Sinema Tarihi – Derin Tarih

Evanjelist Ve Kabalist Teoloji Hollywood Sinemasında Nasıl Pazarlandı?

Mehmet Önder — Mon, 04 Nov 2024 11:45:13 +0000

“Sinemanın tarihini yazmak için ABD’nin kültürel ve medyatik tarihinden ziyade Amerikan strateji tarihinin aşırı karmaşıklığına ve yoğunluğuna bakmak gerekir. Amerikan devleti ve stratejisi arasındaki ilişkilerin tarihi aynı zamanda Washington ile Amerikan strateji pratiklerini sürekli olarak sinemaya aktaran Hollywood arasındaki diyaloğun da tarihidir.” Jean-Michel Valantin’in bu sözlerini, Evanjelist Hıristiyan ve Yahudi Kabalizminin teolojisine uygun olarak çekilen Hollywood filmlerinin arka planındaki senaryo üzerinden değerlendirelim.

Devamı Derin Tarih Kasım Sayısında…

Zorluklara Direnen ve Keşfedilmeyi Bekleyen Gürcistan Sineması

Mehmet Önder — Thu, 03 Oct 2024 10:43:18 +0000

Sinema sanatının başarısını sermayeye ve özgür ortama dayandıranlar olsa da bu imkânlardan uzakta, küçük bir ülkenin büyük ve keşfedilmeyi bekleyen bir sineması var. Gürcistan sinemasından bahsediyoruz. Sovyetler Birliği’nin boyunduruğu ve Lenin’in kırbacı altında başlayıp zamanla Batı sinemasının etkisine giren Gürcistan sinemasının kendisini bulma serüveni…

Devamı Derin Tarih Ekim Sayısında…

Cumhuriyet Döneminde Bir Toplum Mühendisliği Projesi Olarak Tiyatro

Mehmet Önder — Thu, 08 Feb 2024 11:42:35 +0000

Siyasî tarihimizin farklı devirleri olarak temayüz eden Tanzimat, Meşrutiyet ve Cumhuriyet dönemleri, kendilerine has kültür-sanat anlayışları da doğurmuştu. Kukla, Karagöz ve Ortaoyunu gibi örnekleriyle öne çıkan geleneksel tiyatromuzun yerini Tanzimat’tan itibaren Batı tiyatrosu aldı. Türk halkını muasır medeniyetler seviyesine çıkarmayı hedefleyen Cumhuriyet ideolojisi ise Batı’nın kültürel ve sanatsal her türlü üretiminin bu topraklarda tatbikine talip olmuş; devlet aklı tarafından tiyatro, cahil halkı eğitmek ve modernleştirmek amacıyla, ideolojik bir araç olarak kullanılmıştır.

Devamı Derin Tarih Şubat Sayısında…

Ezilenlerin Sineması: Hollywood’a Meydan Okuyan Üçüncü Dünyacılar

Mehmet Önder — Fri, 12 Jan 2024 08:26:51 +0000

Anti-emperyalist bir karakter taşıyan Üçüncü Dünya sineması, Soğuk Savaş döneminde ortaya çıkmıştır. 1960 sonrasında Arjantin, İspanya, Brezilya, Küba gibi ülkelerdeki devrim hareketi içerisinden çıkan ve Üçüncü Dünyacılar denilen sinemacılar kendi kültürlerini işlemeyi, sömürgecilikle başa çıkmayı ve kendi hikâyelerini anlatmayı hedeflediler. Bu akıma Mısır, Cezayir ve Suriye gibi Arap ülkelerindeki yönetmenler de katıldı. Filistinlilere açıkça destek veren filmlerin de yer aldığı Üçüncü Dünya sineması Hollywood’un ideolojik kalıplarına meydan okumayı nasıl başarmıştı?

Devamı Derin Tarih Ocak Sayısında…

İsrail’den Soykırıma, Matrix’ten Armageddon’a

Mehmet Önder — Mon, 18 Dec 2023 10:44:08 +0000

Tevrat’taki Armageddon anlatısının işlendiği kült film Matrix, milenyumun eşiğinde beyaz perdede yarattığı baş döndürücü devrimle çeyrek asır sonra da güncelliğini koruyor. Başkarakter Neo’nun şahsında, Yahudi düşüncesine uygun olarak, mesihin gelişi işlenir. Bir kurtarıcı olan Neo, illüzyonun olmadığı, gerçeğin hüküm sürdüğü Tanrı’nın Krallığı kurulmadan önce, insanları uyutarak kendisine köle eden sistemin güçlü adamlarıyla mücadele edecektir. Bu mücadelede ona eşlik eden Morpheus ve Trinity ise kurtarıcının yardımcıları, bir nevi havarileridir.

