İzdüşüm – Derin Tarih

Osmanlı Olmadan Avrupa Tarihi Yazılamaz

Ali Yekta Doğruer — Mon, 02 Feb 2026 15:13:03 +0000

Avrupa genelinde sınırların, idarî yapıların ve askerî teşkilatların Osmanlı tehdidi dikkate alınarak şekillendiği düşünülünce; kıtadaki pek çok krizin, ittifak ve reform hareketinin arka planında Osmanlı faktörünün yer aldığı görülür. Habsburg, Venedik, Rusya, Britanya ve Fransa ile Osmanlı Devleti arasındaki ilişkilerin keskin rekabetten dengeli işbirliğine uzanan seyri, Osmanlı’nın Avrupa’dan kopuk değil, bilakis Avrupa güç dengelerini şekillendiren iç dönüşümlerin bir parçası olduğunu göstermektedir.

Devamı Derin Tarih Şubat Sayısında…

Gülün Adı: Tarihî Romanda Yeni Bir Dönemeç

Ali Emre — Wed, 03 Dec 2025 08:59:06 +0000

1980’de yayımlandığında büyük yankı uyandıran Gülün Adı, yalnızca bir “Ortaçağ polisiyesi” değil; inanç, bilgi, iktidar, dil ve metin arasındaki ilişkileri de didikleyen çok katmanlı bir romandır. Umberto Eco göstergebilim, tarih, iletişim, eleştiri gibi farklı alanlarla ilgili birikimini bu ilk romanına üleştirerek, okuru, hem esrarlı ve ürkütücü bir serüvene hem de estetik ve entelektüel örüntülerle kademelendirilmiş bir labirente davet eder. Roman tarihin, teolojinin, felsefenin ve metinlerarasılığın iç içe geçtiği bir edebiyat ve felsefe katedrali kurma deneyimidir.

Devamı Derin Tarih Aralık Sayısında…

İstanbul’u Dinliyorum “Çocuk Kalbi”nin Yazarından!

Ali Emre — Mon, 10 Nov 2025 08:43:09 +0000

Çocuk Kalbi romanıyla tanıdığımız İtalyan yazar Edmondo De Amıcıs’in 1874’te Osmanlı payitahtına yaptığı gezinin ardından kaleme aldığı İstanbul hem seyahatnâme hem de roman türüne dâhil edilebilecek bir eser. Görsel içeriğiyle de göz dolduran kitap yalnızca bir gezi anlatısı değil elbette. Mütecessis, mütecaviz ve müteharrik Batı’nın, hâlâ sırlarla ve sakatlıklarla dolu olduğuna inandığı Doğu’yu algılayış biçiminin, temsil araçlarının ve ideolojik çerçevelerinin bir aynası aynı zamanda.

Devamı Derin Tarih Kasım Sayısında…

Şeyh Gâlib Hayrâbâd’ı Neden Beğenmemişti?

İsmail Güleç — Tue, 10 Dec 2024 09:08:51 +0000

Katıldığı bir mecliste, Nâbî’nin Hayrâbâd’ ına, benzerinin asla yazılamayacağı yönünde abartılı övgülerde bulunulması Şeyh Gâlib’i rahatsız eder. O sıralar 26 yaşında genç bir şair olan Şeyh Gâlib, Nâbî’nin eserine, altı ay içinde yazıp bitirdiği Hüsn ü Aşk ile karşılık verir. Ayrıca Hüsn ü Aşk’ ın sebeb-i telif bölümünde Nâbî’ye bazı eleştirilerde bulunur. Ahmet Hamdi Tanpınar’a göre bu eleştiriler aslında bir şairden ziyade artık tekrara düşen bir şiir geleneğini hedef almaktadır.

Devamı Derin Tarih Aralık Sayısında…

Cumhuriyet Döneminde Arap Harfli Eserlerin Basımı Nasıl Mümkün Oldu?

Mehmet Erken — Thu, 03 Oct 2024 10:50:22 +0000

Harf devrimi ve sonrasında katı bir şekilde uygulanan yasaklarla Türk halkı asırlarca kullandığı alfabeyi geride bırakarak Latin alfabesine mecbur edilmiştir. Tüm şeditliğine rağmen değişimden sonra Arapça hurufat insanların el yazılarında, eski kitaplarında ve kitâbelerde varlığını sürdürmüştür. Hatta fırsat bulduğu her aralıkta matbuatta da yüzünü göstermiştir. Peki, yasağa rağmen bu nasıl mümkün olmuştur?

Devamı Derin Tarih Ekim Sayısında…

Kurucu İdeolojinin Tarihe Bakışı Nasıl Şekillendi?

