Devamı Derin Tarih Ocak Sayısında…

Devamı Derin Tarih Haziran Sayısında… 

Baştan söyleyelim: Maalesef başlan­gıcından günümüze bütün süreli ya­yınları ihtiva eden bir kütüphanemiz yok. Mesela aradığınız derginin bir sa­yısı İstanbul’daki bir kütüphanede, di­ğer bir sayısı Ankara’da olabilir. Hatta aradığınız süreli yayını Türkiye’deki hiçbir kütüphanede bulamayabilirsi­niz. Buna da hazırlıklı olmalısınız.

Fakat en kötüsü ne biliyor musu­nuz? Aradığınız derginin bütün sayıla­rının olup da sizin aradığınız o sayının olmaması. Bu hissi ancak yaşayarak öğrenebilirsiniz. Üzülmeyin, nasibiniz varsa bir sahafta rastlayabilirsiniz.

Devamı Derin Tarih Mayıs Sayısında… 

Derken beklenen gün geldi. Ba­bam ve ben Sahaflar Çarşısı’nın yolu­nu tuttuk. Çarşıya adımımı attığımda yaşadığım hayal kırıklığı neredeyse tarifsiz… Okuduğum yazılarda anla­tılan, hatıralarda bahsedilen mekân gerçekten burası mıydı? Neredeyse bütün dükkânlar, üniversiteye hazır­lık ve yardımcı ders kitaplarıyla po­püler romanlar satıyordu. Benim ha­yalimdeki Sahaflar Çarşısı’ndan eser yoktu anlayacağınız.

Bu bahsi açmamın sebebi İsmail Kara Hoca’nın genişletilmiş 2. baskısı yakın zamanda çıkan Biraz Yakın Tarih Biraz Uzak Hurafe kitabındaki “Sahaf­lar Dile Gelse” başlıklı yazısı (Bu ve­sileyle Hoca’nın sahaflar ve kitap kül­türüne dair yazılarının ayrı bir cilt halinde neşrini heyecanla beklediği­mizi belirtelim).

Devamı Derin Tarih Nisan Sayısında… 

Artık kimse eline kalemi kâğıdı alıp ailesine, akrabalarına, hocasına ya da sevgilisine mektup yazmıyor. Şayet yazan varsa bana da gönderirse sevinirim, birinden mektup almanın ne demek olduğunu bilmeyen bir kuşağa mensubum zira.

“Telefon, e-posta, Skype gibi hızlı, kolay, pratik iletişim araçları dururken neden mektup yazalım ki?” dediğinizi duyar gibiyim. Gönderdim gitti mi? Eline ne zaman ulaşır? Acaba postada kayboldu mu? Ne zaman cevap yazar? Bir sürü dert tasa… Şimdi en fazla aradığımız kişi telefonu açmazsa söyleniyoruz: “Madem açmayacaksın niye taşıyorsun o telefonu?”

Kim uğraşır mektup yazmakla, cevap beklemekle… Elbette, devir sürat devri. Her şeyi en kolay, en hızlı, en kısa sürede yapacağız!

Hayatın yavaş aktığı, insanların zamanının bereketli, sabrının çok olduğu zamanlardan mektuplar geldi masama: Osmanlı İmparatorluğu’nun son dönemine şahitlik eden ve Cumhuriyet devrinde de önemli roller oynayan asker, siyaset adamı, şair, yazar, ressam, tiyatrocuya ait 99 mektup Bâkî Muhabbet adlı bir kitapta toplanmış.

Devamı Derin Tarih Mart Sayısında… 

Madem öyle derdin ne? dediğinizi duyar gibiyim. Şu: İnternetteki bilgiyi güvenirlik testine tâbi tutmadan kul­lanmak. Ne idüğü belirsiz birkaç mısra ya da bir aforizmanın altına Hz. Mev­lanâ, Necip Fazıl, Oğuz Atay, Nazım Hikmet, Tanpınar gibi “favlanacak” isimler yazılıp paylaşılıyor. Ondan sonra gel de çık işin içinden! “Necip Fazıl hayatında böyle bir mısra söylememiş”, “Oğuz Atay ömründe böyle bir cüm­le yazmamış” deseniz de fay­dası yok. Zira artık ok yaydan, paylaşım klavyeden çıkmıştır. Tutabilene aşk olsun.

