Devamı Derin Tarih Ocak Sayısında…

Devamı Derin Tarih Nisan Sayısında…

19. yüzyılın başlarında Osmanlı tebaası Yahudiler için gösterilen bu müsamaha, aynı yüzyılın sonlarında toplanan, Filistin’le alakalı planların artık alenen dile getirildiği ilk Dünya Siyonist Kongresi’nden çok önce yerini çelikten bir duvara bırakmıştır.

Kimi gerekçelerle bulundukları ülkeleri terk eden Yahudilerin özellikle 1880’lerden itibaren -arşiv vesikalarında görebildiğimiz kadarıyla Osmanlı tarafından engellenmelerine rağmen- Filistin’e göç etmeleri, bir İslâm beldesi olan bölgenin demografik yapısının değişmesine yol açtı. “Aliyah” olarak bilinen bu Yahudi göçlerinden 1882-1903 yılları arasında gerçekleşen ilk göçte 20 bin küsur kişi, 1904-14 arasındakinde ise 30 bin küsur kişi Filistin topraklarına yerleşti. Niyeti buraya kalıcı yerleşmek olan ve arkasında büyük fonların bulunduğu bu yapıya karşı Osmanlı Devleti de bir savunma mekanizması geliştirmiştir. Yahudilerin Filistin’e yerleşim meselesiyle alakalı arşivde bulunan sayısız vesika, Filistin arazisinden toprak edinmek için yapılan hilelere karşı devletin teyakkuzda olduğunu açıkça gösterir. Mesela 1892 tarihli bir vesika, tebdil-i kıyafet ve sahte isimlerle toprak satın almaya çalışan Musevîlerle mücadele hususunda alınacak tavsiyeleri sıralarken, bir yıl sonrasına ait bir başka vesika da Filistin’de toprak satın alıp Yahudilere devreden özellikle Rothschild’ın faaliyetlerine karşı alınacak tedbirleri göstermektedir.

Filistin’in 1917’de Osmanlı hakimiyetinden çıkması ve akabinde bölgede kurulacak bir Yahudi devletine yeşil ışığın yakıldığı Balfour Deklerasyonu’yla artık her şey çok daha müşahhas bir suret kazanmıştır. Fakat bu tarihte Filistindeki Yahudi nüfusu 50 bin civarındaydı ve bu oran bölgenin toplam nüfusunun %7 küsurluk bir kısmını oluşturmaktaydı. Yahudilerin çeşitli yöntemlerle sahip oldukları topraklar ise bütün Filistin arazisinin %2’sinden biraz daha fazlasına denk geliyordu. Bu durumda iddia edilen devletin hangi toprak ve nüfusla kurulacağı sorusu hiç şüphesiz Gertrude Bell’e Balfour Deklerasyonu hakkında “gerçeklerden kopuk ve tamamen yapay” dedirtmişti. Fakat her şey yavaş yavaş, bir plan çerçevesinde gerçekleşecekti.

Peki nasıl olmuştu da 19. yüzyılın başında esamesi okunmayan bir güruh bu seviyeye gelmişti? Filistinli Araplar gaflette bulunarak topraklarını satmışlar da İsrail devleti aslında bu gafletten istifade ile mi kurulmuştu? Bu propaganda mahsulü soru zihinleri manipüle etmede çok iş görse de hakikat hiç de böyle değildir.

Devamı Derin Tarih Haziran Sayısında…

Bugün artık biliyoruz ki, 1970’lerin radikal feministlerinin, yaşananları, kurban sayısı milyonları bulan bir “kadın katliamı” olarak sunmaları gerçeği çarpıtıyordu; çünkü 300 yıl boyunca Avrupa’da katledilenlerin sayısı ancak on binlerle ifade edilebilirdi. Bu süreçte kadın düşmanlığı göze çarpıyor olsa da baskın unsur değildi. Kurbanların yüzde 25’i erkekti, hatta erkekler bazı yerlerde (İzlanda, Estonya, Normandiya) çoğunluğu oluşturuyordu. Yine yoksul ve dışlanmış kesimlerin, kadın erkek fark etmeksizin cadılık suçlamaları için biçilmiş kaftan olduğu iddiası da çoğu kez geçerli görünmüyor. “Geniş kapsamlı cadı avları süresince kurbanların sosyal profilleri kati surette değişti” diye yazıyor Saarland Üniversitesi’nden Wolfgang Behringer, Witches and Witch-Hunts (Cadılar ve Cadı Avları) adlı kitabında. Ona göre bu değişim “kırsal kesimden gelen fakirleşmiş yaşlı dullardan”, “şehirli zengin ev kadınlarına ve onların kocalarına” doğru gerçekleşti. Almanya’daki pek çok vakada, cadılığa karşı yürütülen katliamlar “en zengin vatandaşları, ruhbanları, soyluları ve devlet görevlilerini”, yani “erkek yönetici elitini” silip süpürmüştü.

