Devamı Derin Tarih Mart Sayısında… 

Devamı Derin Tarih Ekim Sayısında…

Devamı Derin Tarih Haziran Sayısında…

Devamı Derin Tarih Nisan Sayısında…

Devamı Derin Tarih Ocak Sayısında…

Devamı Derin Tarih Aralık Sayısında…

Generallerle hükümet arasındaki gerilim 28 Şubat 1997’de yapılan MGK toplantısında zirveye çıktı. Generaller hükümete 28 Şubat bildirisi ile ilan edilen maddeleri dayattılar. Refahyol hükümetinin Haziran 1997’de istifasıyla sonuçlanan süreç Kasım 1996’da başlatılmış, yani yaklaşık sekiz aylık bir plan tatbik edilmişti. Bu planın yürütücüsü Genelkurmay Psikolojik Harekat Dairesi idi.

12 Haziran 1997 günü Başbakan Necmettin Erbakan, Başbakan Yardımcısı Tansu Çiller ve Büyük Birlik Partisi Genel Başkanı Muhsin Yazıcıoğlu başbakanlık konutunda bir araya geldiklerinde Çiller’in ilk sözü, “13 Haziran’da darbe hazırlığı var” oldu. Nitekim o gece Ankara’da darbe rüzgârı esti. Deniz Kuvvetleri Komutanı Güven Erkaya’nın talimatıyla Genelkurmay’da ışıkların sabahlara kadar açık kalmasının sebebi, darbe korkusu salmaktı. Beş gün sonra Necmettin Erbakan hükümetin istifasını Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel’e sunacaktı.

Refah Partisi’nin 160, Doğru Yol Partisi’nin 110, Büyük Birlik Partisi’nin 10 milletvekili vardı. 280 milletvekilinin tamamı hükümet kurmanın ikinci sırada olan DYP’ye verilmesine imza koymasına rağmen Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel teamülleri hiçe sayarak bu görevi ANAP Genel Başkanı Mesut Yılmaz’a verdi. DSP ve CHP de bunu destekledi.

Şüphesiz bu büyük bir oyundu, birçok da aktörü vardı. Bunların bir kısmı çeşitli kurum ve kuruluşlar olup başında Türk Silahlı Kuvvetleri, yani ‘ordu’ geliyordu.

Gazeteci Emin Pazarcı o günlerde Genelkurmay’da yaşadıklarını hatıralarında anlatır:

“28 Şubat darbe günlerinde Akşam gazetesinden bir ekip Genelkurmay karargâhında akşam yemeğine davet edildik. Genelkurmay Genel Sekreteri Tümgeneral Erol Özkasnak konuşuyor, biz dinliyorduk. Tümgeneral Erol Özkasnak, Refahyol Hükümetinin Türkiye’nin başına gelmiş çok büyük bir bela olduğuna bizi inandırmak için çırpınır gibiydi. Üslubu alabildiğine sert ve çirkindi. Kendisini ve Silahlı Kuvvetleri seçilmiş insanların üzerinde görüyor, ‘Türkiye’nin asıl sahibi biziz’ mesajı veriyor, saldırgan ifadeler kullanıyordu. Konuşmasının sonuna doğru kullandığı üslup iyice sertleşti ve ‘Kafalarını kıracağız’ sözlerini bile sarf etti. Ben Erol Özkasnak’a ‘Kafa kırmakla bir sonuç alınabileceğini düşünmüyorum’ dedim” (Pazarcı, 2020: 131-133).

Devamı Derin Tarih Şubat Sayısında…

Osmanlılar Rumeli’nin fethine 1352 yılında Gelibolu’daki Çimpe Kalesi’ni alarak başladılar. Edirne, Üsküp, Selanik, Sofya, Priştine gibi şehirlerin fethinden sonra Fatih Sultan Mehmed döneminde 1463 yılında Bosna’nın fethi gerçekleşti. Fatih ordusuyla Bosna’ya giderken Priyepolye’deki Lim nehri üzerinden geçmişti. O sırada dubalardan oluşan geçici bir köprü kuruldu. Fetih müyesser olduktan sonra ordu, aynı köprüyü kullanarak geri döndü. Priyepolye o zamanlar küçük bir köy olduğundan, Osmanlı idaresinin burada tam olarak 1465 yılında tesis edildiği bilinmektedir.

