Fatma Türk Toksoy – Derin Tarih

Afrika’da Sömürgeciliğin Öncüsü: İlk Misyonerler

Fatma Türk Toksoy — Fri, 21 Feb 2025 14:28:40 +0000

17. yüzyılda Afrika’ya ilk giren sömürgeciler Hollanda, Portekiz, Fransa ve İngiltere olup bunları diğer Avrupa ülkeleri takip etmişti. Misyonerler kıtayı gezerken halkla yakın temas kurdular; hatta para, hediye ve makam teklifiyle bazılarını satın aldılar. Zamanla iç kısımlara doğru hâkimiyet kurmaya ve yerlilere hükmetmeye başladılar. Misyonerlerin Afrika’daki ilk faaliyetleri ve sömürgeciliğin farklı çehreleri…

Devamı Derin Tarih Şubat Sayısında…

Cumhuriyetin İlk Yıllarında Milli Piyango Seferberliği

Fatma Türk Toksoy — Tue, 10 Dec 2024 08:30:36 +0000

Cumhuriyetin ilk yıllarında piyango almak vatana hizmet olarak değerlendirilmiş, bir vatandaşlık vazifesi olarak görülmüştür. Mesela 1925 tarihli Tayyare mecmuasında “Talihinizi denemek ve vatana hizmet için piyango bileti alınız” denilirken, yine aynı mecmuanın başka bir sayısında “Her gün tasarruf edeceğiniz beş kuruşla bir tayyare piyango biletine ve talihinizin vaat ettiği servete nail olabilirsiniz” ifadeleriyle vatandaşa ümit aşılanmaktadır. Dönemin gazetelerinde millî piyango alınmasını teşvik eden haberlerden kesitler ve İsmet İnönü’den Yozgatlı Ömer’e unutulmaz piyango talihlileri…

Devamı Derin Tarih Aralık Sayısında…

Mısır Büyükelçisi Abdülmelik Hamza’nın Tarbuşu Kimleri, Neden Rahatsız Etti?

Fatma Türk Toksoy — Mon, 04 Nov 2024 12:00:15 +0000

29 Ekim 1932 gecesi Ankara Palas’ta verilen Cumhuriyet Balosuna katılan Mısır Büyükelçisi Abdülmelik Hamza’nın başındaki fes bir gerilime yol açmış; Mustafa Kemal’in talimatıyla, inanması güç ama Büyükelçinin fesi garsona teslim edilerek gümüş tepsi içinde salondan dışarı çıkarılmıştı. Hadise Türk basınında geçiştirilmeye çalışıldıysa da Avrupa basınına diplomatik bir kriz olarak yansıdı. Neyse ki Türkiye ve Mısır tarafının alttan almasıyla fazla büyümeden kapatıldı. Dönemin gazetelerinden başlık ve haberler eşliğinde “fes olayı”nın perdesini aralıyoruz.

Devamı Derin Tarih Kasım Sayısında…

Bayramların Bayramı Cumhuriyet Bayramı

Fatma Türk Toksoy — Thu, 03 Oct 2024 10:52:45 +0000

Cumhuriyet Bayramı, 1 Teşrinisani (Kasım) 1933 tarihli Cumhuriyet gazetesinde “Bayramların Bayramı” olarak nitelendirilmiştir. Bu vurgu başka gazete manşetlerinde ve köşe yazılarında da karşımıza çıkar. Kuruluşunun ilk yıllarında Cumhuriyet’in ilanını bir bayram havasında kutlamak, toplumda bu şuuru yerleştirmek üzere gösterişli etkinlikler düzenlenmiş, halkın bunlara katılımı teşvik edilmiştir. İşte farklı senelerdeki Cumhuriyet Bayramı kutlamalarına dair basına yansıyanlardan seçtiklerimiz…