Öyle de oldu.

Bir sabah uyandık. Mimar Koca Sinan ile Kanunî’nin kızı Mihrimah Sultan’ın birbirine âşık olduğunu öğrendik. Gül­lü kalpli videolar, gazetelerde haberler, blog yazıları, sos­yal medyada paylaşımlar… aldı başını gitti. Bu “bilgi”­den yola çıkarak roman­lar bile yazıldı. Şükür ki, daha filmini çeken çık­madı. Unutmadan, filmi çekilmedi bel­ki ama olay, daha ileri bir boyuta taşın­dı: Amasya Belediyesi “Ferhat ile Şirin Âşıklar Müzesi” açmış ve Leyla ile Me­cnun, Aslı ile Kerem gibi efsane âşık­ların arasına Sinan ile Mihrimah’ı da eklemiş.

Devamı Derin Tarih Şubat Sayısında…

“Güzel, ama sizin için daha erken. Klasikleri okuyun, sırasıyla okuyun. Ve her muharriri tekmil okuyun!”

Tanpınar, yıllar sonra kaleme aldığı Yahya Kemal monografisinde hocasının bu ikazını,  onun yolunu kısaltma çabası olarak yorumlayacaktı.

D. Mehmet Doğan’ın “muhabbetle” imzalayıp gönderdiği Neden Klasiklerimiz Yok? adlı son kitabını elime alınca aklıma Tanpınar ile üstadının arasında geçen yukarıdaki hadise geldi.

Bugün de gençlere verilen nasihat aşağı yukarı aynı: “Önce klasikleri okuyun, sonra diğerlerini.” İyi ama hangi klasikleri? Ya da klasikler meselesinin Türkiye macerasına baktığımızda soruyu şöyle değiştirmemiz gerekiyor: Kimin klasikleri?

Klasikler mevzuu, Efendibabamız Ahmed Midhat Efendi’den beri, yani 100 yıldır entelektüel gündemimizde.

Bu arada bu bahiste hemen herkesin aklına ilk anda Maarif Vekili Hasan Âli Yücel’in 1940’larda yaptığı klasiklerin neşri hamlesi gelecektir. Bu dönemde Yücel, büyük bir tercüme faaliyetiyle klasikleri Türkçeye kazandırmıştır. Ancak bu dizide tercüme edilen eserler hala tartışılıyor. Yapacağımız kısa bir muhasebe bize tartışmanın seyri hakkında bilgi verecektir.

Devamı Derin Tarih Ocak Sayısında…

Asıl derdim hem Doğu, hem Batı dünyasına vâkıf, meseleleri tarihî bir derinlikle ele alan usta sanatkârın şehirleri anlatırken yaptığı atıflardı: Mitolojik hikâyeler ve kahramanlar, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı’ya ait kişi ve yer isimleri, onlarca mimarî eser…  Onun kültür atlası öylesine zengindi ki, Ankara, Erzurum, Konya, Bursa ve İstanbul’a hep bu renkli atlasın sayfaları arasından bakmış ve bu zenginliği eserine yansıtmıştı.

Şükür ki, Dergâh Yayınları imdadımıza yetişti ve Beş Şehir’in notlandırılmış bir edisyonunu yayınladı.  İlk baskısı 1946’da yapılan eser üzerinde Dergâh Yayınları’nın teklifiyle çalışmaya başlayan Osmanlı estetiği, kültür ve edebiyat tarihimize dair değerli araştırmalarıyla tanıdığımız Beşir Ayvazoğlu, hazırlık macerasını şöyle özetliyor: “Her okuyuşta ayrı bir tad aldığım bu eseri derin bir dikkatle yeniden okudum. Hem eserden genç kuşakların daha fazla yararlanabilmesi için açıklama notları hazırladım, hem de düzeltilmesi gereken bilgilere işaret ederek doğruları gösterdim.”

Burada hemen okuyucunun aklına gelen bir soruyu da cevaplıyor yazar:

“Notlarda işaret ettiğim bilgi hatalarının ve hafıza yanılmalarının eserin edebî kıymetine zerrece halel getirmediğini özellikle vurgulamak isterim.”