Şimdiye kadar konuyla alakalı bilmediğimiz bir husus, erken modern dönemdeki bu cadı avlarının, antik çağlarda başlayıp günümüze uzanan dünya tarihinin geniş yelpazesi içerisinde nereye oturduğuydu. Böylesi kapsamlı bir değerlendirmeyi Profesör Behringer kendisine hedef olarak seçmiş. Kitabında bu hedefine ulaşmış görünüyor; soykırım araştırmacılarının ve öğrencilerin ilgisini fazlasıyla hak ediyor.

Daha kitabının başında beklentilerimize meydan okuyor. Söze yüzyıllar öncesinin Avrupa’sıyla başlamak yerine, Güney Afrika’da apartheid döneminin sonlarında yaşanan bir anekdotu aktarıyor: “Eldeki kaynakların gösterdiğine göre, cadılıkla uğraştığı suçlamasıyla 20. yüzyılın ikinci yarısında öldürülen insan sayısı, aynı suçlamayla tarihin diğer dönemlerinin çoğunda öldürülenden daha fazla.” Behringer insanlığın binlerce yıllık tarihine göz gezdiriyor ve “sadece cadılığa dair inancın değil, cadı avı uygulamasının da evrensel bir fenomen olduğuna dair” Afrika’dan, Asya’dan ve Amerika’dan deliller getiriyor. Genel okuyucu, Behringer’in Avrupa’nın yüzlerce yıllık tarihi içinden temin ettiği on yıllarca süren cadı avlarına dair verdiği karmaşık detaylardan bunalabilir. Avrupa’da devlet oluşumunun bu erken aşamasında, siyasî otoritenin çakışan katmanlarının da karışıklığı kaçınılmaz bir şekilde arttırdığını belirtmeliyiz.

Devamı Derin Tarih Kasim Sayısında… 

Alman tarihçi Eckhard Sander, 1994 tarihli Schneewittchen: Marchen oder Wahrheit? (Pamuk Prenses: Bir masal mı?) adlı kitabında masalın Alman kontes Margarete von Waldeck’in (d. 1533) hayatından izler taşıdığını iddia etmişti.

Waldeck-Wildungen Kontu IV. Philip’in güzelliği ve iyi kalpliliğiyle meşhur kızı Margarete 12’sine geldiğinde, dayısı Johann Cirksena’nın yanına, “7 tepe” anlamına gelen Siebengebirge bölgesindeki Valkenburg Şatosu’na gönderilir. 16’sında ise Brüksel’e, Hollanda ve Macaristan Kraliçesi Mary’nin yanına…

Burada, daha sonra İspanya kralı olacak olan Felipe (II)’ye âşık olur. Babası ve üvey annesi “politik olarak uygunsuz buldukları” bu ilişkiye onay vermezler. Oradan oraya, tam bir sürgün hayatı yaşayan zavallı Margarete’nin yüzü aşktan yana da gülmez anlayacağınız. Daha 21’indeyken de şüpheli bir şekilde hayatını kaybeder. İşaretler zehirlendiğini göstermektedir. İlginç olan, bir cinayet gibi değil de bir hastalığa yakalanmış intibaı uyandıracak şekilde zehirlenmiş olması. Ayrıca ölümünden kısa süre önce kaleme aldığı mektuptaki okunaksız ve çapraşık el yazısı zehirlendiği yönündeki şüpheleri güçlendiriyor Sander’e göre.

Devamı Derin Tarih Aralık Sayısında… 

2 Kasım 1917 tarihinde yayınlanan Balfour Deklarasyonu, tarihin akışını değiştiren kısa bir belgeydi. Bu belge ile İngiliz hükümeti, “Filistin’de yaşayan ve Yahudiler dışında kalan toplulukların medeni ve dinî haklarına halel getirmemesi şartıyla” Filistin’de bir Yahudi yurdunun kurulmasına destek vereceğini ilan etmişti.

O zamanlarda Yahudiler Filistin nüfusunun %10’unu meydana getiriyordu: Filistin’de 60 bin kadar Yahudi, 600 bin kadar da Arap yaşamaktaydı. Ne var ki İngiltere, Filistin’deki bu küçük azınlığın ulusal olarak kendi kaderini tayin etme hakkını tanırken, çoğunluğun bu hakkı kullanmasını kesin bir şekilde reddetmiş oluyordu. Yahudi yazar Arthur Koestler’in ifadesiyle, burada gördüğümüz, bir ulusun başka bir ulusa, üçüncü bir ulusun topraklarını vaat etmesiydi.