Devamı Derin Tarih Aralık Sayısında…

Holokost Endüstrisine Karşı Filistin’i Kadraja Almak

Mehmet Önder — Wed, 01 Nov 2023 07:05:57 +0000

“Yedinci sanat” payesini kapan sinema, aynı zamanda 20. yüzyılın en revaçta propaganda aracı. Hitler’den sonra bu silahı en aktif şekilde kullananlar Yahudiler oldu. Sinema sektörünü elinde tutan Yahudi parababaları, bir taraftan Holokost söylemiyle insanlık vicdanını sömürürken, diğer taraftan İsrail devletinin kuruluşunu meşrulaştırmaya çalıştılar. Kameraların, işgal edip katliam yaptıkları Filistin topraklarında yaşayan insanların hikâyelerine çevrilmesine asla izin vermediler. Buna rağmen yapılan filmlerin seyirciye ulaşmasını engellemek için her yola başvurdular.

Devamı Derin Tarih Kasım Sayısında…

Dârülbedâyi’den Devlet Tiyatroları’na Tiyatromuzun Serencamı

Mehmet Önder — Wed, 13 Sep 2023 13:49:44 +0000

1914’te kurulan Dârü’l-bedâyi-i Osmânî’nin ardından, 1936’da Devlet Tiyatroları’nın temeli atıldı. Bir süre Türk Tarih Tezi’nin meşrulaştıran oyunlar sergileyen kurum, Tek Parti döneminde desteklenmediği için işlevsiz kaldı. Devlet Tiyatroları’nı ayağa kaldıran ise Demokrat Parti yönetimi oldu. Buna karşın 1957’den itibaren giderek artan ve toplumun her kesimine sirayet eden siyasî kutuplaşma kültür-sanat faaliyetlerini de etkiledi. 60 ihtilali sonrasında resmî ideolojinin baskısı ve Batı tesiri altında kalan sanat camiamızda bugün de aynı siyasî kutuplaşmanın hâkim olduğunu söyleyebiliriz.

Devamı Derin Tarih Eylül Sayısında…

Oppenheimer ve Batı Medeniyetinin Nükleer Çıkmazı

Mehmet Önder — Tue, 01 Aug 2023 12:31:53 +0000

Christopher Nolan’ın daha vizyona girmeden tartışma yaratan filmi Oppenheimer, “atom bombasının babası” olarak bilinen Amerikalı teorik fizikçi Robert Oppenheimer’ın hayatı üzerinden izleyiciyi üç saat boyunca nükleer çıkmazın labirentlerinde soluksuz dolaştırıyor. İnsanlığın içinden geçtiği en kritik aşamalardan birinin; tarihî, politik, bilimsel ve teknolojik katmanlar aracılığıyla, insanî hassasiyetler atlanmaksızın ustalıkla kurgulandığı film geçmişin sayfalarından bugüne etik ve sarsıcı bir pencere açıyor.

Devamı Derin Tarih Ağustos Sayısında…

Geçmişten Günümüze Sapkınlığın Meşrulaştırılma Çabası

Mehmet Önder — Mon, 17 Jul 2023 07:26:36 +0000

Amerikalı program yapımcısı Matth Walsh’ın aile, çocuk, kadın ve erkek gibi rolleri derinlemesine işlediği “Kadın Nedir?” adlı belgesel filmi dijital platformlarda sansüre uğrayınca Twitter üzerinden yayınlandı. Belgeselin içeriğinde her görüş ve fikirden insanın yorumuna yer verilmesine karşılık, eşcinsellik söyleminin aksine sadece iki cinsiyetin var olduğunun altını çizmesi, dijital platformlarda dışlanmasına yol açtı.