Devamı Derin Tarih Aralık Sayısında…

Kutlu’nun bu yazıları bana rahmetli üstadımız Ahmed Rasim’in Şehir Mektupları’nı hatırlatır hep. Bu geleneği Mustafa Kutlu’nun devam ettirdiğini rahatlıkla söyleyebiliriz. (Zira Kutlu’nun İstanbul’la ilgili denemelerini topladığı bir başka kitabının adı da budur.)

Artık âdeti olduğu üzere yazar, her yıl Eylül ayında yeni bir hikâye kitabı ile bizleri sevindiriyor, hele arada bir de böyle deneme kitapları çıkınca nur üstüne nur oluyor.

Bir Demet İstanbul da bu tarz bir kitap. Günlerdir elimden düşmüyor. 25 yıllık bir zaman dilimine yayılan yazıları, bir nevi yakın dönem İstanbul’unun kısa tarihi gibi okumak mümkün.

Kitap, “Bir şehrin ruhu” başlıklı yazıyla açılıyor. Peki nedir bu ruh?

“Bir şehre ruhunu veren, o iklimin, o coğrafyanın, o kültürün, o şehri yapan insanların birlikte kotardıkları biricik oluşturur. Bu bazan bir pencere biçiminde kendini gösterir, bazan bir ağaç seçiminde. Meselâ İstanbul ve Bursa için Erguvan vazgeçilmemesi gereken bir ağaçtır. Şehrin Erguvan’a ihtiyacı vardır. Erguvan pembesinden arındırılmış bir Boğaziçi, baharda gelinini yitirmiş duvağa benzer.

Bir şehre ruhunu veren bazan o mıntıkada kaynayan bir su, (titizlikle korunmalı, asla şehir suyuna katılmamalıdır bu sular. Heyhat, pek çok şehrimizde yaşanmıştır bu facia), bazan sadece o bölgede pişirilen bir yemek, oynanan bir oyun, bir yapı tarzı, bir davranış, bir mezar, bir tepe, bir ziyaretgâh, bir mesiredir. Urfa’da Halilü’r-Rahman, Konya’da Mevlâna kadar Meram, Safranbolu’da evler, Erzurum’da Çifte Minare kadar eski çeşmelerden akan eski sulardır.

Devamı Derin Tarih Kasım Sayısında…

Benim muradım, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e intikal eden kültür mirasını silmek isteyenlere karşı son nefesine kadar canla başla mücadele eden bir kahramandan söz etmek.

Meşhur Latince tabirle “Habent sua fata libelli”, yani “Kitapların bir kaderi vardır” sözünün hakkını veren bir hikâyenin kahramanından hem de.

Bir süre önce Kültür A.Ş., gazeteci Faik Şenol’un 1930’lu yılların İstanbul’unu yansıtan fotoğraf arşivini koleksiyonuna katar. Bu arşivden “İstanbul’da Mimar Sinan Eserleri” başlıklı iki fotoğraf albümü çıkar. Ancak altlarında daktilo edilerek yapıştırılmış bilgi notları bulunan fotoğrafların kime ait olduğu ve hangi maksatla hazırlandığı anlaşılamaz. Eldeki tek ipucu, fotoğrafların bir kısmında bazen elindeki bir kâğıda notlar alırken bazen bir eseri tetkik ederken görülen pardösülü ve fötr şapkalı şahıstır.

Tam bu esnada bir gelişme daha olur:  Atatürk Kitaplığı’nda “Mimar Sinan’ın Eserleri” adlı yayınlanmamış, daktilo halinde bir çalışmaya ulaşılır. Albümdeki fotoğraflarla metin karşılaştırıldığında, metinlerin bu fotoğraflar için yazıldığı anlaşılır.

Eski İstanbul hayatını pek çok cephesiyle anlatan kitaba adını veren “İstanbul’un Ortası” başlıklı yazısında Aksel, okuyucularının dikkatini Şehzade Camii’nin Vefa’ya dönen köşesindeki somaki mermer sütuna çekiyor:

“Bu somaki sütun üzerinde görülen demirden bir mil onun kendi çevresinde döndüğünü gösterir. Halk bu sütunun İstanbul’un ortasına işaret olduğuna inanırdı.”