Sonraki yıllarda önce nahiye, sonra kaza merkezi olur; idarî olarak Hersek vilayetine bağlanır. Osmanlı belgelerinde kazanın ismi 16. yüzyılda Prepolye iken, son asırlarda Prepol imlasıyla geçmektedir. Hersek vilayeti ise 1469 yılında kurulmuş ve Bosna sancağına bağlanmıştır. Tamamen kontrol altına alınması 1483 yılına kadar sürmüştür. Fatih Sultan Mehmed döneminde bir namazgâh yapılmış, 16. yüzyıla gelindiğinde Priyepolye artık Müslüman ağırlıklı bir yerleşim merkezine dönmüş ve bir kadılık merkezi olmuştur. Kasabada ilk olarak Hacı Abdurrahman Camii (1540) inşa edilir; ancak günümüze ulaşmamıştır. Bundan sonra yapılan cami ise yazımıza konu olan köprüyü koruyan askerler için yapılan ve içinde halen ibadet edilen İbrahim Paşa Camii’dir (1572).

Lim nehri üzerinde kalıcı bir köprünün ne zaman inşa edildiği tam olarak bilinmese de eldeki verilere göre 1469’a tarihlendiği tahmin edilmektedir. Yine Osmanlı arşivinde bulunan tahrir defterlerinde 1477’de Lim nehri üzerinde geçişin bir tekne ile sağlandığı ve tekneyi işletenin vermesi gereken vergi miktarı kayıtlıdır. Buradan, bu tarihte bir tekne varsa, mevcut köprünün bir sebeple yıkıldığı sonucunu çıkarabiliriz. Köprüyü Fatih Sultan Mehmed’in yaptırdığı birçok Osmanlı belgesinde geçtiği gibi, Priboy yakınlarındaki Banja Manastırı’nda muhafaza edilen tarihî bir defter de bu bilgiyi doğrulamaktadır.

Osmanlı bölgeyi kaybettikten sonra, 1. Dünya Savaşı’nda yıkılmış, Yugoslavya Krallığı döneminde tekrar yapılmıştı. Avrupa’yı kasıp kavuran 2. Dünya Savaşı’nda bir kez daha yıkıldı ve savaş sonrasında betonarme olarak yapıldı. Ancak yıpranması ve tehlike arz etmesi yüzünden birkaç sene önce yıkılıp yeniden inşa edildi. Son inşanın ardından, Priyepolye Belediyesi Günü kutlamalarının bir parçası olarak 6 Temmuz 2021’de törenle hizmete açıldı.

Devamı Derin Tarih Ağustos Sayısında…

Fransa’da bir öğretmen, Charlie Hebdo’da 2015 yılında yayımlanan Hz. Muhammed’e (sas) ve İslam’a hakaret içeren karikatürleri öğrencilerine gösterdiği için öldürülmüş. Şer çeteleri harekete geçiyor tabii olarak. Kim öldürdü öğretmeni? Plan hazır: Müslümanlar. Piyon da var. Müslüman görüntüsünde nice piyon, parayı verince öldürür veya cinayeti üstlenir. Yeter ki plan yapılmayagörsün. Müslümanlar kışkırtılacak ya, sahne de hazır oyuncular da. Sıra uygulamada.

Hz. Muhammed’i çirkin ve edepsiz bir üslupla karikatürize eden o görseller, Fransa’nın Montpellier ve Toulouse şehirlerinde, gece vakti devlet kurumlarına ait devasa binaların duvarlarına yansıtıldı. Gerekçe öldürülen öğretmeni anmak ve sözde ifade özgürlüğüne vurgu yapmaktı. Akabinde Fransız hükümetinin bu saygısızca davranışına İslam dünyasından tepkiler yağmaya başladı!