Osman Atasoy — Wed, 04 Sep 2024 11:01:21 +0000

Yeni kurulan Cumhuriyet idaresi siyasî, kültürel, toplumsal vb. birçok açıdan kendisini Osmanlı’dan ayırmak arzusundaydı. Bunun için hemen her alanda, İslâm vurgusunu milliyetçi söylemle ikame çabasına girişildi. Yeniden dizayn edilmiş bir tarihyazımı ve tarih anlayışı da bu çabanın bir parçasıydı. Peki, erken Cumhuriyet’in tarih müfredatını güncellerken beslendiği kaynaklar nelerdi? Özellikle İslâmiyet ve Hz. Peygamber (sas) hakkında asılsız ifadelerle dolu ders kitapları nasıl kaleme alınmıştı? Ne tür bir zihniyetin mahsulüydü?

Devamı Derin Tarih Eylül Sayısında…

Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Beden Terbiyesi ve Futbol

Osman Atasoy — Mon, 12 Aug 2024 14:26:09 +0000

Sanayileşme ve modern askeriyenin öneminin artmasıyla birlikte devletler için “insan gücü”, ekonomik ve askerî sürekliliğin ilk şartı olmuş; bu gücü teşkil eden vatandaşın bedenini terbiye etme ve sağlığını koruma görevi devletin önceliği hâline gelmişti. Osmanlı’nın son dönemine tekabül eden Batılılaşma rüzgârının tesiriyle beden terbiyesinin yanında “futbol” gibi rekabetçi spor dallarının ortaya çıkması, faydalı ve faydasız spor ayrımını da tartışmaya açtı.

Devamı Derin Tarih Ağustos Sayısında…

1974 Kıbrıs Barış Harekâtı’nın 50. Yılında Adadaki Soykırımı Hatırlamak

Fatma Türk Toksoy — Tue, 02 Jul 2024 10:51:57 +0000

1974 Kıbrıs Barış Harekâtı’nın 50. sene-i devriyesinde, bu harekâta uzanan sürecin başlarındaki Kanlı Noel saldırılarını hatırlamamak mümkün mü? O gece ne yaşanmıştı? Takip eden günlerde Rum kesiminin saldırıları basına nasıl yansıdı? Kaybolan hastalara nasıl bir yok etme planı reva görülmüştü? “Helenizmin korkunç düşmanı Türk ırkının bir parçası olan bu küçük Türk toplumu adadan atılana dek EOKA’nın görevi bitmiş sayılmaz…” sözlerinin sahibi Makarios’un Helen imparatorluğu hayali ne türden soykırım planları içeriyordu?

Devamı Derin Tarih Temmuz Sayısında…

Gazze Rüştiyesi

Talip Mert — Thu, 04 Apr 2024 09:21:26 +0000

Osmanlı’nın “eyâlât-ı mümtâze”sinden olan Kudüs-i Şerif, herhangi bir vilayete bağlı olmayıp doğrudan İstanbul’a tâbi müstakil bir sancaktı. Her devirde devletin imkânlarından çokça nasibini alan Kudüs-i Şerif Sancağı, Tanzimat’tan sonra başlatılan yeni ve çağdaş eğitim hamlelerinden de çok büyük paylar alabilmişti. Kudüs’ün dört kazasından biri de Gazze’dir. Arşivlerimizde bulunan Gazze’ye dair pek çok belge arasında, Gazze Rüşdiyesi’ne ait detaylı bilgiler veren bir belge, özellikle önemi haizdir…

Devamı Derin Tarih Nisan Sayısında…

Yahudi Terör Örgütlerinin Filistin’deki Türk Düşmanlığı

Ahmet Uçar — Mon, 18 Dec 2023 10:57:43 +0000

İsrail işgal devletinin kurulmasını sağlayan Batı destekli terör örgütleri kuruluştan sonra da İsrail ordusunun temellerini atmıştı. Haganah, Irgun ve Stern adlı örgütler yüzlerce Filistin köyünü yerle yeksan ettiler, binlerce Filistinliyi katledip sağ kalanları memleketlerinden sürdüler. Filistin topraklarının Yahudilerin olacağı, fakat bunun ancak kanla gerçekleşeceği inancıyla hareket eden bu örgütlerin faaliyetlerine dair Türk basınına ve bürokrasi raporlarına yansıyanlar…

Devamı Derin Tarih Aralık Sayısında…

Pehlevî Rejiminin Gizli Yüzü: SAVAK

Rıza Kurtuluş — Wed, 01 Nov 2023 07:21:14 +0000

Geçtiğimiz yüzyılın ikinci yarısı, Ortadoğu’da dengelerin sürekli altüst olduğu, Batılı devletlerin istihbarat örgütleri eliyle yıkıcı ve yeniden inşa edici faaliyetler yürüttüğü bir sürece şahit oldu. Amerika’nın ve onun üssü konumundaki İsrail’in politik ve askerî çıkarları doğrultusunda bölgeye açık ve gizli müdahaleleri bu dönemin belirleyici gelişmelerindendi. Devrim öncesinde İran’da CIA eliyle kurulan ve daha sonra MOSSAD’ın kucağına bırakılan İran istihbarat teşkilâtı SAVAK da Amerika’nın bölgedeki etkisini anlayabilmek için kilit öneme sahipti.