Peki bu sütun dünyanın ortasını (!) işaret etmek dışında başka bir işe yarıyor muydu?

Cevabını M. Şinasi Acar’ın Osmanlı’dan Bugüne Gözümüzden Kaçanlar’da buldum. Şehzade Camii’nin ana caddeye bakan avlu duvarının Dede Efendi Caddesi tarafındaki köşesinde bulunan bu silindirik taş, Eski İstanbul’da at arabalarının tekerlek millerinin bina köşesine çarparak zarar vermesini önlemek için yerleştirilmiş. İki yola cephe veren yapıların köşelerine yerleştirildiği için de “köşe taşı” olarak adlandırılmış. Üstelik tek örnek de değil bu. Yine Fatih’te Pekmezci sokağı ile Kânipaşa sokağının kesiştiği yerde ve Eskişehir Odunpazarı’nda iki adet köşe taşı bulunuyor.

Devamı Derin Tarih Eylül Sayısında…

Peki ya geceler? Bu soruyu sorarken Ahmed Haşim’in meşhur “Müslüman Saati”nde anlattığı eski hayatımızı şekillendiren zaman anlayışını unutmuş değilim elbette.

Osmanlılarda gecenin farkına ilk kez Sultan III. Ahmed’in 1720’de şehzadelerinin sünneti için düzenlenen şenlikleri anlatan Sûrnâme-i Vehbî’nin minyatürlerini seyrederken vardım. 7. gününün akşamı: Renkli dünyaların mâhir nakkaşı Levnî’nin fırçasından kâğıda akseden, Okmeydanı’ndaki havaî fişek gösterileri. Altın gibi bir hilâl ve irili ufaklı yıldızlar masmavi semada gözüküyor, insanlarsa eğlencede.

Şenlikler geceyi değerlendirmenin bir yolu hiç şüphesiz. Ancak onlar dışında ortaya çıkışıyla Osmanlı gece hayatında radikal dönüşüme sebep olan bir içecek var: Kahve.

Ufuk açıcı sorularıyla geçmişin fersûde yapraklarını havalandırmakta usta olan tarihçi Cemal Kafadar, kahvehanelerin yaygınlaşmasıyla birlikte eğlence ve çalışma hayatının geceye doğru uzandığını belirtiyor. Kafadar’ın benim de çok sevdiğim tabiriyle “gecenin fethi” dediği bu hadisenin ardından mum tüketimi de artıyor. Zira gecenin olmazsa olmazı ışık, aydınlık.

Devamı Derin Tarih Dergisi Temmuz 2016 Sayısında…

Evvel ne idi ne oldu bilmem

Lebriz idi ol ne doldu bilmem

“Evvel” kelimesi tamam da acaba “lebriz” ne demek? diye aklından geçirse de, beyitlerin vezinlerini bulmada gayet başarılı. Üstelik bu pırıltılı sözleri okurken tarifsiz bir haz da alıyor:

Âkil ağlar geçen eyyâmı için

Deli bayram geliyor der sevinir

Okuduğu mısraların ne manaya geldiğini tam olarak kavrayamasa da, babanın bu “oyun”u oynamasının birkaç sebebi var: Küçük yaşlarda, evladında klasik şiirin estetiğine ve Türkçeye karşı bir hassasiyet geliştirmek. Bu arada unutmadan söyleyeyim: Bahsettiğimiz oyunun baba- oğul kahramanları Celaleddin Ökten, İmam-Hatip okullarının açılmasındaki gayretleriyle tanınan, bu okullarda görev yapan nâm-ı diğer Celal Hoca ve Sadettin Ökten.

Sadettin Hoca’nın Hayatımdan Portreler adıyla yakınlarda neşredilen kitabında anlattığı bu sahneye bakarak 1950’li yılların İstanbul’unda bütün baba-çocuk ilişkilerinin böyle olduğunu söyleyemeyiz elbette ama nadirattan da sayamayız bu tabloyu. Mahalledeki bekçi babaların Ramazan’da maniler okuduğu, sokak satıcılarının makamla zerzevat sattığı bir şehirden bahsediyoruz neticede.