Gündemde manzara böyle! Ya tarihte? Orada da ahval farklı değil. Batılıların Peygamberimizle ilgili bu tür karikatürler çizmeleri yeni hadisattan zannediyorsanız yanılıyorsunuz. Biz bu planı, yani Haçlıların kışkırtma yöntemlerini 831 yıl önce de görmüştük.

Kudüs’ün büyük komutan Selâhaddin Eyyûbî tarafından 1187 yılında fethedilmesini Haçlılar bir türlü hazmedememişti. Fetih sonrası Kudüs’ü terk etmek zorunda kalan Haçlılar, şövalyeler ve Kudüs Patriği Sûr’a sığınmıştı. 1189 yılında Sûr’dan çıkan Kudüs Patriği, rahipler, papazlar ve şövalyelerden müteşekkil pek çok kişiyi etrafına toplayarak karalar giyinmiş olduğu halde Kudüs çevresindeki diğer Frank şehirlerini dolaşarak onları Kudüs’ün intikamını almaya davet ediyorlardı. Bu davetin ses getirmesi için halkı galeyana getirecek bir şey bulmaları lazımdı. Kuru söz yetmiyordu. Aranan malzemeyi buldular: Hz. Peygamber’i Hz. İsa’yı döven, kanlar içinde bırakan bir Arap olarak tasvir eden bir resim çizdirdiler. Katolik Kudüs patriği ise bu resmi çoğaltıp dağıtmaya başladı. Patrik ve adamları Hz. İsa’nın kanlar içinde kalmış resimlerini Frank şehirlerindeki kalelerindeki halka göstererek, “İşte bu resim, Müslümanların peygamberi Hz. Muhammed’in Hz. İsa’yı dövdüğünü, yaralayıp öldürdüğünü göstermektedir!” diye iftira atarak Hristiyanların dinî duygularını sömürdüler. Bu resimlerden o kadar çok çizmişlerdi ki gezdikleri her yerde halka gösteriyor, isteyenlere de veriyorlardı. Resmi gören dindar Hıristiyan halk ağlıyor, feryad-ı figan edip Hz. İsa’nın yasını tutuyor, Peygamberimize kinleniyor, Müslümanlara öfke kusuyordu…

Bu söylemlerle çevre kasaba ve köylerde dolaşan patrik her defasında bunun meyvelerini toplayıp, çok fazla yiyecek ve altınla geri dönüyordu. Böylece şövalyeler, papazlar ve rahipler çok uzak yerlerden gelen Haçlıların dinî duygularını harekete geçiriyor, büyük bir infial yaratıyorlardı. Kışkırtmalar öyle bir vaziyet almış ki yapılması planlanan Haçlı seferine katılamayanlar kendi yerlerine paralı asker gönderecek ve mukabilince para verecek kadar galeyana gelmişlerdi! (Cemal-Fatma Toksoy, Şarkın En Sevgili Sultanı Selâhaddîn Eyyûbî, Şule Yayınları, 2016, s. 253)

Haçlı zihniyetine mensup insanlar nelerin hayalini kuruyorlarmış? Fitne ve kışkırtma ta o zamanlardan başlamış. Karikatür ve resim çizerek Hz. Peygamber’e hakaret de… Tek fark var: O günlerde kışkırtılıp galeyana getirtilen Hıristiyan halktı, günümüzde ise Müslümanlar!

