Genel – Derin Tarih

Türkmenlere Yönelik İnsanlık Suçları

Bilgay Duman — Wed, 03 Jun 2026 17:55:30 +0000

Türkmenlerin Irak Devleti tarihinde karşılaştığı zulümleri bir “insanlık suçu” olarak nitelendirmek mümkündür. Türkmenleri hedef alan, katliam boyutundaki insanlık dışı bu uygulamaların geçmişi 1920’li yıllara kadar uzanmaktadır. Irak’ta iş başına gelen tüm hükümetler tarafından Türkmenlerin hakları çiğnenmiş; bu topluluğa yönelik sistemli bir asimilasyon ve kimlik değiştirme politikası güdülmüştür. ABD’nin 2003’teki Irak işgalinin ardından, ülkede demokratik bir yapı oluşturmak amacıyla kaleme alınan hukukî metinlerde de Arap ve Kürtlere verilen öncelik verilirken Türkmenlere azınlık muamelesi yapılmıştır.

Devamı Derin Tarih Haziran Sayısında…

İslâm Dünyası İçin Bir Ölüm Kalım Hadisesi: Ayn Câlût Savaşı

Mustafa Alican — Mon, 02 Feb 2026 14:59:47 +0000

3 Eylül 1260 tarihinde meydana gelen Ayn Câlût Savaşı, Memlûklerin Moğollar karşısındaki ezici zaferiyle sonuçlandı. Moğolların Irak ve İran’ın doğusuna çekilerek Suriye ve Mısır ile ilgili planlarından vazgeçmelerine yol açan bu zafer, İslâm tarihinde yeni bir dönemin de başlangıcı oldu. Ayrıca Moğolların yenilmezliğine ilişkin efsanelerin tarumat olmasına, amasız Moğol ilerleyişinin durmasına neden oldu. Hatta bu zafer, hızları kesilen Moğolların İslâm dinine bakışlarının olumlu anlamda değiştirerek hızla Müslümanlaşmalarına neden olacak bir zihniyet dönüşümüne de kapı aralamıştır.

Devamı Derin Tarih Şubat Sayısında…

Minyatürlerin Dilinden Cülûs Merasimleri

Fatih Ökmen — Thu, 03 Jul 2025 12:19:57 +0000

Osmanlı padişahlarının tahta çıkışını kutlayan, ihtişam ve azamet alameti olan cülûs merasimlerini minyatürlerdeki kompozisyon, figürler, renkler ve mimari unsurlar üzerinden inceliyoruz. Osman Gazi’ninkinden Sultan II. Selim’inkine, pek çok mesaj ve sembol barındıran cülûs merasimlerinin minyatürlerden okunan incelikli ve etkileyici hikâyesi…

Devamı Derin Tarih Temmuz Sayısında…

Osmanlı Klasik Döneminde Akıl Hastalarına Yaklaşım

Şule Yüksel Özkaya — Fri, 02 May 2025 12:04:43 +0000

Osmanlı’da uygulanan maddî ve manevî tedavi yöntemlerini ihtiva eden iki kollu bütüncül yaklaşım, günümüz bakış açısıyla hastalıklara hem ilaçla hem de psikolojik destekle müdahale etmeye benzer. Ancak bu psikolojik destek, Osmanlı toplumunun dünya tasavvuru ve inançları doğrultusunda şekillendiği için hastalarda yabancılaşma ve tedaviyi reddetme gibi menfi sonuçlar değil, yüksek oranda müspet sonuçlar doğurmuştur. Bugünün zihinsel sağlık politikaları için Osmanlı tıbbında uygulanan bu bütüncül ve insanî yaklaşım mühim ve değerli bir örnek teşkil etmektedir.

Devamı Derin Tarih Mayıs Sayısında…

Osmanlı Eğitiminde Mükâfat

Enver Beşinci — Thu, 03 Oct 2024 11:11:24 +0000

Osmanlı eğitim sisteminde talebelerin ödüllendirilmesinde kullanılan “evrâk-ı takdiriye” uygulaması köklü bir geçmişe sahiptir. 19. yüzyılda çıkarılan nizamnâmelerle birlikte bu uygulama daha sistemli hale getirilmiş, mükâfat yöntemleri ciddiyetle uygulanmıştır. Talebelerin gayretini perçinlemek amacıyla verilen “evrâk-ı takdiriye” belgeleri, başarı ve ahlâkî duruşun somut birer nişanesiydi. âferinden imtiyâza, tahsînden zikr-i cemile uzanan bu ödüller kimlere niçin verilirdi, Enver Beşinci’nin koleksiyonundan belgeler eşliğinde yakından bakalım.