Devamı Derin Tarih Dergisi Haziran 2016 Sayısında…

Kumaşların renk cümbüşünde saatin nasıl geçtiğini anlamamışım. Bir an önce toparlanıp Yeşil Külliye’nin yolunu tutmalıyım. Zira öğlen olmadan adını saydığım bu kumaşları daha yakından görmek için Türk ve İslam Eserleri Müzesi’ni ziyaret etmek niyetindeyim.

Adımlarımı sıklaştırdım, ama nafile… Medresenin bahçesinden koşar adım girip bahçeyi bir solukta geçince medresenin kapalı kapısıyla karşılaştım. Olsun, dedim, Yeşil’de vakit mi geçmez?

Medresenin sağ tarafında sıralanmış üç antikacı dükkânı… Merdivenlerinde daktilolar olanı seçip giriyorum içeri. Küçücük mekânda gelişigüzel yerleştirilmiş şamdanlar, tabaklar ve avizelere çarpmamak için bir elimle de sırt çantamı kolluyordum ki, korktuğum başıma geldi. Dönüş hareketimin neye mal olduğunu görmek için arkama döndüm: Eski bakır bir tasın içinden yerlere saçılan müteferrik kâğıtlar, Hüdavendigâr Vilayeti tapu senetleri, 1930’lu yıllara ait bir yevmiye muhasebe defteri ve Osmanlıca matbu bir kitap: Orduda Güvercin Hizmeti. Kitabın adını okur okumaz Tanpınar’ın “Bursa’da Zaman”ından şu mısraları mırıldanmaya başlıyorum:

Bir zafer müjdesi burda her isim:

Sanki tek bir anda gün, saat, mevsim

Yaşıyor sihrini geçmiş zamanın

Hâlâ bu taşlarda gülen rüyanın.

Güvercin bakışlı sessizlik bile

Çınlıyor bir sonsuz devam vehmiyle.

Hemen karıştırıyorum. Mülazım Haydar Kemal tarafından Fransızcadan çevrilen kitap Erkân-ı Harbiye-i Umûmiye (Genelkurmay) Matbaası’nda basılmış. Güvercinlerin tarihi ve fizyolojisi hakkında bilgi verildikten sonra asıl konuya, güvercinlerin ordunun haberleşmesinde nasıl ve ne şekilde kullanıldığına geçiliyor.

Güvercinlere ilgim henüz uyanmış olmasına rağmen fiyatını sormadan satın alıyorum. Ne de olsa bir haftadır çantamın konuğu Edward Tryjarski’nin Türkler ve Doğa adlı kitabı.

Türkler ve Ölüm kitabından tanıdığımız Tryjarski, Cumhuriyet’le yaşıt bir araştırmacı. 2. Dünya Savaşı’ndan sonra gazetecilik yapar, 1948’de Hukuk Fakültesini bitirir ve ardından Varşova Üniversitesi Şarkiyat Enstitüsü’nden mastır, Polonya Bilimler Akademisi’ndense Ermeni Kıpçakçası teziyle doktora dereceleri alır. Peçenekler, Proto-Bulgarlar, Divanü Lügati’t-Türk’teki etnografik unsurlar, Moğolistan’daki yazıtlar üzerine çalışmalar yapan, Sir G. Clauson, P. N. Boratav, J. Deny gibi mümtaz bilim adamlarıyla müşterek yayınlara imza atan Prof. Tryjarski dünyanın sayılı Türkologlarından.

Türk kültüründe evcil hayvanlar ve bitkilerin macerasını anlattığı makalelerin derlendiği Türkler ve Doğa’nın en fazla ilgimi çeken yazılarından biri “Türk Çatılarında Güvercinler: Bazı Tarihsel ve Dil Bilimsel Notlar”.

Anlatacağım ama önce etimoloji…

“Güvercin” kelimesinin “gök renkli, mavi, mavi-giri” anlamındaki kök’ten geldiğini söyleyen Tryjarski diğer dillere atlıyor: Mesela Rusçadan güvercin manasındaki “golup”un “goluboj=mavi”; Farsça “kebûter”in de “kabûd=mavi” kelimesinden türediğini söylüyor. Anlaşılan o ki, pek çok dilde güvercin kelimesi sadece semantik olarak değil, köken olarak da gökyüzüyle ilgili.