Devamı Derin Tarih Kasım Sayısında…

Üsküdarlı Ahmed Talât Bey

Dursun Gürlek — Wed, 01 Nov 2023 07:19:35 +0000

Ahlâk ve karakter âbidesi olarak tanınan, Şark kültürüne, özellikle Divan Edebiyatı’na vukûfiyetiyle bilinen şair Üsküdarlı Ahmed Talât Bey, şiirleriyle dönemin mühim şahsiyetlerinde derin izler bıraktığı gibi padişahın ihsân-ı şâhânesine de mazhar olmuş nadir ediblerdendi. Üsküdar’da çıkan korkunç bir yangında eviyle beraber kitapları da yanmış, ancak yazdığı bir beyitle hanesinin yanışına değil, kütüphanesinin yok oluşuna daha fazla üzüldüğünü dile getirmişti. Kalemi eline alınca bir kıt’a veya beyit yazıveren, şairlik kabiliyeti o ölçüde kuvvetli olan Ahmed Talât Bey’in hayatından renkli satırlar, düşündürücü hatıralar…

Şaklabanlıklarla Osmanlı sultanına hakaret sayılabilecek hareketlerde bulunmakta, çirkin sözler sarf etmektedir. Rüstem Paşa ivedilikle İngiltere Dışişleri Bakanı nezdinde sansür talebinde bulunur. Talep süratle kabul görecek, Lord Chamberlain tarafından oyunun yönetmenine iletilen yazıda “Türk sultanıyla ilgili bölümlerin derhal oyundan çıkarılması” emredilecektir. Hâsılı Abdülhamid’in eli İngiltere tiyatrolarına da uzanmış, kendisine ve devletine yönelik hakaretleri tez elden susturmayı başarmıştır.

Devamı Derin Tarih Kasım Sayısında…

Kalktı Yelken Eyledi Murad Reis

İsmail Güleç — Mon, 17 Jul 2023 08:34:18 +0000

Kanûnî Sultan Süleyman döneminin dişli denizcilerinden Koca Murad Reis’in aynı zamanda keramet sahibi bir veli olduğuna inanılmış, hakkında pek çok menkıbe anlatılmıştır. Rodos’taki türbesi hem Müslümanlar hem de gayrimüslimler tarafından ziyaret edilegelen reis için Garp Ocakları yeniçeri âşıklarının yazdıkları şiirler üzerinden, halk nazarında bu itibarı nasıl kazandığını birlikte görelim.

Devamı Derin Tarih Temmuz Sayısında…

Osmanlı’da Üniversitenin Temelleri Sahn-I Semân Medreseleri’nde Atıldı

Büşra Gür — Sat, 03 Jun 2023 12:35:52 +0000

Fatih Külliyesi, yapılanma ve mimarî açıdan İslâm coğrafyasında emsali görülmemiş bir kompleks olarak tasarlanmıştır. Hazırlanan vakfiyeye göre külliyenin içinde sıbyan mektebi, orta medrese olarak telakki edilen Tetimme Medresesi ve yüksek medrese diye bilinen Sahn-ı Semân Medreseleri (Semâniye Medreseleri) bulunmaktaydı. Sahn-ı Semân Medreseleri’nde eğitim fıkıh ağırlıklı olup Fatih Sultan Mehmed’in ilm-i kelâma yakınlığı hasebiyle âlimler, kelâm eserlerine dair şerh ve hâşiyeler de yazmıştır.

Devamı Derin Tarih Haziran Sayısında…

16. Yüzyılda Avrupa’da İslâm Düşmanlığı

Ahmet Uçar — Thu, 04 May 2023 08:46:02 +0000

Batı coğrafyasında “Osmanlı”, “Türk” ve “İslâm” kelimelerini aynı mânada telakki ederek gerek demeçleri, gerekse eserleriyle Hz. Muhammed’i ﷺ “cani ve şeytandan ilham alan bir sahte peygamber”, Kur’ân-ı Kerîm’i “bir sapkınlık hazinesi”, Türkleri ise “acımasız ve zalim saldırganlar, gerçek Hıristiyanlık inancını keşfedememiş putperestler, Tanrı’nın gazabı kâfir ve sapkınlar” olarak niteleyen yazar, din adamı ve politikacılardan dehşet saçan anekdotlar…

