Ahmet Uçar – Derin Tarih

Bayır-Bucak Türkleri ve Altay Teşkilâtı

Ahmet Uçar — Wed, 03 Dec 2025 09:00:02 +0000

Hatay sorunu baş gösterdiğinde, Fransız mandası altındaki Hatay’da Türk kimliğinin korunmasını sağlamak amacıyla Altay Teşkilâtı adıyla gizli bir yapılanma teşekkül etti. Fransızlar tarafından kurulan ve Çerkes alayı ismini taşıyan askerî kıtalardaki Türk ve Çerkes subay ve erleri Türkiye Cumhuriyeti ordusuna bağlama ve oradan alacakları emirler dairesinde çalıştırma gayesi güden teşkilâtın üzerindeki perdeyi kaldırıyoruz. İşte, teşkilâtın karanlıkta kalan kuruluş aşamaları, mensupları ve faaliyet sahası…

Devamı Derin Tarih Aralık Sayısında…

Domingo Badia ya da Ali Bey el-Abbâsî’nin İki Yüzü

Ahmet Uçar — Fri, 01 Aug 2025 06:21:55 +0000

Kimi zaman Ezher’de ders veren bir şeyh, kimi zaman Cizvit Kilisesi adına çalışan bir misyoner. Mekke’de hac yapan bir seyyid kılığında, ama aslında Fransa için çalışan İspanyol bir casus. Bilimsel raporlar hazırlayan bir doğabilimci, ama Fas’ta iç savaş çıkarmakla görevlendirilmiş bir provokatör. Kimi kaynaklarda kahraman, kimilerinde hain. Bir ömrü kostümler, takma adlar ve istihbarat raporları arasında geçen Domingo Badia’nın ya da bilinen adıyla Ali Bey el-Abbâsî’nin aslın kim?

Devamı Derin Tarih Ağustos Sayısında…

Fevzi Kavukçu’nun Ortadoğu’daki İlginç Serüveni-II

Ahmet Uçar — Mon, 04 Nov 2024 13:37:34 +0000

1925’te Hama’da Fransızlara isyan bayrağını açarak Suriye ayaklanmasını başlatan Fevzi Kavukçu, önce Osmanlı’ya, sonra Emir Faysal’a, ardından Fransa’ya, sonra Suriyeli milliyetçilere, II. Dünya Savaşı sırasında Almanlara ve en sonunda da İngilizlere sadakat göstermiş ilginç bir simaydı. Suriye isyanına liderlik ettikten sonra Fransız Manda idaresi tarafından kendisi hakkında verilen idam kararından kurtulmak üzere destek toplayabilmek için İstanbul’a gelen ancak burada aradığını bulamayınca yönünü Suudi Arabistan’a çevirerek kendisini Pan-Arabizm davasına adayan Fevzi Kavukçu’nun geçtiğimiz ay yer verdiğimiz şaşırtıcı serüveninin ikinci bölümünü paylaşıyoruz.

Devamı Derin Tarih Kasım Sayısında…

Fransızlara İsyan Bayrağı Açan Bir Osmanlı Subayı Fevzi Kavukçu

Ahmet Uçar — Thu, 03 Oct 2024 11:17:43 +0000

Osmanlı’nın I. Dünya Savaşı sonrası bölgeden çekilmesinin ardından Ortadoğu önce Avrupa devletleri tarafından işgal edildi. Manda yönetimine gösterilen reaksiyonlar ise emperyalist güçleri bölgede kukla devletler kurmaya sevk edecekti. Bu süreci en acı şekilde tecrübe eden ülkelerden biri de Suriye oldu. Bu dönemde isyanlara önderlik eden isimlerin çoğunlukla Osmanlı ordusunda görev yapmış eski Osmanlı subayları olması dikkat çeker. Bunlardan biri de Hama’da Fransızlara isyan bayrağı açan Fevzi Kavukçu’dur.

Devamı Derin Tarih Ekim Sayısında…

Vakıf Arazileri Misyonerlere Nasıl Satıldı?