Evcilleştirilmiş güvercinlerin Türkçede nasıl adlandırıldıkları da bir o kadar ilginç: Mesela bazıları dış görünüşlerinden dolayı tahta kuyruk, geniş göz ya da tüylerinin renginden dolayı limonlu, kara kuyruk şeklinde isimlendiriliyor. Salma güvercini 150 km’lik bir mesafeden bile evine dönen bir posta güvercini. Çıkış yeri ya da yetiştirildiği yerden dolayı Mardinli veya Musullu gibi adlarla anılanlar da yok değil.

Güvercin meraklısı çelebi

Tarihte güvercinlerden bahsediyorsak, hemen aklımıza bu zarif hayvanların “haberci” vasıfları gelir. Öyle ki, Suriye atabeglerinden Nureddin Zengî Mısır’da güvercinlerden kurduğu mükemmel posta sistemi sayesinde büyük bir ün kazanmıştı. Güvercinlerle Rakka ve Musul’dan Bağdat, Vâsıt, Basra ve Kûfe’ye 24 saat içinde haber ulaştırmak mümkündü.

Söz Bursa’ya gelir de, “Cânım Evliya”dan bahis açılmaz mı? Evliya Çelebi’nin Seyahatnâme’sinde söz ettiği bir güvercin türü var, adı Bağdadî. Asla yolunu kaybetmeyen, çok uzak mesafelerden yuvasına dönmeyi başaran ve bütün güvercin türlerinin en kıymetlilerinden, diye tavsif ediyor seyyah-ı âlem onları. Özetlediğimiz şu hikâyeyi okuduktan sonra bakalım siz de Evliya’ya hak verecek misiniz?

“En büyük güvercin meraklılarından ve mirasyedi genç çelebilerden en ünlüsü Bursalı Sa’dî-zâde; miskle sarıp sarmaladığı ve nar taneleriyle beslediği 1000 güvercinlik koleksiyonu için 10 bin kuruş harcamıştı. Bir gün bu güvercin koleksiyonu (özel adı Rumma idi) süzüle süzüle uçarken bütün kasabayı şaşkınlığa düşüren çok korkunç bir fırtına koptu ve 24 saat sürdü. Sa’dî-zâde’nin güvercinleri gözden kayboldu ve dönmedi. Sa’dî-zâde aklını kaybetti. O ümitsizlik içinde Arabistan’a ve İran’a gitti. Bu şekilde Cezayir’e vardı. Bir gün orada bir saraya giderken sevgili güvercinlerini büyük bir şaşkınlıkla gördü. Onlar hakkında gizliden gizliye araştırma yaptı. Sarayın sahibi ona güvercinlerin yedi yıl önce büyük bir fırtınanın ortasında geldiğini ve geldiklerinden beri orada bulunduklarını anlattı. ‘Evet’, diye cevap verdi Sa’dî-zâde, ‘Tüm bu Rumma’ların hepsi benim; onları 7 yıldır aramaktaydım ve Allah’a hamd olsun nihayet onlarla karşılaştım.’ Ev sahibi kanıt istedi ve Sa’dî-zâde söylediğini doğrulamak için çabucak hazırlandı: Acele pazara gitti, bir miskal misk ve bir yük nar aldı. Güvercinleri bir gece miske yatırdı. Sabahleyin güvercinlerin kendine ait olduğunu ispat için ev sahibini şahit olarak davet etti. Güvercinliğe arkadaşlarıyla birlikte geldi ve kapısını açtı, nar tanelerini etrafa saçarak onlara alışılmış şekilde seslenmeye başladı. Bir anda kanat çırpan güvercinler arasında bundan önce hiç şahit olunmayan bir şekilde bir gürültü koptu ve sonra yiyecekleri açgözlülükle yedikten sonra havaya süzüldüler ve bir daha görünmediler. Ev sahibi onların döneceğini umdu. Fakat Sa’dî Çelebi, ‘Tanrım sana şükürler olsun, onların benim olduğunu ispatladım’ dedi. 70 gün içinde Cezayir’den Bursa’ya döndüğünde orada sevgili güvercinlerini, eski güvercinliklerinde yavru çıkarmak üzere kuluçkaya yatmış buldu. Onların aynı gün, Cezayir’den ayrıldıktan sonra 8 saatte Bursa’ya ulaştıkları iddia edildi. Bu Bağdadî olarak isimlendirilen kuş çeşidinin harika ve zeki kuşlar olduğu gerçekten de doğrudur.”