Devamı Derin Tarih Kasım Sayısında… 

Henüz 18-19 yaşlarında, İTÜ öğren­cisi bir genç olarak öğrendiğimizin dı­şında bir ifade ile karşılaşınca bunun aslını, oturduğu konağın evimize ya­kınındaki Horhor Yokuşu’nda bulun­duğunu yakinen bildiğim Hamdullah Suphi (Tanrıöver) Bey’den öğrenmek hevesine kapılıp kendisine bir mektup yazdım. Tarih, Kasım 1955. Lütfetmiş­ler, evimize telefon açıldı ve hemen o hafta içindeki perşembe günü, Suphi Paşa Konağı’nda saat 16.00’da bekledik­lerini ifade ettiler. Nazik davetlerine icabet ettim ve konağa gittim. Beni üst kattaki büyük ve mutantan salona al­dılar. Bekletmeden teşrif etti. Hatırımı sordu ve sualimi tekrar ettirdi.

Devamı Derin Tarih Temmuz Sayısında… 

“Bayrak, Türkçe, İslamî hassasiyetler, eğitim, Türkiye’nin dünyadaki itibarı” gibi hiçbir Türk vatandaşının kayıtsız kalamayacağı değerleri suiistimal ederek on yıllar boyunca sosyal, siyasî ve ekonomik hayatımızın her alanında yuvalanan FETÖ’nün bütün uzantılarıyla birlikte tasfiye edilmesi, hem Türkiye, hem de İslam dünyası açısından yeni bir yükseliş çağının başlangıcı olabilecek bir imkân barındırmaktadır.

Bununla birlikte daha önce gördüğümüz terör örgütlerinden farklı olan ve zehirli bir kene ya da metastaz yapmış bir kanser hücresi gibi milletin bağrına yapışmış olan FETÖ’nün bütünüyle yok edilebilmesi için örgütün sosyal ve siyasî analizinin yapılması, teşkilatlanma tekniklerinin derinlemesine çözümlenmesi, tarihî referansları ve gelecek projeksiyonunun sarahaten ortaya konulması gerekir.

FETÖ mensuplarını tarif etmek için kullanılan “Haşhâşî” ifadesi, örgütü tarihî bir çerçeve içerisinde anlamlandırmak için oldukça işlevsel bir tanım gibi gözüküyor. 28 Şubat sonrasında İsmail Nacar ve İlhan Selçuk gibi yazarların Fetullah Gülen etrafındaki yapıyı analiz ederken, biraz çekingen bir dille de olsa işaret ettikleri “tevil ve takiyye” gibi ilkeleri düstur edinmiş geleneksel Bâtınî harekete bir gönderme olan bu kelime, doğrudan doğruya örgütü tanımlamak için 2014 yılı başında ilk defa dönemin başbakanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından kullanıldığında kamuoyunda büyük bir şaşkınlık oluşmuştu.

Haşhâşîlik nasıl ortaya çıktı? Çalışma sistemleri ve teşkilat yapıları nasıldı? Daha da önemlisi FETÖ hareketiyle ortak noktaları nelerdir? Mustafa Alican cevaplıyor.

FETÖ ile ilişkilendirilen Haşhâşîlerin temel özelliklerini 15 maddede inceleyelim:

Devamı Derin Tarih Eylül Sayısında…

İlk Meclis’te görev alan Erzurum mebuslarını, bırakın başka yerlerdekilerini, kaç Erzurumlu tanıyor? Süleyman Necati, Hüseyin Avni (Ulaş), Celâleddin Arif Bey bizim için ne anlam ifade ediyor mesela?

Sorular iç içe ve pek çok. Cevapları da bir o kadar girift ve hassas. Akademisyenler bu konulara yeni yeni giriyor. Bunlardan biri İsmail Eyüpoğlu. 2009’da Erzurum’da yayınladığı Osmanlı’dan Cumhuriyete Bir İttihatçı: Kazım Yurdalan adlı araştırması Erzurum’un yakın tarihi için çok önemli bilgiler aktarıyor. Eyüpoğlu tarihin sisli sayfalarından birine kapı aralıyor. Mustafa Kemal Paşa’ya Erzurum mebusları Hüseyin Avni Ulaş ve Celâleddin Arif Bey’in yapmak istedikleri hükümet darbesi ve sonrasında Erzurum’da devam eden komplolarla Kâzım Karabekir’e suikast yapmaya varan süreci içeriden anlatıyor.

Devamı Derin Tarih Dergisi Temmuz 2016 Sayısında…