Ahmet Uçar — Wed, 04 Sep 2024 11:08:31 +0000

Bazı vakıf arazilerinin misyonerlerce satın alınması, vergi ve gümrük kolaylığı, yabancı yayınlardan sansürün kaldırılarak basın-yayın ve eğitim-öğretim özgürlüğünün genişletilmesi, ayrıca iletişim araçlarına ulaşımın önündeki engellerin giderilmesi Sultan II. Abdülhamid döneminin sona ermesiyle birlikte II. Meşrutiyet yönetiminin misyonerlere sağladığı ehliyet ve kolaylıkların başında gelir. Ancak tarih, Sultan II. Abdülhamid’in, yabancılara, özellikle de misyonerlere karşı benimsediği katı tavrında ve tedbirli tutumunda ne kadar haklı olduğunu gösterecektir.

Devamı Derin Tarih Eylül Sayısında…

“Peçeler Arkaya Atılmış, Hevesli Yüzler Ortaya Çıkmıştı”

Ahmet Uçar — Tue, 13 Aug 2024 10:32:03 +0000

Osmanlı topraklarında faaliyet gösteren ve Müslüman öğrencilerin kendi bünyelerinde tedrisata tâbi olmasını teşvik eden misyoner okulları, Sultan II. Abdülhamid’in tabiriyle ancak “dinimize ve devletimize karşı nefret” öğretiyordu. Bu durum karşısında Sultan birtakım tedbirler almış, misyonerlere toprak satılmasını da okullarına Müslüman öğrencilerin kaydolmasını da yasaklamıştı. Ancak bu durum II. Meşrutiyet’in ilânıyla son bulacak, Jön Türklerin idaresinde tüm yasaklar kaldırılacaktı. Önlerinin alabildiğine açıldığını gören misyonerler ise bir yandan bu zaferlerini kutlarken, bir yandan da yarım kalan mülk ve Müslüman öğrenci edinme misyonlarına hız vermişlerdir.

Devamı Derin Tarih Ağustos Sayısında…

Amerikalı Misyonerlerin II. Meşrutiyet Coşkusu

Ahmet Uçar — Tue, 02 Jul 2024 11:36:31 +0000

23 Temmuz 1908’de ilân edilen II. Meşrutiyet, Osmanlı topraklarında faaliyet yürüten Amerikalı misyonerler tarafından coşkuyla karşılanmıştı. Onlara göre, 1908 devrimi Türkler arasında yıllardır devam eden bir aydınlanma sürecinin zaferiydi. Osmanlı halkları “hürriyet, adalet, eşitlik ve kardeşlik” sloganlarıyla Sultan Abdülhamid’in zorba hükümdarlığından kurtulmuş, istibdat enkazı üzerine hürriyeti bina etmişlerdi. Kısa süre önce birbirini boğazlayan Türkler ile Rum ve Ermeniler şimdi birbirlerine sarılıyordu. İttihat ve Terakki’nin gerçekleştirdiği bu devrim ile Türkiye misyonerler için bir yeryüzü cennetiydi artık.

Devamı Derin Tarih Temmuz Sayısında…

Ludovico di Varthema’nın Şam notları

Ahmet Uçar — Wed, 08 May 2024 13:44:07 +0000

Avrupalı seyyahların Arap yarımadasına, seyahatnamelere konu olan ilk ciddi seyahatlerinin 16. yüzyılda başladığı anlaşılıyor. Bu seyyahların bir kısmı maceraperest bir ruhla böyle bir yolculuğa çıkarken, büyük bir kısmı Müslümanlığın manevî merkezi olan Mekke’yi tanımak için özel bir görevle bölgeye gönderilmişlerdir. Ancak gayrimüslimlerin Mekke’ye girmesi yasak olduğu için bu kişiler ya Müslüman kılığına girerek ya da güya Müslüman olarak bu ziyaretleri gerçekleştirebilmişlerdir. Bu doğrultuda Mekke’ye giren ilk Batılı seyyah, paralı bir asker olan İtalyan Ludovico di Varthema olmuştur. Yazının ilk bölümünde, Varthema’nın Mekke’ye gitmeden önce uzun süre kaldığı Şam’a dair hatıralarını paylaşıyoruz.