Devamı Derin Tarih Kasim Sayısında… 

Neler demişti Prof. Dr. Yayla, kısaca bir bakalım mı? “Kemalizm ilerlemeden çok, gerilemeye tekabül etmektedir. ‘Kemalizm olmasaydı Türkiye medenîyetleşemezdi’ deniliyor. Bir kere Ortaçağ tarihi İslam dünyasını değil, Avrupa’yı ilgilendirir. Cumhuriyet dönemini bir bütün olarak düşünemezsiniz. Çünkü soyut bir öznedir. Soyut özneyi yüceltmek anlamsız. 1925-1945 ile 1950 ve sonrasını da aynı değerlendiremezsiniz. Bu dönemler birbirinin panzehiridir. İlk dönemde sınırlanamaz siyaset varken muhalefet, ifade özgürlüğü gibi durumlar yoktu. Nitekim 1930’da İzmir’de Serbest Fırka’nın başına gelenleri biliyorsunuz.” Yayla sözlerini, “Kemalizmle ilgili tezime karşı bir tez bekliyorum. Ama umutlu değilim. Önemli olan bunun tartışılmasıdır. Ancak kavga ortamı doğmasın. Kemalizm medeniyeti çözücü bir süreçtir” şeklinde bitirmişti.

Devamı Derin Tarih Nisan Sayısında… 

Devamı Derin Tarih Mart Sayısında… 

Atilla Hoca entelektüel dünyasına hiçbir katkısı bulunmayacağını düşündüğü Kemalizmin üzerine önceleri pek eğilmemiş. Fakat 28 Şubat gibi bir meşum hadisenin vukuundan sonra bir siyaset bilimci olarak bîgâne kalamamış. Diyor ki: Kemalizm bir ideoloji değil, olsa olsa faşizmin bir alt dalıdır. Bazen demokrat, bazen solcu, bazen de devletçi görüntüsü veren Kemalizmin hakikatini anlamak için şu son hadiselere bakmanın şablon keyfiyetinde olduğunu düşünüyorum. Zira öz her ne kadar suret değiştirmeye çalışsa da bir yerde yeniden zuhur ediyor.

Evvelâ 10 Kasım merasimlerinde başladı tuhaflık. Bendenizin de en ağırına giden bu pagan ritüel oldu. Bin yıldır küffara kılıç sallayan bir milletin çocuklarını bir fotoğrafın önünde secdeye kapandırmak hangi münasebetsizin fikri olabilirdi? Üstelik bunun bir değil birçok mektepte yapılıyor oluşu, kareografinin tek bir elden çıktığını gösteriyor. Yaptıkları kepazelik bir tarafa, kendilerinde buldukları cüret şayan-ı hayret.

Devamı Derin Tarih Aralık Sayısında… 

Üst Akıl, Başkan Obama yönetimi devretmeden önce Irak ve Suriye’de son noktayı koymak istiyordu. Bunun için önce İran ve Rusya ile anlaşmak, ardından Türkiye’yi devre dışı bırakmak gerekiyordu. Uzun yıllardır sürdürülen müzakereler sonunda Obama yönetimi İran ile 14 Temmuz 2015’te bir antlaşmaya vardı. Buna göre İran, nükleer programından vazgeçecek, buna karşılık her türlü ambargodan kurtulacaktı. Böylece ABD ve İran kazan-kazan prensibi çerçevesinde anlaştılar.

Devamı Derin Tarih Kasım Sayısında… 

Devamı Derin Tarih Mart Sayısında… 

Devamı Derin Tarih Temmuz Sayısında… 

Fatih Sultan Mehmed gibi tarihte iz bırakmış çok kuvvetli bir şahsiyeti Kenan İmirzalıoğlu’na oynatmalarının psikolojik sebepleri olmalı. Eldeki minyatürler ve Bellini’nin meşhur portresinden hareketle iki figür arasında pek bir benzerlik kurulamaz.

Bir defa tahminen Fatih ortalama bir Türk erkeği boyunda iken basketbolcu ayarında bir aktör tarafından canlandırılıyor. Diğer taraftan daha 19 yaşında tahta çıktığını bildiğimiz Fatih, aktörün yaşı olan 43’e geldiğinde son yıllarını yaşıyordu. Başrol oyuncusunun bir tek şu artısı var: Karizması Fatih’i göğüsleyebiliyor.

Osmanlı padişahlarının asla başları açık gezmediklerini biliyoruz. Dizide Fatih sokaklarda bile başı açık yürütülüyor. Oysa diğer bütün aktörler başlıklı. Sultan II. Murad’ın da aynı şekilde başı açık.