Devamı Derin Tarih Mayıs Sayısında…

Endülüs’ten Vatikan’a Mushaf Yanginlari

Ahmet Uçar — Mon, 03 Apr 2023 08:53:55 +0000

12. yüzyılda Haçlı seferleri sırasında Trabluşsam’da, Reconquista döneminde de Endülüs topraklarında şehirlerin yağmalanması sırasında Müslümanlara ait kitaplar yakılıp ortadan kaldırılmış; Ortaçağ sonlarında Kur’ân-ı Kerîm tercümeleri Avrupa’da yasaklanmış yahut ateşe verilmişti. Hz. Muhammed’i (sas) “sahte peygamber”, İslâmiyet’i de batıl bir din olarak göstermek üzere gerçekleştirilen sistematik saldırılar ve misyonerlik faaliyetleri neticesinde ateşe verilen kütüphanelerin, böylece asırlık ilmî ve kültürel birikimin göz göre göre yok edilmesinin kan donduran hikâyesi…

Devamı Derin Tarih Nisan Sayısında…

Zihniyetin Ve Zamanın Değişim Haritasını Çıkaran Annales Tarih Okulu

Büşra Gür — Thu, 02 Mar 2023 07:34:09 +0000

Annales Tarih Okulu, Ortaçağ tarihi uzmanı March Bloch ve 16. yüzyıl uzmanı Lucien Febvre’nin kurucusu olduğu, 1929 Fransa’sında neşredilmeye başlayan Annales d’historie economique et sociale adlı tarih dergisi etrafında teşekkül etmiş bir ekoldür. Doğrudan insana dair “şey”lerin yorumlanması üzerine gelişen tarih disiplininin antropoloji, sosyoloji ve felsefe gibi beşeri bilimlerin yöntem ve birikimlerinden istifade ederek anlaşılabileceği; bu yüzden sosyal bilimcilerin kolektif olarak çalışmaları gerektiği fikrini benimseyen bu okulun temsilcileri arasında Fernand Braudel gibi tarih yazım ve tasavvurunu kökten değiştiren isimler de vardır.

Devamı Derin Tarih Mart Sayısında…

Alfred Von Kremer

Bersun Tuna — Fri, 03 Feb 2023 08:35:17 +0000

Farklı kültürel ve siyasî bağlamların, farklı oryantalizmler ürettiğini gözden kaçıran Edward Said’in, sömürgeciliğin ön karakolu olarak nitelendirdiği oryantalizmi İngiliz ve Fransız ekolleriyle sınırlandırması Almanca üretilen metinlerin gözden kaçmasına sebep olmuştur. İbn Haldûn’un eserleri üzerine ciddi çalışmalara imza atan şarkiyatçı Alfred von Kremer de Almanca konuşmayan dünyanın alâka ve dikkatinden hayli uzakta kalan isimlerden biridir. Neden İbn Haldûn’a yoğunlaşmıştı? Ona hayran bir diplomat olarak Batılılığından taviz verebildi mi? İslâm medeniyetine kültür tarihçiliği çerçevesinden yaklaşması ne anlama gelir ve bu çalışmalar şarkiyatçılığı ne yönde etkilemiştir? Birlikte okuyalım…

Devamı Derin Tarih Ocak Sayısında…

“Fuzalâ-Yı Meşhûreden” Silahdâr Yahya Efendi

Oktay Türkoğlu — Thu, 05 Jan 2023 09:23:50 +0000

Sultan I. Abdülhamid ile III. Selim dönemlerinde devlet görevinde bulunan Silahdâr Yahya Efendi, üst düzey bir bürokrat olduğu gibi, aynı zamanda hattı Ayasofya Camii’nin mihrabında yer alan seçkin bir hattattır. Gelin, Tayyarzâde Atâ’nın “fuzalâ-yı meşhûreden” addettiği Silahdâr Yahya Efendi’nin geride bıraktığı dört eserine yakından bakalım

Devamı Derin Tarih Ocak Sayısında…

Dârussaâde Ağası Moralı Beşir

Oktay Türkoğlu — Fri, 02 Dec 2022 13:44:07 +0000

Osmanlı tarihinin en ilginç şahsiyetlerinden olan Moralı Beşir Ağa, devlette üstlendiği görevlerin yanında, sanatçı hüviyetiyle de dikkat çekiyordu. Mahir bir hattat olarak, bıraktığı izleri bugün de temâşa etmek mümkün… İstanbul’un farklı köşelerindeki eserleri latif hatlarıyla müzeyyen kılan Beşir Ağa’nın mürekkep izlerini takip ediyoruz.

Devamı Derin Tarih Aralık Sayısında…