Devamı Derin Tarih Ekim Sayısında…

Ertuğrul Fırkateyni Sömürge Basınına Karşı

Fatma Türk Toksoy — Wed, 04 Sep 2024 11:13:13 +0000

Ertuğrul Fırkateyni Japonya’ya giderken rotası üzerindeki Müslüman beldelere uğrayınca buralarda yaşayan halk gemiye büyük teveccüh göstermiş, zaman zaman izdiham yaşanmış, Müslümanlar gemiyi görebilmek için her tür tehlikeyi göze almışlardı. Bu durumdan rahatsız olan emperyalistlerin bölgedeki sömürge basınını harekete geçirip Osmanlı’yı itibarsızlaştırma çabası güttükleri ve bu doğrultuda asılsız haberler yaptıkları gözden kaçmaz. İşte bunlardan örnekler ve osmanlı devlet erkânının asılsız haberlerle mücadele noktasındaki kararlı ve cesur tavrı.

Devamı Derin Tarih Eylül Sayısında…

“Aranızda Türk Kanı İçmeyen Var Mı?”

Fatma Türk Toksoy — Mon, 12 Aug 2024 14:23:45 +0000

EOKA’nın Kıbrıs’ta yaşayan Türklere karşı sistematik katliamları, geçtiğimiz asrın tarih sayfalarına kanla yazılan satırlar eklemiştir. Ayvasıl Saldırısı ve Banyo Katliamı başta olmak üzere Türklerin maruz kaldıkları işkence ve zulüm, 1974 yılına gelindiğinde İphestos Planı ile farklı bir boyuta taşındı. Türkiye Cumhuriyeti yaşananlara Barış Harekâtı ile karşılık verdiğinde bile Rum-Yunan zulüm ittifakı durmamış, kıyım ve kırımlar devam etmişti. Hadiselere bizzat şahit olan Türklerin ve gazetecilerin notlarından hareketle, Kanlı Noel’den Barış Harekâtına kadarki dönemin ağır bilançosunu, önceki sayımızda kaldığımız yerden aktarmaya devam ediyoruz.

Devamı Derin Tarih Ağustos Sayısında…

1974 Kıbrıs Barış Harekâtı’nın 50. Yılında Adadaki Soykırımı Hatırlamak

Fatma Türk Toksoy — Tue, 02 Jul 2024 10:51:57 +0000

1974 Kıbrıs Barış Harekâtı’nın 50. sene-i devriyesinde, bu harekâta uzanan sürecin başlarındaki Kanlı Noel saldırılarını hatırlamamak mümkün mü? O gece ne yaşanmıştı? Takip eden günlerde Rum kesiminin saldırıları basına nasıl yansıdı? Kaybolan hastalara nasıl bir yok etme planı reva görülmüştü? “Helenizmin korkunç düşmanı Türk ırkının bir parçası olan bu küçük Türk toplumu adadan atılana dek EOKA’nın görevi bitmiş sayılmaz…” sözlerinin sahibi Makarios’un Helen imparatorluğu hayali ne türden soykırım planları içeriyordu?

Devamı Derin Tarih Temmuz Sayısında…

Bir Asır Önceki Gazetelerden Örneklerle Kurban Bayramı

Fatma Türk Toksoy — Fri, 07 Jun 2024 11:11:32 +0000

Kurban derilerinin nereye bağışlanacağı meselesinden kurbanın bir gelenek mi, dinî emir mi olduğu tartışmalarına, kesilme usulünden kurbanın mahiyetini anlamaktan uzak tespitlere bir asır öncesinin gazetelerinden çarpıcı kesitler…

Devamı Derin Tarih Haziran Sayısında…

Aytmatov’dan Efendiyev’e, Romanlara Yansıyan Mankurtlar

Fatma Türk Toksoy — Wed, 08 May 2024 13:52:50 +0000

Cengiz Aytmatov, Gün Olur Asra Bedel adlı romanında geçen bir efsanede yer verdiği “mankurt” ifadesi ile Stalin’in sosyal, kültürel ve dinî kimliğini değiştirip köklerine yabancılaştırarak kendisine bağımlı ve itaatkâr hâle getirdiği insanları olağanüstü bir canlılıkla tasvir eder. Aytmatov’unkiler başta olmak üzere Türk dünyasındaki roman ve hikâyelerde karşımıza çıkan, Stalin’in mankurtlaştırdığı insanları sembolize eden kahramanlar ve yürek yırtan hikâyeleri…