Devamı Derin Tarih Nisan Sayısında… 

Planın hedeflerini gören Türkiye, derhal Fırat’ın batısını Kırmızı Hat ilan etti. Ancak ABD yetkilileri Fırat’ın batısına ve Arapların yaşadığı Münbiç’e YPG’nin değil, yeni oluşturdukları Suriye Demokratik Güçleri’nin (SDG) gireceğini belirttiler. PYD’nin bu oluşuma sadece destek vereceğini ve DEAŞ’ın temizlenmesinin ardından bölgeden ayrılacağını ifade ettiler.

Böylece SDG Mayıs 2016’da Münbiç’e bir harekât başlattı ve 11 Ağustos günü bölgeyi ele geçirdi. Ancak görüldü ki SDG’nin neredeyse yüzde 90’ı PKK/YPG’den oluşuyordu ve bölgeyi terk etmeye hiç niyetleri yoktu.

Bunun üzerine Türkiye 24 Ağustos 2016’da Fırat Kalkanı harekâtını başlattı. TSK ve ÖSO kısa sürede Cerablus, Rai, El Bab dâhil 2 bin km karelik alanı DEAŞ’tan temizledi. TSK ve ÖSO’nun yeni hedefinin Münbiç olduğu konuşuluyordu.

Devamı Derin Tarih Şubat Sayısında… 

Bu topraklar 2. Dünya Savaşı sonrasında kurulan iki kutuplu dünya sisteminin başlamasıyla Kuzey ve Güney şeklinde iki ülkeye bölünmüştür. Büyük devletlerin müdahaleleri iki ülke arasındaki mücadeleyi hararetlendirir. Nihayet 25 Haziran 1950 günü Kuzey Kore kuvvetlerinin Güney Kore’ye taarruza geçmesiyle savaş patlar. Birleşmiş Milletler harekete geçer. Güney Kore’nin yardımına gönderilmek üzere çeşitli milletlerin askerlerinden oluşan bir BM Kuvveti teşkil edilir ve birliğin komutanlığına Amerikalı bir general getirilir. Ancak ABD ve Çin’in müdahalesiyle savaş milletlerarası bir boyut kazanacaktır.

1951 Temmuz’unda başlayan barış görüşmeleri iki yıl sürse de, çarpışmalar bu arada da devam eder. Savaşın sonunda taraflardan hiçbiri kesin bir zafer elde edemediği gibi yaklaşık üç milyon insan hayatını kaybetmiştir. Kayıplar, gaziler ve savaş mağduru çocukların sayısı yüz binlere ulaşır. O tarihlerde Sovyet tehdidine karşı Batı sistemine dahil olmayı düşünen Türk Hükümeti, 25 Eylül günü BM Kuvvetine Gen. Tahsin Yazıcı komutasında, daha sonra Şimal Yıldızı adını alacak olan bir tugay gönderir. Böylece Milli Mücadele’den bu yana savaş alanına girmemiş olan Türk askeri, Kore’de fiilen muharebeye iştirak eder. Bu savaşta Türk askeri birçok kahramanlık örnekleri sergiler.

Bu örnek davranışlardan birini de, Maraşlı astsubay Süleyman Dilbirliği (1926-2017) gösterir. Bu savaş 25 yaşlarındaki astsubayın hayatında bir dönüm noktası olacaktır. İşte Türkiye ve Güney Kore sinemacılarının ortak yapımı olan Ayla filmi, Dilbirliği’nin hayatını perdeye taşıyor.

Ne var ki Kore Gazisi, Emekli Astsubay Süleyman Dilbirliği, film gösterimdeyken, 6 Aralık 2017 günü tedavi gördüğü hastanede hayata veda etti.