Devamı Derin Tarih Temmuz Sayısında…

Geçmişten Günümüze Bir Devşirme Yöntemi Olarak Sinema

Mehmet Önder — Sat, 03 Jun 2023 11:40:00 +0000

PKK terör örgütünün programında yer alan Marksist ve Leninist çizgi özellikle gençleri etkisi altına almayı başarmış, barındırdığı aşırı milliyetçi perspektifle bu gençler fikrî ve fizikî şiddete başvurarak terörize olmuşlardır. Bu Marksist ve Leninist örgüt yapısının taraftar toplamak için pek çok yönteme başvurduğu görülür. Sanat alanındaki, bilhassa sinema sektöründeki faaliyetleri önemli bir ayağı teşkil etmektedir.

Devamı Derin Tarih Haziran Sayısında…

Büyük Buhran’dan Modern Zamanlar’a

Mehmet Önder — Thu, 04 May 2023 08:10:29 +0000

ABD ve Avrupa’yı derinden sarsan Büyük Buhran yıllarında toplumların yaşadığı sıkıntılardan beyaz perde de nasibini aldı. Charlie Chaplin’in 1936 yılında gösterime giren Modern Zamanlar filmi sanayileşme, makineleşme ve insan sömürüsüne yaptığı eleştirilerle dikkat çekmektedir. Amerika’nın endüstri ilişkilerine ve modern insanın ortaya çıktığı sosyo-ekonomik zemine karşı çıkan film, dönemin sosyal gerçekliğini anlamamıza yardımcı olduğu gibi yapay zekanın devreye girmesiyle bazı mesleklerin sona erdiği günümüz dünyasına dair de sağlam mesajlar vermektedir.

Devamı Derin Tarih Mayıs Sayısında…

Sinemada Asırlık Bir Modern Mimari Paradoksu: Metropolis

Mehmet Önder — Mon, 03 Apr 2023 08:23:47 +0000

Fritz Lang’in yönettiği 1927 yapımı Metropolis, bilim-kurgu ve distopya türlerini mahirane bir üslupla harmanlayan öncü bir film. Bireysel özgürlüğü vaat eden ilerlemenin aslında bilim ve teknoloji adı altında totaliter bir sistem kurduğu savı; makineleşmiş, tarihselliğinden arınmış, tek tipleşmiş “modern” şehir Metropolis’te vücut bulur. Yapay zekâ meselesini yeni yeni anlamaya çalıştığımız günümüzden bir asır kadar önce çekilen film; endüstri 4.0, transhümanizm, modern mimaride insan hayatı ve totaliter tek dünya düzeni gibi pek çok kavramı ustalıkla ele almış ve günümüze kadar güncelliğini muhafaza edebilmiştir.

Devamı Derin Tarih Nisan Sayısında…

Amerikan Dram Sanatı Rusya’nın Platosundan Çıktı

Mehmet Önder — Fri, 03 Feb 2023 07:18:18 +0000

Dram sanatında dönem gerçekliğinin sanatçının yorumuyla yeniden sahneye taşınması günümüze dek sürmektedir. Bu sanatın merkezini teşkil eden asli yaklaşımsa Konstantin Stanislavski’nin “Metot” ekolüdür. 1863-1938 yılları arasında yaşayan Rus asıllı Stanislavski’nin ortaya koyduğu bu ekol, temeli Rusya’da atılmış olsa da, Amerika’da yükselerek bütün dünyayı etkisi altına almıştır. Al Pacino, Marlon Brando, Robert De Niro, Anthony Quinn gibi pek çok meşhur oyuncu fikrî donanımlarıyla Stanislavski’nin paltosundan çıkmıştır.

Devamı Derin Tarih Ocak Sayısında…

Marksist Alman Tiyatrosu Faşizmin Gölgesinde Doğdu

Mehmet Önder — Thu, 05 Jan 2023 08:53:52 +0000

Hitler Almanya’sında tiyatronun özellikle ideolojik ve siyasî meseleleri ele almasının nedeni, bu sanatların yaşanan savaşta bir silah vazifesi görmesiydi. Tiyatro ve o dönem yeni yeni meyve vermeye başlayan sinema, ideolojiyi yaygınlaştırmada kullanılan en güçlü araçtı. Böyle bir ortamda Erwin Piscator, Bertolt Brecht ve Peter Weiss gibi isimler ideolojilerini kuramsal bir çerçeveye oturtarak sahneye aktarmış, böylece politik tiyatronun temeli atılmıştır. Günümüzde sahne sanatları alanında görülen Marksist ya da neo Marksist etkinin rüzgârı bu sanatı kuramsal çerçeveye oturtarak çağdaş tiyatroyu yapılandıran bu isimlerden gelmektedir.