Devamı Derin Tarih Mayıs Sayısında…

Cezayir’de Yeni Bir Hilâl Doğacaktır

Fatma Türk Toksoy — Mon, 17 Jul 2023 08:44:02 +0000

Cezayir Bağımsızlık Savaşı’nın vuku bulduğu sekiz yıllık zaman zarfında Türk basınında cılız da olsa Cezayir toplumunun mücadelesi ve Fransızların sömürge politikalarıyla ilgili haber ve makalelere yer verilmişti. İşte onlardan bir demet…

Devamı Derin Tarih Temmuz Sayısında…

İlk Jeologlarımızdan Prof. Dr. H. Nafiz Pamir 1939 Erzincan Depreminin Ardından Uyarmıştı

Fatma Türk Toksoy — Thu, 04 May 2023 08:34:04 +0000

“Evvela memleketin en zayıf ve zelzeleye en müsait yerleri nerededir? Bunları iyice tesbit etmek mecburiyetindeyiz. Sistemik tetkiklerle yapılacak bir jeolojik-tektonik harita bu zayıf hatların nerelerde olduğunu gösterecektir. Bundan başka, zelzele yerlerinde hangi tip inşaatın bize elverişli olduğunu araştırmak da lazımdır. Bu hususta diğer zelzele memleketlerinin tecrübelerinden istifade etmek kabildir. Fakat bu nev’iden musibetlere mazide olduğu gibi istikbalde de maruz kalmak tehlikesinde olan memleketimizin âtiye şamil, esaslı ve büyük bir vazifesi de vardır ki bu felaket, bu vazifeye başlanmasını emretmektedir.” Bu satırlar, ilk jeologlarımızdan Prof. Dr. Hamid Nafiz Pamir’in 1939 Erzincan depreminin ardından kaleme aldığı bir yazıya ait. Geçtiğimiz Şubat ayında yaşadığımız büyük depremle, Pamir’in ne kadar haklı olduğunu anladık (mı sahiden?)

Devamı Derin Tarih Mayıs Sayısında…

Erzincan Depreminin Ardindan

Fatma Türk Toksoy — Mon, 03 Apr 2023 08:47:23 +0000

1939 Erzincan depreminin ardından gazetelere yansıyan haberlerde Başvekil ve Reisicumhur’un beyanlarına, yardımların muhtevasına, mahkûmların enkaz başındaki çalışmalarına, yılbaşı eğlencelerinin iptaline ve yardım konserlerine de yer verilmişti. Geçtiğimiz ay ilk bölümünü yayınladığımız metnin ikinci bölümünü paylaşıyoruz.

Devamı Derin Tarih Nisan Sayısında…

Gazetelerin Aynasından 1939 Erzincan Depremi – 1

Fatma Türk Toksoy — Thu, 02 Mar 2023 07:44:55 +0000

“Herkes birbirinin kalbine hitap etmeğe çalışıyor; her ferd ‘ben ne verebilirim’, her aile ‘fazla nemiz var?’ diye düşünüyor ve bütün bir millet yersiz yurtsuz vatandaşların çıplak vücutlarını örtmek, yaralarını sarmak, karınlarını doyurmak, acılarını bir an evvel dindirmek için çırpınıyor.” 1939 yılında, 26 Aralık’ı 27 Aralık’a bağlayan gece Erzincan’da meydana gelen 7.9 büyüklüğündeki depremin ardından gazetelere yansıyan ve ne yazık ki bugün bize çok tanıdık gelen elim haberler…

Devamı Derin Tarih Mart Sayısında…

Eskimeyen Mesele: Sokak Köpekleri

Fatma Türk Toksoy — Fri, 03 Feb 2023 07:26:11 +0000

Bugün gündemi ciddi biçimde işgal eden sokak köpekleri, geçtiğimiz yüzyılda da gündemden düşmeyen bir meseleydi. Gazetelerde konu tartışılmış, yazarlar fikirlerini beyan etmiş, hatta zaman zaman köpekler yüzünden uluslararası krizler bile çıkmıştı. Okuyacağınız yazı, bugün meselenin neden çözülemediğine dair pek çok ayrıntıyı da barındırıyor.