Devamı Derin Tarih Mayıs Sayısında…

Kur’ân-ı Kerîm Sayfaları Kese Kâğıdı Olarak Kullanılmıştı

Ahmet Uçar — Thu, 04 Apr 2024 09:33:32 +0000

Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinde, Kur’ân-ı Kerîm ve diğer dinî kitapların matbaalarda basımı birçok kolaylık sağlasa da hatalı baskı neticesinde, üzerinde âyet-i kerîmelerin yazılı olduğu binlerce sayfanın İslâm’a ve kitaba hürmete aykırı şekilde değerlendirildiği görülür. Kur’ân-ı Kerîm sayfaları bakkal ve pazarlarda kese kâğıdı olarak kullanılmış; bunlar ihbar ve şikayetler neticesinde tespit edilerek faillere birtakım cezalar verilmişse de mesele tam anlamıyla çözüme kavuşturulamamıştır.

Devamı Derin Tarih Nisan Sayısında…

Agatha Christie’nin Türkiye ve Ortadoğu Ajandası – II

Ahmet Uçar — Fri, 15 Mar 2024 13:23:07 +0000

Agatha Christie ve arkeolog eşi Max Mallowan, kendilerini meşhur edecek bir arkeolojik kazıya imza atabilmek için Kuzey Suriye ve Kuzey Irak’ta birçok yer gezdiler. Fakat çiftimize şöhreti getiren, Chagar Bazar ve Tell Brak höyüklerindeki kazılar oldu. Buralardan çıkarttıkları tarihî hazineleri Fransızlarla paylaşarak kendi ülkelerindeki müzelerde Avrupalıların beğenisine sundular. Agatha Christie’nin bu süreci anlattığı Come, Tell Me How You Live isimli hatıratından satır başlarını okurken, bölgedeki Avrupalı arkeologların istihbarat eksenli asıl maksatlarına dair ipuçları bulacaksınız.

Devamı Derin Tarih Mart Sayısında…

Agatha Christie’nin Türkiye ve Ortadoğu Ajandası-I

Ahmet Uçar — Thu, 08 Feb 2024 13:11:49 +0000

Arkeolojiye ilgi besleyen ve İngiltere adına Suriye ve Irak’ta faaliyet gösteren üç meşhur İngiliz kadın 20. yüzyıl başlarına damga vurur: İstihbaratçı ve arkeolog Gertrude Bell, ünlü arkeolog ve casus Leonard Woolley’in Alman asıllı karısı Katharine Woolley, arkeolog Max Mallowan’ın karısı, dünyaca ünlü polisiye yazarı Agatha Christie. Agatha ve kocası Irak ve Suriye’den o kadar çok tarihî eser ve obje kaçırdılar ki, Britanya Müzesi minnettarlığını göstermek amacıyla onlar adına bir sergi bile açtı. 8 Kasım 2001 – 24 Mart 2002 tarihleri arasında misafirlerini ağırlayan “Agatha Christie ve Arkeoloji: Mezopotamya’da Gizem” sergisi o dönemde epeyce konuşulmuştu. İsterseniz tarihî eser kaçırma faaliyetlerine geçmeden önce, Agatha Christie ve arkeolog eşini biraz daha yakından tanıyalım.

Devamı Derin Tarih Şubat Sayısında…

İngiliz Emperyalizminin Sina’daki “Zin” Operasyonu

Ahmet Uçar — Fri, 12 Jan 2024 08:42:05 +0000

İngiltere’deki Siyonist Hıristiyanlar tarafından 1865’te faaliyete geçirilen Filistin Keşif Fonu “Tevrat’ın izinde Kutsal Topraklar’da Hz. Musa ve kavmine ait yerleşim yerlerini aramak” üzere kurulmuştu. Kutsal kitaplarını seven ve onu daima okuyan yerel Museviler de vakfın bu çalışmalarına destek oldular. Bu çerçevede Savaş Dairesi, Sina’da keşif gezisi yapmak ve bölgenin haritalarını çizmek için Yüzbaşı S. F. Newcombe yönetiminde bir ekip hazırladı ve o sırada Karkamış’ta çalışan C. L. Woolley ve T. E. Lawrence’ın arkeolojik araştırmayı yürütecek kişiler olabileceğini bildirildi. Bu iki ismin bölgedeki incelemelerinden hareketle kaleme aldıkları “The Wilderness of Zin” adlı kitaptaki haritalar, Osmanlı’nın Kanal taarruzunu durdurmada, İngilizlerin Kudüs’e ve Şam’a girişini sağlamada rol oynamıştır.