Hollywood’a Sıçrayan Kızıl Tehlike

Mehmet Önder — Fri, 02 Dec 2022 13:40:27 +0000

Soğuk Savaş döneminin başlamasıyla Amerika’da komünistlere karşı âdeta bir cadı avına girişilir. 9 Şubat 1950’de senatör McCharty’nin parti toplantısında komünistlere bilgi sızdırdığını açıkladığı 205 kişinin yargılanmasıyla başlayan soruşturma ülke geneline yayılmış, pek çok ünlü isim cezalandırılmıştır. Bu listede Bertolt Brecht, Orson Welles ve Arthur Miller gibi önemli sanatçılar da vardır. Soruşturmalarda itirafçılık yapan Elia Kazan ise Amerika ve Avrupa’daki sanat ortamında itibarını kaybedecek; lakin seneler sonra Rıhtımlar Üzerinde filmine sekiz dalda Oscar verilerek ödüllendirilecektir.

Devamı Derin Tarih Aralık Sayısında…

Tarihî Hafıza, Sinema Ve Angelopoulos

Mehmet Önder — Wed, 02 Nov 2022 07:21:06 +0000

Sinema kuramcısı Prof. Irini Stathi, yeni Yunan sinemasının yeni bir Yunanistan tasavvuru ortaya koymaya çalışan sanatçılardan oluştuğunu ve bu yönetmenlerin de Küçük Asya felaketinden sonra ülkelerinde yaşanan acıyı dindirmede tek ümit olarak Antik Yunan’ı gördüklerini söyler. Başta Theodoros Angelopoulos olmak üzere bu sanatçılar göç ve mübadeleyle örselenmiş Yunanistan halkına, mazinin ütopyasına sığınma imkânı sunar. Kameramızı, kendi ülkesini merkeze koyarak sınır çatışmalarının, savaşların ve sürgünlerin paramparça ettiği 20. yüzyıl insanının hikâyesini beyaz perdeye mahirane bir üslupla aktaran Angelopoulos’un sinemasına çeviriyoruz.

Devamı Derin Tarih Kasım Sayısında…

Sinemada Çin Ve Destansı İki Film

Mehmet Önder — Wed, 12 Oct 2022 07:43:31 +0000

Bugün dünyanın en büyük iktisadi gücünü temsil eden Çin, hanedanlıklarla yönetilen parçalı yapısı ve bu köklü yapıyı tehdit eden devrimlerle devasa bir tarihin de yükünü sırtlanır. Çin tarihindeki kritik kırılmaları beyaz perdeye taşıyan iki film, Son İmparator ve Kundun, sadece sinematografik değerleri ve ödülleri ile değil, sinemaseverleri bu kadim coğrafyanın kaderiyle buluşturması bakımından da dikkati hak ediyor.

Devamı Derin Tarih Ekim Sayısında…

Oryantalist Film Akiminin En İyi Örneklerinden Biri: Hartum

Mehmet Önder — Wed, 07 Sep 2022 07:00:18 +0000

Mehdîlik iddiasıyla ortaya çıkan Sudanlı mutasavvıf Muhammed Ahmed b. el-Mehdî’nin başını çektiği dinî hareket, yayılmacı bir karaktere bürününce önce Osmanlı kuvvetleriyle çatıştı. 1882’den sonra da Mısır’a hâkim olan İngilizlerle mücadele etti. Sudan tarihini derinden etkileyen bu hadise elbette beyaz perdeye de yansıdı. 1966 tarihli Hartum, dönemin oryantalist film akımının en dikkate değer örneklerinden. Hatta en iyi özgün senaryo Oscar’ı ve en iyi erkek oyuncu dalında BAFTA ödüllerinin de sahibi.

Devamı Derin Tarih Eylül Sayısında…

Propaganda Filmlerinin Zirvesi: Lawrence Of Arabia

Mehmet Önder — Tue, 02 Aug 2022 06:36:52 +0000

Arap karşıtlığı veya düşmanlığının en yaygın olduğu ülkelere bakıldığında listenin ilk sıralarında İran, Fransa, Amerika, İsrail ve Türkiye var. Özellikle son yıllarda tesirini gittikçe hissettiğimiz bu düşmanlığın kökleri tarihçiler tarafından I. Dünya Savaşı dönemine dayandırılmaktadır.