Devamı Derin Tarih Ocak Sayısında…

Selam Gazetesinin Aynasında Müslümanlar

Fatma Türk Toksoy — Thu, 05 Jan 2023 12:30:50 +0000

1926’dan 1936’ya kadar Rodos’ta yayınlanan Selam gazetesinde, adanın Türk ve Müslüman halkının geleneklerine ve günlük hayatına dair çok ilginç ayrıntılarla karşılaşıyoruz. Bir Müslüman ve bir Yahudi tarafından ortaklaşa çıkarılan Selam, dönemin birinci el kaynakları arasında dikkat çekiyor.

Devamı Derin Tarih Ocak Sayısında…

Siz Hangi Mehmed Rauf’a Bakmıştınız?

Fatma Türk Toksoy — Fri, 02 Dec 2022 13:58:49 +0000

İlk psikolojik romanımız olan Eylül’ün yazarı dışında edebiyat dünyamızda dört Mehmed Rauf daha olduğunu biliyor muydunuz? Her biri farklı tarz ve üslupta eserler kaleme alan beş Mehmed Rauf’u kendilerine mahsus hasletleri, vasıfları, zaafları ve yazıp çizdikleri üzerinden daha yakından tanımayı deneyelim.

Devamı Derin Tarih Aralık Sayısında…

Filistin’i İşgal Yarışı Türk Basınında Nasıl Yankılandı?

Fatma Türk Toksoy — Wed, 07 Sep 2022 12:29:00 +0000

İsrail’in kuruluşundan önceki 20 yılda, 1928-1948 arasında Filistin’e Yahudi göçlerinin ve Müslümanların elinden toprak koparma yarışının sürdüğü dönemde Türk gazeteleri zaman zaman Filistin’den yana tavır alsa da Yahudileri hoş gören veya sempatik gösteren yahut göçü zorunlulukmuş gibi sunan cümlelere de rastlıyoruz. Yani hükümetin denetimi altında, suya sabuna dokunmayan bir orta yolun izlendiğini söyleyebiliriz…

Devamı Derin Tarih Eylül Sayısında…

Aziz Nesin’e Hapishane’de Dergi Çıkarttıran Dönem

Fatma Türk Toksoy — Fri, 01 Jul 2022 07:23:15 +0000

II. Dünya Savaşı’nda İngiltere, Fransa, daha sonra Sovyetler Birliği ve ABD’nin oluşturduğu Müttefikler ile Almanya ve İtalya’nın başını çektiği Mihver Devletleri arasındaki mücadele, Türkiye’deki kalem erbabına da yansımış, hatta Türk basınını Mihver ve Müttefik yanlıları olmak üzere iki kutba ayıranlar olmuştu. Johannes Glasneck savaş yıllarında Cumhuriyet ve Tasvir-i Efkâr’ı Alman dostu olarak tanımlanırken, Tan’ın sosyalist görüşlü olduğunu; Akşam, Vakit ve İkdam’ın ise orta yolda tutum aldığı; Yeni Sabah, Haber, Son Telgraf ve Vatan gazetelerinin de Müttefik yanlısı olduğu belirtilmiştir. Nurhan Kavaklı, Glasneck’in orta tutum içinde gösterdiği gazeteleri savaş karşıtı olarak görmektedir. Kavaklı’ya göre Akşam, Tanin, Ulus, Vakit ve Tasvir savaş karşıtıdır. Diğer yandan Akşam, Vatan, Tanin demokrasilerin cephesini tutmaktadır. Savaşa girme taraftarı gazetelerin başında ise Tan, Yeni Sabah, Vatan gelmektedir. Cumhuriyet ve Tasvir Almanya’ya, Tan Sovyetler Birliği’ne daha yakın durmaktadır. Edward Weisband ise daha farklı bir sınıflandırma yapar. Cumhuriyet ve Tasvir-i Efkâr’ın Alman yanlısı, Tan ve Son Posta’nın sosyalizm yanlısı, Ulus, Tanin, Yeni Sabah ve Vatan’ın müttefik yanlısı olduğunu, Akşam, Vakit ve Son Telgraf’ın ise her iki gruba eşit mesafede durduğunu belirtir.

