sonra Kemal Turfan’ın çalışmalarıyla konu ilgi görmüştür. Küfi Boğazı’na düzenlenen akademik gezilerin geleneksel bir karaktere bürünmesinde, Çivril Belediyesi tarafından 1995 yılından beri her yıl düzenlenen sempozyumların katkısı büyüktür. Bu sempozyumlar sayesinde pek çok akademisyen ve araştırmacı bölgeyi gezip inceleme imkânı bulmuştur. Bu da yeni makale ve kitapların yazılmasına kapı aralamıştır.

Devamı Derin Tarih Eylül Sayısında…

Miryokefalon’a Giden Yol

Hasan Kara — Tue, 01 Sep 2026 14:44:37 +0000

Kaynaklarda İstanbul’dan hareket eden Bizans ordusunun güzergâhı ve konakladığı yerler bellidir. Alaşehir, Laodikya, Honaz ve Acıgöl üzerinden Dinar’a hareket eden ordu, Çivril yakınlarındaki Khoma’ya (Gümüşsu) gelmiştir. I. Manuel’in savaş öncesi güçlendirdiği Soublaion Kalesi de buradadır. Savaş, Soublaion’un yakınlarında dar ve uzun bir boğaz içerisinde cereyan etmiştir. Bütün göstergeler Miryokefalon’a giden yolun Kufi Boğazı’na vardığını göstermektedir. Dolayısıyla savaşın yeri hakkında, herhangi bir dayanağı olmayan, yeni teoriler üretmek gereksizdir.

Devamı Derin Tarih Eylül Sayısında…

Miryokefalon Savaşı’nın Tarihteki Yankıları

İbrahim Balık — Tue, 01 Sep 2026 14:42:50 +0000

Dünya tarihinde bazı hadiseler vardır ki etkileri gerçekleştiği dönemde çok fazla hissedilmez; ancak sonuçları itibariyle, sonraki dönemlerde bir devletin, bir ülkenin veya bir milletin kaderini etkileyebilirler. 17 Eylül 1176 tarihinde gerçekleşen Miryokefalon Savaşı da bu hadiselerden… Sadece Selçuklu ve Bizans devletlerinin değil, Türkiye tarihinin seyrini de değiştiren bu parlak zaferle Bizans’ın Selçukluları Malazgirt öncesindeki sınırlarına geriletme planı suya düşmüş ve Anadolu’nun Türklerin ebedî yurdu olduğu tescillenmiştir.

Devamı Derin Tarih Eylül Sayısında…

Miryokefalon’da Bizans İntikal Nizamının Çöküşü

Selim Kaya — Tue, 01 Sep 2026 14:41:01 +0000

1176’da Bizans İmparatoru I. Manuel Komnenos’un Konya’yı ele geçirmek amacıyla çıktığı sefer, Miryokefalon’da ağır bir bozgunla sonuçlandı. Niketas Khoniates’in anlatısı ile Bizans askerî risaleleri birlikte değerlendirildiğinde, mağlubiyetin yalnızca Selçuklu kuvvetlerinin başarılı pususundan değil, İmparator’un asırlara dayanan askerî tecrübeyi ve komutanlarının uyarılarını göz ardı etmesinden kaynaklandığı görülüyor. Kuşatma araçları ve yük katarlarıyla hantallaşan Bizans ordusu, Tzibritze geçidinde intikal nizamını kaybederek II. Kılıç Arslan’ın kuvvetleri karşısında ağır kayıplar verdi. Miryokefalon Muharebesi, böylece savaş meydanındaki bir yenilginin ötesinde, askerî aklın ihmal edilmesinin nelere mal olabileceğini gösteren çarpıcı bir tarihî örneğe dönüştü.

Devamı Derin Tarih Eylül Sayısında…

Selim Kaya & Mehmet Yağcı

I. Manuel Komnenos’un Astroloji Merakı

Cihad Cihan — Tue, 01 Sep 2026 14:37:54 +0000

İlk çağlardan itibaren astrolojik kehanetler devlet adamlarının da ilgisini çekmiş; inanç ile kehanetin bu mücadelesi saray koridorlarından savaş meydanlarına kadar tarihin akışını etkilemiştir. Astrolojiye ve kehanetlere inanan ve bunu devlet politikası hâline getiren Bizans İmparatoru I. Manuel Komnenos’un bu merakının, hazırlık aşamasından zamanının belirlenmesine ve taktiklere uzanan bir çizgide Miryokefalon Savaşı’na yansımaları açıktır. İmparatora göre astroloji, Tanrı’nın kâinata yerleştirdiği işaretlerin matematiksel bir yöntemle okunmasıydı. Peki, yıldızların ona vaat ettiği zafer neredeydi?

Devamı Derin Tarih Eylül Sayısında…

Miryokefalon Savaşı’nın Kaderini Belirleyen Üçlü: İnanç, Su, Yol

Mustafa Yılmaz — Tue, 01 Sep 2026 14:34:54 +0000

Manuel Komnenos’un 1176 baharında çıktığı seferin hedefi Selçukluların başkenti Konya idi. Susurluk, Balıkesir, Kırkağaç, Akhisar üzerinden Alaşehir’e ve sonrasında Laodikeia’ya ulaşan İmparator’un takip ettiği güzergâhın bundan sonraki kısmı hakkında kaynaklardaki bilgiler yetersiz kalmıştır. Dolayısıyla tarihçiler arasında Manuel Komnenos’un Honaz’dan Miryokefalon’a kadar izlediği yol konusunda ihtilaflar ortaya çıkmış ve savaşın tam olarak nerede cereyan ettiği hakkında farklı tezler ileri sürülmüştür.