Günümüzde, Osmanlı Devleti’nin yıkılışının ardından, 20. yüzyıl tarih yazımının ve içinde bulunduğumuz coğrafyanın sınırlarının çizilmesinin gayr-i tabii yöntemlerle gerçekleştirildiği bütün taraflarca açık bir şekilde ifade edilmektedir. Rus Çarı I. Nikolay’ın “hasta adam” olarak tanımladığı Osmanlı Devleti’ne ait toprakların paylaşılması veya bölünmesi sorunu, 1916’da İngiltere’yi temsilen Mark Sykes ve Fransa’yı temsilen François Georges-Picot tarafından gizli olarak imzalanan Sykes-Picot Antlaşması ile kısmi olarak giderilmiştir. Bu antlaşmanın sonuçlarından biri de bazı Arap kabilelerinin Batı’nın, özellikle de İngilizlerin kışkırtmaları sonucu Osmanlı Devleti’ne karşı düzenledikleri ayaklanmalar olmuştur. Bu ayaklanmalarla Ortadoğu’nun Osmanlı’dan ayrışması hızlandırılmış ve bunun için düşmanlık tohumları ekilmeye çalışılmıştır.

İşte bu dönemde Arap coğrafyasında Arapların içine karışarak, tıpkı bir Arap gibi konuşup yaşayan Thomas Edward Lawrence (Arabistanlı Lawrence), İngilizler adına Osmanlı Devleti aleyhine istihbarat faaliyetleri yürütmüştür. Kendisine verilen ilk görev, Kûtü’l-amâre’de ordu kumandanı Halil Paşa’yı İngiliz kuvvetlerine karşı başlattığı kuşatmadan vazgeçirmektir. Halil Paşa’nın Lawrence’ın bütün tekliflerini reddetmesi üzerine başarısızlığa uğrayan İngilizler, bu defa başta Mekke Emiri Şerif Hüseyin ve oğullarından Prens Faysal olmak üzere diğer Arap kabilelerinin liderlerini de Osmanlı’ya karşı kışkırtmak için Lawrence’ı kullanmaya devam etmişlerdir.

Birinci Paylaşım Savaşı’nın en ilgi çeken karakteri olan Lawrence’ın, üstün meziyetli bir casus profiliyle sunulan hayatı günümüze dek merak konusu olmaya devam etmiştir. Bu merak doğrultusunda hazırlanan belgeseller, yazılan kitaplar ve çekilen filmler de büyük alaka görmüştür. Özellikle 1962 yapımı Lawrence of Arabia filmi dört saate yakın süresine rağmen büyük beğeniyle seyredilmiş; 1963 yılında Akademi (Oscar) Ödülleri’nde aralarında en iyi yönetmen, en iyi uyarlama senaryo, en iyi sinematografi dahil toplam 10 kategoride aday olmuş ve bu ödüllerin yedisini kazanmıştır.

Film bir casusun sosyo-kültürel, askerî ve diplomatik mücadelesinin onu nasıl efsaneleştirdiğini anlatırken, bu durumun ya da onların bakış açısıyla kahramanlaşmanın Lawrence üzerindeki psikolojik etkilerini de irdeler. Filmin süresine kıyasla diyalogların seyrek olması seyirciyi hikâyeden koparmaz. Aksine, ustalıklı görüntü yönetimi ve oyunculuklar sayesinde seyircinin çöl atmosferinin içerisine dahil edilmesi ve son ana kadar Lawrence’ın karakter gelişiminin merakla beklenmesi filmin öne çıkan başarılı unsurlarındandır.

Ancak “barbar Araplar” ya da “ahlâksız Türkler” gibi genellemeler, filmin nesnel bakış açısına zarar vererek belirli bir amaç doğrultusunda çekildiğini ortaya koymaktadır. Ülkemizde 1991 senesine kadar gösterimi yasak olan film, özel kanalların yayın hayatına dahil olmasıyla, yıllar sonra ilk defa seyredilebilmiştir. İki milletin de birbirinden adeta nefret etmesine neden olacak pek çok sahne barındıran ve “barış getiren İngiliz” idealini besleyen Arabistanlı Lawrence, propaganda filmlerinin en başarılı örneklerindendir.