Almanya II. Dünya Savaşı sırasında bütün faaliyetlerine rağmen propagandasının başarısız olduğunu fark edince 1942 yılı başında Türk basınını mercek altına aldı. Önce CHP’nin resmî yayın organı olan Ulus incelendi. Alman Dışişleri Bakanlığı’nın görüşüne göre, bu gazetede bir işbölümü vardı ve yazı işleri müdürlerinden biri olan Atay, faşist dostluğun notası niteliğinde başyazılar yazarken, diğer yazı işleri müdürü Esmer mütemadiyen Batılı devletlerin istediği gibi başyazılar kaleme almaktaydı. Fransızca nüshası La Republique ile birlikte Cumhuriyet ve Tasvir-i Efkâr Alman dostuydu. İnceleme neticesinde Alman politikalarını benimsemeyen gazeteler Yeni Sabah, Haber, Tan, Son Telgraf ve Vatan’dı ve bunların üzerindeki baskı arttırılmıştı. Almanya’yı en çok öfkelendiren gazeteler ise Yeni Sabah ve Haber’di. Bu iki gazetenin de yazı işleri müdürü olan Hüseyin Cahit Yalçın’ın Batılı devletlerle kurulacak sıkı bağın Sovyetler Birliği ile de kurulmasını istemesi Almanya’yı bir hayli öfkelendirmişti anlaşılan.

Almanya 1941 yılında Balkanlara saldıracağı sırada, Türkiye’nin tarafsız kalması ve basında bu yönde yazılar yayınlanması için Alman Dışişleri Bakanı Ribbentrop, 9 Mart’ta Almanya’nın Ankara Büyükelçisi Franz Von Papen’e gönderdiği telgrafta, basın ve radyo çalışanları için birkaç milyon döviz dağıtılmasını önermişti. Ayrıca, 1935 yılından itibaren sıcak ilişkiler kurdukları Cumhuriyet gazetesinin sahibi Yunus Nadi’ye Almanya lehinde yayın yapılması için birçok ticarî imtiyaz verilmiştir. Bunun üzerine bazı gazeteler, köşe yazıları üzerinden birbirlerine “parayı nereden buldun” minvalinde sorular yönetmeye başladılar. Mesela Sivas’ta çıkan, CHP’nin kurduğu Ülke gazetesinin Tan ve Sertellere yönelik “Moskova’dan maddî yardım alıyorlar” yönündeki eleştirilerine, Zekeriya Sertel, gazetesi aracılığıyla, “Siz 400 bin lirayı nereden buldunuz?” sualiyle karşılık vermişti. Anlayacağınız o dönemde basında âdeta fon fırtınası esiyordu. Hatta Tan, 21 İkinciteşrin 1939 tarihli nüshasında, “Türk matbuatı para ile satın alınamaz!” ifadesini manşetine taşımıştı.