Devamı Derin Tarih Ekim Sayısında…

Bâbıâli’nin Yükselişi

Samet Tınas — Thu, 03 Oct 2024 11:00:29 +0000

Osmanlılar daha kuruluş yıllarında kitâbet usullerini çok iyi bilen bir kâtip zümresine sahiptiler. İmparatorluk merkezî yapıya kavuşup genişledikçe, ihtisas sahibi olan alt birimlere ihtiyaç da arttı. Osmanlı devlet yapısındaki en büyük değişim, Bâbıâli’nin ortaya çıkmasıyla başladı. İşler Divân-ı Hümâyûn’dan Paşa Kapısı, Bâb-ı Âsâfi yahut Sadaret Dairesi de denilen yepyeni bir kuruma ithal olundu. Zamanla nezaretler şeklini alıp bugünkü modern müesseselerin ortaya çıkmasına vesile olacak olan Bâbıâli, “hademe-i Bâbıâli” denilen memuriyetleri ön plana çıkarttı. Hatta vezirlik, beylerbeyilik ve sadrazamlığa bürokrasi kökenli isimler gelmeye başladı.

Devamı Derin Tarih Ekim Sayısında…

M. Sezai Karakoç Müslümanların Hissiyatına Tercüman Olmuştu

Murtaza Özeren — Tue, 13 Aug 2024 10:57:58 +0000

Mescid-i Aksâ’nın 1969’da kundaklanması Müslümanların gönlünde derin bir yara açmıştı. Dönemin birçok dergi ve gazetesinin gündeme taşıdığı bu elim hadiseye Sezai Karakoç da bigâne kalmaz. Diriliş dergisinin Ekim 1969 tarihli sayısında kaleme aldığı “Ey Yahudi” şiiriyle duyduğu öfke ve üzüntüyü okurlarıyla paylaşmıştır. Karakoç’un külliyatının haricinde bıraktığı bu anlamlı eseri yeniden ve yeniden okuma vakti!

Devamı Derin Tarih Ağustos Sayısında…

Osmanlı’da Demir Madenciliği

Arif Emre Gündüz — Fri, 07 Jun 2024 11:34:04 +0000

Demir madeni klasik dönemden modern zamanlara pek çok alanda hayatî öneme sahipti. Osmanlı’da, bilhassa askerî sahada, silah yapımında kullanılan demir, zengin kaynakların bulunduğu bölgelerden çıkarılıp işlenerek üretim sürecine katılıyordu. Başta Samakov, Pravişte ve Kiğı gibi demir madenlerinin bulunduğu bölgelerde dökümhaneler de yer alıyordu. Fakat asıl döküm işlemi payitahtta gerçekleştirilirdi. İşte, Osmanlı savaş teknolojisinin belkemiği hüviyetindeki demir madenleri ve devletin titizlikle yönettiği işletme sistemi…

Devamı Derin Tarih Haziran Sayısında…

İngilizler Sûret Limanı İçin Cihangir Şah’tan Nasıl İzin Kopardılar?

Deniz Çıkılı — Fri, 07 Jun 2024 11:19:12 +0000

16. yüzyılın başlarında Bâbürlü Devleti’nden ticaret yapma izni alan İngilizler 17. yüzyılın başlarında daha kârlı bir ticaret için, depo olarak kullanabilecekleri kalıcı üslere ihtiyaç duyarlar. Bu yüzden konumu ve ticarî hareketliliği bakımından Sûret Limanı biçilmiş kaftandır. Ancak o dönemde Bâbür tahtında bulunan Cihangir Şah’tan bu izni almak çok kolay olmayacaktır. Doğu Hindistan Şirketi için büyük önem arz eden Sûret Limanı’nda ticaret yapabilmek için İngilizlerin Bâbürlü İmparatorluğu’nu ikna çabaları…

Devamı Derin Tarih Haziran Sayısında…

Kur’ân-ı Kerîm Sayfaları Kese Kâğıdı Olarak Kullanılmıştı

Ahmet Uçar — Thu, 04 Apr 2024 09:33:32 +0000

Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinde, Kur’ân-ı Kerîm ve diğer dinî kitapların matbaalarda basımı birçok kolaylık sağlasa da hatalı baskı neticesinde, üzerinde âyet-i kerîmelerin yazılı olduğu binlerce sayfanın İslâm’a ve kitaba hürmete aykırı şekilde değerlendirildiği görülür. Kur’ân-ı Kerîm sayfaları bakkal ve pazarlarda kese kâğıdı olarak kullanılmış; bunlar ihbar ve şikayetler neticesinde tespit edilerek faillere birtakım cezalar verilmişse de mesele tam anlamıyla çözüme kavuşturulamamıştır.