Devamı Derin Tarih Eylül Sayısında…

Bizans’ın Anadolu Ümidini Bitiren II. Kılıç Arslan ve Miryokefalon

Tülay Metin — Tue, 01 Sep 2026 14:28:30 +0000

II. Kılıç Arslan’ın yaklaşık 40 yıla yayılan saltanatı, Türkiye Selçuklu Devleti’nin Anadolu’daki hâkimiyetini sağlamlaştırdığı en kritik dönemlerden birine sahne oldu. Hanedan içi mücadelelerden Danişmendlilere, Zengîlerden Bizans’a uzanan çok cepheli rekabet karşısında askerî güç kadar diplomasiyi de ustalıkla kullanan Sultan, devletini bölgesel bir güç hâline getirdi. 1176’daki Miryokefalon zaferi ise Bizans’ın Anadolu’yu yeniden ele geçirme ümitlerine ağır bir darbe indirerek Türk hâkimiyetinin kalıcı hale gelmesinde tarihî bir dönüm noktası teşkil etti.

Devamı Derin Tarih Eylül Sayısında…

Abdülhamid İktidarının Kilit Taşı: Merkeziyetçilik

Gökhan Çetinsaya — Mon, 03 Aug 2026 11:20:12 +0000

Sultan Abdülhamid’in merkeziyetçiliği hem merkezî idarede hem de vilayet idaresinde son derece belirgindir. Merkezî idare açısından bakıldığında Sultan, Bâbıâli (hükümet ve bürokrasi) üzerinde mutlak bir kontrol kurmuştur. Tanzimat padişahları gibi hükümet işlerini sadrazam ve nâzırlara bırakmamıştır. Mutlak söz sahibi olduğu iç ve dış politika haricinde, askerî ve sivil bütün kurumlar, makamlar ve terfiler de zaman içinde doğrudan Yıldız’ın kontrolüne geçmiştir. Bu durumun tek istisnası Adliye Nezareti’dir.

Devamı Derin Tarih Ağustos Sayısında…

Hattat Esma İbret’in Meçhul Mushafının İzinde

Hilal Kazan — Mon, 03 Aug 2026 11:15:55 +0000

Esma İbret, Osmanlı hüsnühat sanatının en tanınmış kadın hattatlarındandır. Yaşadığı dönemde hem saray tarafından itibar görmüş hem de hüsnühattın tanınmış üstadlarının takdirlerine mazhar olmuştur. 15 yaşında yazdığı bir Hilye-i Şerife’nin III. Selim’e takdim edilmesiyle ismini sanat çevrelerinde duyurmuştur. Devrin ekol sahibi hattatı olan Mahmud Celaleddin’in talebesi ve eşi olması onu diğer kadın hattatlardan daha fazla tanınır hâle getirmiştir. 2010’da gerçekleşen bir sempozyum vesilesiyle başlayan beklenmedik bir iz sürme hikâyesi, Osmanlı’nın en önemli kadın hattatlarından Esma İbret’in varlığı bilinmeyen Mushaf’ına uzanıyor. Suudi Arabistan’da ortaya çıkan bu nadir eser, hem hat sanatı tarihine yeni bir halka ekliyor hem de kadın hattatların mirasını yeniden gündeme taşıyor.

Devamı Derin Tarih Ağustos Sayısında…

Gümüşler Manastırı

Canan Aytaş — Mon, 03 Aug 2026 11:10:36 +0000

Niğde’nin saklı hazinesi Gümüşler Manastırı, yalnızca kayalara oyulmuş bir ibadet mekânı değil; korkunun, inancın ve hayatta kalma mücadelesinin asırlara meydan okuyan izlerini taşıyan emsalsiz bir yaşam kompleksidir. Bizans sanatının Anadolu’daki en iyi korunmuş örneklerinden olan yapı, “Gülen Meryem Ana” freski ve hâlâ çözülemeyen sırlarıyla ziyaretçilerini geçmişin derinliklerine davet ediyor. “Türkiye’nin Petra’sı” olarak anılan manastır, kayaların içine gizlenmiş mimarisi, zengin ikonografisi ve insanlık tarihine ışık tutan hikâyesiyle Anadolu’nun en etkileyici kültür miraslarından biri olmayı sürdürüyor.

Devamı Derin Tarih Ağustos Sayısında…

Kaşıkçı Ali Rıza Efendi

Furkan Çakır — Mon, 03 Aug 2026 11:08:15 +0000

KONUŞAN: ZEYNEP GÜNAYDIN

Yakın tarihimize mütevazı fakat derin izler bırakan ilim insanlarından Kaşıkçı Ali Rıza Efendi’nin ilim aşkı, alın teriyle kazanılan helal rızık anlayışı, tasavvuf terbiyesi, çileyle yoğrulmuş hicret yolculuğu, Medine’de geçen 34 yıllık hizmet hayatı ve geride bıraktığı manevî mirası, Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları tarafından basılan Kaşıkçı Ali Rıza Konevî adlı eserin editörü ve proje koordinatörü Doç. Dr. Furkan Çakır’ın değerlendirmeleriyle bugün de istikamet arayan gönüllere ilham veren örnek bir hayat hikâyesi olarak okuyucuyla buluşuyor.

Devamı Derin Tarih Ağustos Sayısında…