Devamı Derin Tarih Ocak Sayısında…

Yahudi Terör Örgütlerinin Filistin’deki Türk Düşmanlığı

Ahmet Uçar — Mon, 18 Dec 2023 10:57:43 +0000

İsrail işgal devletinin kurulmasını sağlayan Batı destekli terör örgütleri kuruluştan sonra da İsrail ordusunun temellerini atmıştı. Haganah, Irgun ve Stern adlı örgütler yüzlerce Filistin köyünü yerle yeksan ettiler, binlerce Filistinliyi katledip sağ kalanları memleketlerinden sürdüler. Filistin topraklarının Yahudilerin olacağı, fakat bunun ancak kanla gerçekleşeceği inancıyla hareket eden bu örgütlerin faaliyetlerine dair Türk basınına ve bürokrasi raporlarına yansıyanlar…

Devamı Derin Tarih Aralık Sayısında…

Don Juan’daki Hakaretlere Acil Sansür

Ahmet Uçar — Wed, 01 Nov 2023 07:15:32 +0000

28 Ekim 1893’te Londra’daki Gaiety Tiyatrosu’nda müzikal komedi olarak bir Don Juan oyunu sergilenir. Osmanlı sarayı bu oyundan, 3 Kasım 1893’te Londra Büyükelçisi Rüstem Paşa’nın verdiği raporla haberdar olacaktır. Rapora göre oyunda “Türkiye’nin sultanı”nı canlandıran oyuncu çeşitli şaklabanlıklarla Osmanlı sultanına hakaret sayılabilecek hareketlerde bulunmakta, çirkin sözler sarf etmektedir. Rüstem Paşa ivedilikle İngiltere Dışişleri Bakanı nezdinde sansür talebinde bulunur. Talep süratle kabul görecek, Lord Chamberlain tarafından oyunun yönetmenine iletilen yazıda “Türk sultanıyla ilgili bölümlerin derhal oyundan çıkarılması” emredilecektir. Hâsılı Abdülhamid’in eli İngiltere tiyatrolarına da uzanmış, kendisine ve devletine yönelik hakaretleri tez elden susturmayı başarmıştır.

Devamı Derin Tarih Kasım Sayısında…

Fransızların Afrika’daki İşgal Projesinin Anahtarı: Timbuktu

Ahmet Uçar — Tue, 03 Oct 2023 11:40:19 +0000

Avrupalıların Afrika’daki sömürgecilik yarışının taraflarından biri de Fransa’ydı. 19. yüzyıl başlarında Afrika içlerine seyahat ve Timbuktu’ya ulaşma serüvenine katılan Fransızların bölgeye gönderdikleri kâşifler arazi yapısından kuyu sularına, hayvan türlerinden nehir debilerine kadar pek çok hususta bilgi toplayacak, bu bilgiler bölgedeki işgal projesinin ilk adımlarını teşkil edecekti. Geçtiğimiz ay ilk bölümüne yer verdiğimiz yazının ikinci kısmını yayınlıyoruz. İşte yüksek para ödülü karşılığında Timbuktu’ya giden kâşifler ve bölgeye dair düşündürücü intibaları.

Devamı Derin Tarih Ekim Sayısında…

İngilizler Orta Afrika’daki İlk Sömürge Kapanını Timbuktu’ya Kurmuştu

Ahmet Uçar — Wed, 13 Sep 2023 14:22:05 +0000

Afrika kıtası, Güney Kutup Dairesi’ni bile geçebilmiş Avrupalı kâşifler için gizemli ve ulaşılması meşakkatli bir bölgeydi. Bu bölgeyi keşfetme uğruna kimliklerini değiştirmek ve bin bir sıkıntıyla başa çıkmak zorunda kalıyorlardı. Ancak hiçbiri, İslâm dünyasının önemli kültür merkezlerinden olan Timbuktu’ya hâkim olmaları için engel teşkil etmiyordu. Avrupalıların Afrika’daki sömürgecilik yarışlarının Timbuktu’daki ilk adımlarını birlikte takip edelim.