Devamı Derin Tarih Ağustos Sayısında…

Tarih Yazımında Bir Enstrüman Olarak Sinema

Mehmet Önder — Fri, 01 Jul 2022 06:42:47 +0000

Tarih bilimiyle ilgilenenler için sanat eseri, ilk çağlardan itibaren önemli bir belge niteliği taşır. Mağara duvarlarına çizilen resimlerden Osmanlı minyatürlerine, Roma resim sanatı örneklerinden günümüzdeki fotoğraf ve filmlere kadar pek çok eser, çeşitli araştırma tekniklerinin (karşılaştırmalı tarihî araştırmalar, nitel içerik analizleri, semiyotik çözümlemeler…) kullanılmasıyla halihazırda tarihî birer kayıt olarak önümüzde durmaktadır. Örneğin Matrakçı Nasuh’un 16. yüzyılda Beyân-ı Menâzil-i Sefer-i Irâkeyn-i Sultan Süleyman Han isimli eserinde çizdiği minyatürler Kanûnî’nin Irak seferini konu edinmekte; bu minyatürlerin ihtiva ettiği tasvirlerde şehir, kasaba, kale, han, dağ, geçit, akarsu, köprü ve iklim gibi sefer sırasında uğranılan menzillere mahsus ayrıntılar karşımıza çıkmaktadır.

Sinematografın icadından sonra ise görüntünün gerçeğe en yakın haliyle aktarılabilmesi, resim sanatını soyut tasvire yönelterek tarihî belge niteliğinden çıkarmış, onun yerini fotoğraf ve video görüntüleri almıştır. Bu sayede savaşlar, darbeler ve 11 Eylül gibi mühim hadiseler sinematografın gözünden yeniden okunmaya, anlaşılmaya çalışılmıştır. Mustafa Güleç’in geçtiğimiz yıl Ketebe Yayınları etiketiyle çıkan Avcı Siperinde Harp Sinematografı isimli önemli çalışması da konuyla ilgili dikkat çekici bilgiler sunmaktadır. Kitapta görsel arşivlerden hareketle I. Dünya Savaşı’nı başka bir gerçeklikle okuma ve dönemin gündelik hayatına şahit olma imkânı bulabiliyoruz.

Sinema sanatı ortaya çıktığı ilk günden itibaren tarihle etkileşimini hep sürdürmüştür. Bugüne dek tarihî hadiselerden referans alınarak pek çok senaryo yazılmış, bu filmler seyircinin zihninde yeni bir tarih yazımına katkı sunmuştur. 1910’lardan itibaren tarih sahasının içine giren bu sanat, zaman ilerledikçe kendi tarihini de oluşturmaya başlamıştır. Özellikle ilk dönem sinema eserlerine baktığımızda pek çoğunun devlet eliyle desteklenen, hatta kurulan merkezlerden çıkması, sinema sanatını doğrudan tarih biliminin bir sahası haline getirmiştir. Osmanlı’da Enver Paşa’nın kurduğu Merkez Ordu Sinema Dairesi, İtalya’da Mussolini tarafından kurulan Cinecitta, Almanya’da kurulan Alman Ordu Film Dairesi, Rusya’da Lenin’in kurduğu VGIK (Sovyetler Birliği Devlet Sinematografi Enstitüsü) ve Amerika’da halen propaganda aracı olarak kullanılan Hollywood sineması buna örnektir.

Akademisyen Ahmet Gürata bir söyleşisinde bu hususu destekler nitelikte şunları söylemiştir: “Filmlerin kendisi artık tarih. Bir belge gibi. Bilhassa sinema teknolojisinin geliştiği bir çeyrek yüzyılı tarihî bir dönem olarak düşünürsek, filmler bizzat bunun bir belgesi oluyor. 1920’leri çalışıyorsunuz; o yıllardan çekilmiş belgeseller, haber filmler, erken aktüaliteler var.” Bu açıdan bakıldığında kurmaca filmlerin, özellikle de belgesel filmlerin bir seyirciye tarihçinin çalışma odasına girme imkanı verdiğini görürüz. Ancak o andan itibaren seyirci daha fazlasını öğrenmek istiyorsa elbette araştırıp öğrenmek durumunda kalacaktır.

Devamı Derin Tarih Temmuz Sayısında…