Devamı Derin Tarih Temmuz Sayısında…

“Ben Sansür Koymam, Sen Haddini Bileceksin”

Fatma Türk Toksoy — Mon, 06 Jun 2022 07:17:42 +0000

Sene: 1946. CHP’ye muhalif Demokrat Parti’yi destekleyen Başkent gazetesi, köşe yazıları ve haberlerinde CHP’nin halkın meclise girmesini engellediğini, polislerin hükümet yanlısı hareketlerini, 1700 memurun işten çıkarılmasını ve memleketin muhtelif yerlerinde CHP üyelerinin Demokrat Partili üyelere tehdit ve zarar verici davranışlarda bulunduğunu haber yapar. Hükümet için bardağı taşıran son yazı “Nesebi gayrı sahih çocuklar” manşeti altında Nihad Kürşad imzasıyla, hanımının kaleme aldığı yazıdır. Bu haber üzerine gazetenin aynı zamanda imtiyaz sahibi olan Mücteba Hanım haksız yere sekiz ay hapse mahkûm edilir. Bülent Üstündağ, İzmir ve Ankara’daki makamlara onun suçsuz olduğunu bildiren ve beraatını isteyen mektuplar yazar. Sonuç alamayınca da silahı ile kendisini vurmak suretiyle intihar eder. Tarih 10 Kasım 1946’dır. Bu olay Başkent gazetesinde “Meslektaşımız Üstündağ Antidemokratik Basın Kanunu yüzünden intihar etti. Aynı kanunun kurbanı olan karısı İzmir Hapishanesi’nde, yirmi günlük yavrusu ile baş başa kaldı” sözleriyle halka duyurulur. Hemen belirtelim, Bülent Üstündağ, İzmir Demokrat Parti Başkanı Dr. Hayri Üstündağ’ın oğlu idi ve TBMM’de Demokrat Partili ve bağımsız milletvekillerinin üzerinde ısrarla durdukları ve çoğunluk sağladıkları halde, basın kanununun hatalı maddelerini değiştirememişlerdi.

Nadir Nadi, Almanya’yı destekleyen ve Alman realitesini bütün Avrupa’nın kabul etmesi gerektiğini ifade eden makaleleriyle Türkiye’nin bir an evvel Alman saflarına iltihak etmesi gerektiğini savunmaktadır. Buna tepki verenlerin başında, Yeni Sabah’ın başyazarı Hüseyin Cahit Yalçın gelir. Yalçın, 31 Temmuz 1940 tarihli yazısında, “Alman galibiyeti bugün asla bir realite değildir. Bir harp müteaddit safhaları ve muharebeleri ihtiva eder. Harbin nihai safhası ancak ortada muharip kalmadığı ve bir sulh yapılmadığı zaman taayyün eder. Harp henüz bitmeden Almanya’nın galibiyetini realite diye kabule nasıl imkân olur ki…” diye yazmış ve kalemşorlar arasında, yıllar sürecek çatışmalar başlamıştır.

Nadir Nadi ve Hüseyin Cahit arasındaki kalem kavgası alevlendiği dönemde, Yunus Nadi gazetenin bir oldubittiye getirilip kapatılmasını önlemek için durumu anlatmak üzere Ankara Garı’nda Millî Şefi karşılayarak, bir görüşme rica etmek üzere harekete geçer. Bu olayı oğlu, Cumhuriyet muharriri Nadir Nadi, Perde Aralığından isimli kitabının 125-126. sayfalarında şöyle anlatır:

“Herkesi selamlayan Şef, babamı (Yunus Nadi kast edilmekte) görünce, “Sen biraz dur” demiş ve yanında alıkoyup ortalıkta yalnız ilgililer kalınca da, babama dönerek sert bir sesle, “Ticari maksatlar uğruna siyasi yazılar yazılmasına müsaade edemem” diye çıkmıştır. Babam üzüntülü, “Yok böyle bir şey” diyerek, Cumhuriyet’i savunmak istiyorsa da, Şef sinirlidir. Bu sefer daha yüksek bir sesle tekrarlıyor: “Katiyen müsaade edemem!” Ve babamın elini sıkmadan çıkış kapısına doğru ilerlemiştir. Olayı yarım saat sonra Ankara temsilcimiz haber verdiği zaman yıldırımla vurulmuşa döndüm. Bir insan; Cumhurbaşkanı da olsa, Milli Şef de olsa anlamadan, dinlemeden, sırf etrafın doldurmasıyla eski bir arkadaşına bu muameleyi nasıl reva görebilirdi? Üstelik yazı ile babamın hiçbir ilintisi yoktu. (…) Sorumsuz bir Cumhurbaşkanı nasıl olur da tıpkı Hitler gibi Mussolini gibi hakaret edercesine uluorta bir arkadaşını paylardı?”