Devamı Derin Tarih Nisan Sayısında…

Mehmed Orhan Efendi’nin Dilinden Sürgün Yılları

Özlem Kocukeli Özbay — Mon, 18 Mar 2024 12:40:49 +0000

Sultan II. Abdülhamid’in torunu, 22. nesil Osmanlı Şehzâdesi Mehmed Orhan Efendi’nin sürgün sonrasında Fransa’dan Arjantin’e, Hindistan’dan İngiltere’ye uzanan maceralarla dolu ömründen, işitenlere buruk bir tebessüm hediye eden hatıralar…

Devamı Derin Tarih Mart Sayısında…

Otrar Hadisesi ve Celâleddin Hârizmşah Mengübertî’nin Hindistan’a Kaçışının Nefes Kesen Hikâyesi

Hubert Jozefowski — Fri, 15 Mar 2024 12:57:47 +0000

Tarihin akışı muhtelif gelişmelerin girift sebep-sonuç ilişkileriyle izah edilir. Ancak bardağı taşıran nihai bir damla, oku yaydan çıkaran istisnai bir dokunuş daima vardır. Tıpkı fevri bir kararın neticesinde vuku bulan Otrar hadisesi gibi. 1218’de gerçekleşen bu hadise bir domino taşı etkisiyle Hârizmşahların tarih sahnesinden silinmesine ve ardından çığ gibi büyüyen Moğol yayılmacılığının Horasan ve Mâverâünnehir’i aşıp Anadolu’ya uzanmasına, Cengiz’in bir “cihan hâkimi” olmasının önündeki engellerin kalkmasına kapı aralamıştır.

Devamı Derin Tarih Mart Sayısında…

Osmanlı Devleti’nde Arnavutlar – I

H. Yıldırım Ağanoğlu — Fri, 15 Mar 2024 12:54:21 +0000

Osmanlı toprakları asırlar boyu birçok yabancı seyyahın vazgeçilmez menzillerinden biri oldu. Dünyanın muhtelif yerlerinden farklı sebeplerle Türk diyarına gelen yabancılar, burada zengin bir coğrafyayla karşılaşmış, hayranlıklarını da hayretlerini de gizleyememiş ve renkli metinler kaleme almışlardır. Bunlara bir de çeşitli sebeplerle Osmanlı topraklarında bulunmuş ya da yaşamış olan yabancıların seyahatnamelerini eklemek gerekir. 19. yüzyılda, çıktığı Rumeli seyahatini iki cilt halinde kaleme alan Janet Blunt da o isimlerden biri.

Devamı Derin Tarih Mart Sayısında…

Üsküdar Rifâî Âsitânesi

Arif Emre Gündüz — Fri, 15 Mar 2024 12:49:48 +0000

İmparatorluk payitahtı İstanbul, her kurumun merkez teşkilatına ev sahipliği yapıyordu. Bu durum artık tümüyle kurumsallaşmış ve çok geniş bir coğrafyaya yayılmış tarikatlar için de geçerliydi. Anadolu ve Balkanlar’da faaliyet gösteren tarikatların merkez tekkeleri (âsitâne) İstanbul’da olurdu. Seyyid Ahmed er-Rifâî’ye nisbet edilen ve İslâm dünyasının ilk tarikatlarından biri olan Rifâiyye’nin merkezi de Üsküdar’da, Menzilhane Yokuşu üzerindeydi. 16. yüzyılda kurulan âsitâne, tekkelerin kapatıldığı tarihe kadar irşadını sürdürmüş, özellikle Osmanlı son döneminde yabancı ziyaretçilerin yoğun ilgisine mazhar olmuştu.

Devamı Derin Tarih Mart Sayısında…

Dinîlikle Sekülerlik İçiçe Olur mu?

İsmail Kara — Mon, 18 Dec 2023 11:21:18 +0000

19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren, Müslüman yöneticilerin ve aydınların savunduğu yeni din yorumları ve yeni dinî hayat arayışları bir tarafıyla Kur’ân ve sünnete, asr-ı saadete daha uygun olmak, “yeni”den dinîleşmek iddiaları taşırken aynı zamanda laikliği de içinde barındıran modern dünyaya, modern fikirlere, modern hayata açık olmak peşindeydi. Bu, Batı Avrupa tecrübesinden oldukça farklı bir tecrübedir.