Tam bir vazife adamı olan Süleyman Astsubay, İskenderun’da görev yapan, becerikli, yüreği pek bir askerdir. Komutanlarının güvenini, nişanlısının da sevgisini kazanmıştır. Komutanının teklifi üzerine Güney Kore’ye gönderilecek birliğe katılmaya karar verir. Kore’ye gittiğinde adeta bir dehşet tablosuyla karşılaşır. Enkaz altında öksüz kalmış küçük bir kıza rastlar. Yanına alarak bakımını üstlenir; ona Ayla ismini verir. Süleyman gün geçtikçe tugayın neşesi haline gelen 5 yaşındaki bu sevimli kıza gönülden bağlanır. Ayla için Süleyman gerçek babasının yerine geçer. İmkânsız bir baba-kız ilişkisinin hasreti yansır perdeye.

Süleyman için ise küçük kız sahip olmak istediği yuva ve çocuğu simgeler. Ama nişanlısının bunu kabullenmesi ve sevdiği adamı, bir çocuk bile olsa, başkasıyla paylaşması mümkün müdür?

Savaş dekorunda merhamet ve sevgiyi yeşerten asker ile çocuğun ilişkisi şartsız, hesapsız, gerçek bir sevgi hikâyesi haline gelir. Filmin düğüm noktası da burada: Bir askerin, dilini bile bilmediği bir çocuk karşısında duyduğu merhamet ve insanî duygular yüzünden yumuşaması ve yücelmesi. Bu öylesine güçlü çizgilerle verilir ki, eğreti duran Tokyo sahneleri ile Süleyman astsubayın yaşlılık günlerini yansıtan, melodramın dengesinin bozulduğu bölümler göz ardı edilebiliyor.

Bir Türk askerinin, savaş meydanında ana-babasını kaybetmiş, yaşadığı dehşetten konuşmayı unutmuş, kendi hayal dünyasında yaşayan, şefkate muhtaç bir çocukla kurduğu baba-kız ilişkisi, dünyevi duyguların ötesindeki bağlılığı, ondan ayrılmamak için yaptığı fedakârlıklar, buna karşılık çocuğun derin hissiyatı, iç dünyası, babası yerine koyduğu Süleyman’a sadakati ve nihayet ondan ayrılma mecburiyetinin doğurduğu acılar, bütünlüğü tamamlayan dramatik öğeler olarak hem vaat edilen hikâyenin duygusal çekiciliğini artırıyor, hem de seyircinin doğrudan merhamet duygusuna sesleniyor.

Yönetmen Can Ulkay, sahte gerçekçilik gösterilerine yer vermiyor; incelikle yazılmış ve çekilmiş sahnelerde teknik bir rahatlık ve akıcılıkla, hikâyeyi aktarırken bulduğu görsel çözümlerle sık sık varlığını hissettiriyor. Küçük bir kızın cephede ve erkekler dünyasında çocuk olmanın zorluklarını hissettirerek duygusunu rahatlıkla seyirciye geçirebiliyor.

Hikâyesi hayli uzun bir zaman süresini kavramasına rağmen Ayla, cephedeki Türk askerinin hissiyatını ve tutkularını yansıtarak Kore Savaşı’nın ruhunu verebiliyor. Böylece büyük prodüksiyon ve zahmetli sahneler gerektiren savaş filmlerine olumlu bir katkı sunuyor.

Birkaç istisna dışında (1960’larda Yemen, 1980’lerde Afganistan) geçmişte doğrudan komşularının işlerine karışmadı. Bu durum geçtiğimiz 10 yıl içinde değişti. Bahreyn’e (2011) ve Yemen’e (2015) askerî müdahalede bulundu. Abdülfettah es-Sisi’nin liderliğindeki Mısır’ın seçilmiş Devlet Başkanı Muhammed Mursi’yi ve Müslüman Kardeşler hükümetini hedef alan darbenin finansörü oldu. Libya ve Suriye’deki isyancıları destekledi. Görünüşte terörizme karşı savaşmak için uluslararası bir koalisyon kurdu fakat aslında İran’ın tesirini kırmayı hedefliyordu. En son Körfez İşbirliği Konseyi’nin küçük komşusu Katar aleyhindeki kampanyasına öncülük etti.

Devamı Derin Tarih Kasım Sayısında…