Devamı Derin Tarih Eylül Sayısında…

Robert Kolejli Misyoner Hoca Türklere “Eşek” Demiş Miydi?

Ahmet Uçar — Wed, 02 Aug 2023 11:41:29 +0000

American Board üyesi, YMCA yöneticisi ve Robert Kolej’de Tarih bölüm başkanı olan Dr. Edgar Jacob Fisher Türk topraklarında vazifeli misyonerler arasında faaliyetleriyle en çok dikkat çeken ve gerilimi tetikleyen isimlerin başında geliyor. 7 Mart 1924’te İstanbul’a gelen Amerikalılara Türkleri tanıtmak için yaptığı “Türkiye’nin Tarihî Âbideleri” adlı konferansta yer verdiği bir slayttaki fotoğraf, Türk ve ABD kamuoyunda yankıları uzun süre devam edecek olan “eşek vak’asını” tetiklemişti. İşte vakanın perde arkası ve akabinde yaşanan gerilimli günler…

Devamı Derin Tarih Ağustos Sayısında…

Osmanlı’da İlk Savaş Uçağı Kampanyası

Ahmet Uçar — Mon, 17 Jul 2023 08:23:46 +0000

Savaş uçakları ilk defa Trablusgarb Savaşı’nda, İtalyanlar tarafından Osmanlı askerlerine ve gönüllü Arap mücahitlere karşı kullanılmış; hiçbir askerî savaş uçağı olmayan Osmanlı bu saldırı ile ilk defa hava savaşıyla yüzleşmek zorunda kalmıştı. Bunun üzerine konsolosluklar vasıtasıyla silah sanayii gelişmeleri, özellikle de uçak ve hava gücü faaliyetleri yakından takip edilirken, 14 Mart 1912’de Harbiye Nazırı Mahmud Şevket Paşa 2.700 kuruş bağışla ilk uçak alım kampanyasını başlattı. Asıl şaşırtıcı olan; Transvaal, Natal, Johannesburg, Durban, Pretoria, Kimberley, Salisbury, Piquetberg, Cape Town, Zengibar, Mauritius, Mombasa gibi merkezler başta olmak üzere Güney ve Güneydoğu Afrika coğrafyasındaki Müslümanların uçak alım kampanyalarını desteklemek için yardım seferberliği başlatmalarıydı.

Devamı Derin Tarih Temmuz Sayısında…

Mehdilik İddiasındaki Kâdiyânîlerin Osmanlı Projesi

Ahmet Uçar — Sat, 03 Jun 2023 13:00:32 +0000

Mesihlik, Mehdilik ve peygamberlik iddiasında bulunan Mirza Gulâm Ahmed Kâdiyânî’nin Hindistan’da kurduğu Kâdiyânîliği Osmanlı ülkesinde yaymak üzere II. Meşrutiyet sonrasında bir grup teşekkül etmiş, Türklerle Hintli ve Arap Müslümanların arasını bozma gayesi güden bu grup Osmanlı ülkesindeki Müslümanlara yönelik kışkırtıcı faaliyetlerde bulunmuştu. 19 Kasım 1911’de Osmanlı Devleti’nin Londra Büyükelçisi Ahmed Tevfik Paşa’nın Kâdiyânîliğin bir temsilcisinden aldığı enteresan mektup, bu faaliyetlerin iç yüzünü gösteren ima ve işaretlerle doludur.

Devamı Derin Tarih Haziran Sayısında…

16. Yüzyılda Avrupa’da İslâm Düşmanlığı

Ahmet Uçar — Thu, 04 May 2023 08:46:02 +0000

Batı coğrafyasında “Osmanlı”, “Türk” ve “İslâm” kelimelerini aynı mânada telakki ederek gerek demeçleri, gerekse eserleriyle Hz. Muhammed’i ﷺ “cani ve şeytandan ilham alan bir sahte peygamber”, Kur’ân-ı Kerîm’i “bir sapkınlık hazinesi”, Türkleri ise “acımasız ve zalim saldırganlar, gerçek Hıristiyanlık inancını keşfedememiş putperestler, Tanrı’nın gazabı kâfir ve sapkınlar” olarak niteleyen yazar, din adamı ve politikacılardan dehşet saçan anekdotlar…

Devamı Derin Tarih Mayıs Sayısında…