Şimdi sevgili okur, güvercinlerle ilgili Osmanlıca bir kitap Bursa’da bir antikacı dükkânında karşıma çıkıyor. Tam o esnada Tanpınar’ın güvercinli mısraları kanat çırpıyor hafızamda. Bu da yetmiyor, Bursa yollarında çantamda taşıdığım Türkler ve Doğa kitabındaki o güvercinlerle ilgili makaleyi içercesine okuyorum. Evliya merhumun anlattığı bu acâib hikâyenin kahramanı da Bursalı bir Çelebi. Bunların hepsi tesadüf olabilir mi?

Dolayısıyla bir güvercin yazısı yazmak neredeyse farz olmuştu. Ben de yazdım. Hoş, kuşları yazmasaydım çiçek yazısı yazacaktım. O da bir başka bahara borcum olsun!

Onlarca siyah ciltli, kalın kitap arasından birini çekip alıyorum: Türk Dili Karşısında Türk Münevveri, yazarı Prof. Dr. Ömer Faruk Akün. Türkçeyle alakalı pek çok araştır­mada karşılaştığım 1988 tarihli iki formalık incecik bu kitabı hafıza­mın “arananlar” listesine kaydet­miştim. Birdenbire karşımda gö­rünce nasıl sevindiğimi -şayet her ay bu köşeyi düzenli olarak takip ediyorsanız- tahmin edebilirsiniz.

Hacim itibariyle küçük, muhte­va açısından büyük, ya da eskile­rin tabiriyle söylersek “muhtasar ve müfid” eserin yazarı, Allah sıhhat­li bir ömür versin, bu ay 90 yaşına giriyor. Tanpınar’ın asistanlığını ya­pan, derin bir vukûfiyetin, titiz bir araştırmanın mahsûlü makale ve ansiklopedi maddeleri kaleme alan, İ.Ü. Edebiyat Fakültesi’nde binlerce öğrenci yetiştiren Akün hoca, yaz­dıkları ve “yaz(a)madıkları” ile bir efsanedir.

Yazar da, eski tarih kitaplarına mı yoksa bu vesikaya mı inanmak lazım diye soran okuyucunun te­reddüdünü önceden sezip cevabını hazırlamıştır:

“Elbette tevarihlere değil, neşret­mekte olduğumuz vesikaya inanmak lazımdır! Zira bu vesika öyle bir ve­sikadır ki tepesinde Cihan Padişahı­nın tuğrası, altında da gene aynı Sul­tanın ‘teminat’ ibaresi mevcuttur.”

“Şinasi Tekin” imzasını gören ba­zı okurların ‘durum’u fark ederek gülümsediklerine eminim. Durum şu ki, Göktürkçeden Osmanlıcaya Türkçenin bütün tarihî devirlerine vakıf olan Prof. Tekin’in en büyük meraklarından biri Osmanlı diplo­matik dilini bihakkın kullanarak sahte fermanlar düzmekti. Bu ya­zıda neşrettiği ferman da Viyana­lı büyük Türkolog Prof. Andreas Tietze’ye doğum gününü kutlamak maksadıyla kendisi tarafından Ka­nunî’nin ağzından yazılmıştı!

Bu dipnottan sonra okur olarak yapacak tek şeyiniz var: Sabırla yazarın sözünü tutmasını beklemek. Tabii bu sırada boş durmayıp gördüğünüz her yerde -yolda, durakta, derste, seminerde, hatta kullanıyorsa facebook ya da twitter’da bile- yazara sorarsınız: “Kitabınız ne zaman çıkacak?”

Ben de aynen böyle yaptım: Yaklaşık 10 yıl önce klasik şiire dair bir kitapta böyle “vadeli” bir dipnotla karşılaştıktan sonra bütün fırsatlardan istifade yazarına sordum. Zaman zaman ümitsizliğe düşmedim değil… Acaba bu eser de “pek yakında neşredilmek ümidinde” olunup da yazılamayan kitaplar kütüphanesinin demirbaş listesine mi kaydedilecekti?

Devamı Derin Tarih’in Şubat sayısında!