Devamı Derin Tarih Aralık Sayısında…

“Atatürk yaptığı okumalar neticesinde siyaset geliştirmemiş, tasarladığı siyasetleri bilimsel çerçevelere oturtmak amacıyla okumalar yapmıştır”

M. Şükrü Hanioğlu — Mon, 18 Dec 2023 11:20:21 +0000

Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunun 100. yıl dönümünü idrak ettiğimiz Ekim ayında Prof. Dr. Şükrü Hanioğlu’nun önemli bir kitabı yayımlandı. Atatürk: Entelektüel Biyografi başlığını taşıyan kitap, 19. asrın sonunda Selanik’te doğan ve 1938’de Dolmabahçe Sarayı’nda hayata veda eden Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Atatürk’ün entelektüel portresini çizmeyi hedefliyor. Kendisiyle “Atatürk’ü tarihîleştirmeyi” amaçlayan bu çalışması üzerine sohbet ettik. Atatürk nasıl bir okurdu, dünya görüşünün şekillenmesinde belirleyici olan kitaplar hangileriydi sorduk ve yaptığı reformların felsefî ve fikrî temellerini anlamak adına ufkumuzu açan cevaplar aldık.

Devamı Derin Tarih Aralık Sayısında…

Vatikan’ın Hitler ve Nazilerle Tehlikeli Düellosu

İsmail Taşpınar — Wed, 02 Aug 2023 11:49:44 +0000

Hitler’in Alman Şansölyesi olduğu ve ülkenin yönetimini demokratik olarak ele geçirdiği 30 Ocak 1933’te Vatikan kendisiyle barışa dayalı bir diplomasi tercih etmişti. Papa XI. Pius’un Hitler’i ‘komünizmle mücadele konusunda en önemli müttefik’ ilan etmesi, hatta Papa’dan sonra Bolşevizm’e karşı açıkça tavır alan ilk ve yegane devlet başkanı olduğunu belirterek onu tebcil eden ifadeleri bu yaklaşımdan beslenir. 20 Temmuz 1933’te Hitler ile Papalık arasında imzalanan konkordato ise Vatikan’ın resmen tanınmasının güvencesini vermesi bakımından Katolik Kilisesi tarafından hayati bir hamle olarak değerlendirilmiştir.

Devamı Derin Tarih Ağustos Sayısında…

Cumhuriyet Devrine Medreseleri Islah Projesi

İsmail Kara — Sat, 03 Jun 2023 13:08:26 +0000

Medreselerin ıslahını gündeme getiren ilk metinler, Sultan Abdülhamid döneminde muhalefetten, yani İttihat ve Terakki hareketinden geldi. Siyasî istikrarsızlıklar ve birbirine eklenen savaşlara rağmen II. Meşrutiyet devrinde medreselerin ıslahı teşebbüslerine başlanmış ve nihayet Birinci Meclis 1922 yılında, Millî Mücadele’nin en yoğun ve kritik günlerinde, “Medâris-i İlmiye Nizamnamesi”ni çıkarmıştır. Metinleri ve her seviyedeki tartışmaları incelediğimizde bir buçuk yıl sonra medreselerin kapatılacağına ve hatta aynı gün Şeriye ve Evkaf Vekâleti’nin lağvedilip yerine Diyanet İşleri Başkanlığı gibi nevzuhur bir kurumun kurulabileceğine dair herhangi bir emare bulmak mümkün değil.

Devamı Derin Tarih Haziran Sayısında…

5 Buçuk Asırlık Vatan Balkanlar

H. Yıldırım Ağanoğlu — Thu, 02 Mar 2023 13:23:30 +0000

Balkanlar’ı tarihî, içtimaî, coğrafî ve demografik hususiyetlerinin yanı sıra Türklük hüviyeti bakımından önemi, Osmanlı yurdu olarak ehemmiyeti, Türk toplumunun muhayyilesindeki karşılığı ve “Balkan Barışı” mevhumu gibi pek çok veçheden yeniden hatırlarken, Balkan tarihi ve şehirleri hakkında pek çok kitaba imza atmış olan Rumeli kökenli tarihçi H. Yıldırım Ağanoğlu bize mihmandarlık ediyor.

Devamı Derin Tarih Mart Sayısında…

Bâbürlü Dönemi Medreselerine Genel Bir Bakış

Deniz Çıkılı — Fri, 03 Feb 2023 07:30:14 +0000

Aynı dönemde hüküm süren iki dev çınardan biri olan Osmanlı’daki medreselerle ilgili kayda değer eserler kaleme alınırken, Bâbürlüler devrindeki ilmî hayatı konu alan çalışmaların gerek ülkemizde gerekse dünyada oldukça yetersiz olduğunu belirtmek gerekir. Bölgede 10. yüzyılda Gazneliler ile başlayan ilmî faaliyetleri zaman içinde artarak devam etmiştir. Bâbürlüler döneminde ise Hint Alt Kıtası ilmî, mimarî ve sanatsal faaliyetler açısından en parlak dönemini yaşamıştır. Bu dönemde birçok medrese kurulmuş, faaliyetleri günümüze kadar uzanan bu eğitim kurumlarında yüzlerce, binlerce ilim adamı yetişmiştir.

Devamı Derin Tarih Ocak Sayısında…