Devamı Derin Tarih Haziran Sayısında…

Cumhuriyet Basınında Yılbaşı Taşlaması

Fatma Türk Toksoy — Sat, 01 Jan 2022 05:12:52 +0000

“Yılbaşı ne bayramıdır? Artık yılbaşı geçtiği için söyleyebiliriz. Şeker Bayramımız var, Kurban Bayramımız var, Yılbaşı da Yeşilay uğraşadursun, içki bayramımız haline gelmiş. Geçen senenin son günü kimi gördümse akşam içmeğe hazırlanıyordu. Amma ne hazırlık! Gazinolarda masalar daha bir hafta evvelden tutulmuş. Bu masalara oturup fala bakacak değiller ya, tabii içecekler. Amma bir taraftan da masaların pahalılığından şikâyet ediyorlardı. Yok, belediye müdahale etmeli, yok polis kontrolü koymalı imiş. ‘Pahalı ise içme birader!’ diyecek olsanız, ‘Nasıl olur?’ der gibi yüzünüze bakıyorlar. Masa tutmak kudretinde olmayanlar da evlerinde içmeğe hazırlandılar. Dünyanın içkisini içmiş olacaklar ki yeni senenin ilk günü kimi gördümse akşam çok içtiğinden şikayet etti: Fazla kaçırdık birader; ayakta duracak halim yok! ‘İçmeğe mecbur mu idin?’ diye sorsanız, o uykusuz hallerinde gözleri fal taşı gibi açılacak; ‘Yılbaşı idi yahu, haberin yok mu?’ diyecekler. Bundan belki on sene evvele kadar yılbaşı bizim bayramlarımız arasında değildi. Ecnebilere ait müstesna bir gün olan yılbaşını biz aldık ve onlardan daha ileriye götürdük. Artık yılbaşını kutlamadan edemiyoruz. Yılbaşı o kadar bayram oldu ki son gün kapı kapı dolaşıp çoluk çocuk para topladılar. Ertesi günü de bekçi ile çöpçü geldi. ‘Ne istiyorsunuz?’ ‘Bayram bahşişi!’ Ne bayramı yahu? İnsanın ‘Katolik misin, Protestan mısın?’ diye soracağı geliyor.”

Şevket Rado, 4 Ocak 1951 tarihli Akşam gazetesindeki köşesinden adeta sitem etmiş yılbaşı sarhoşlarına. Üzerinden 71 yıl geçmiş olmasına rağmen yeni yıl kutlamaları “manzarası” hiç değişmemiş neredeyse, öyle değil mi?

Rado, 10 sene önce bu türden yılbaşı kutlamalarının olmadığını söylese de Orhan Rahmi Bey, 1 Kânunusâni 1935 tarihli Anadolu gazetesindeki “Düşündüklerim” adlı köşesinde, “Yılbaşı medeniliği” başlıklı yazısında, aynı şehrin iki ayrı köşesindeki insanları karşılaştırıp, hali vakti yerinde olanların yılbaşı gecesi yaptıklarını anlatır: “İçki masaları kurulmuş. Kadehler pırıl pırıl. Kumar masalarının etrafında geniş halkalar, para, fiş, kağıt, rulet vs. Boyalı, yarı dekolte kadınlar kabuğu soyulmuş birer muz gibi salonlara atılmışlardır. Bunun adına ‘medeniliğe ayak uydurmak’ diyorlar.” Diğer taraftan, fakir mahallesindeki adamla çocuklarını tasvir eder içimizi üşüterek ve devam eder: “Medeniliğe ayak uydurmak mı? Yere batası züppelik, bu acı tezad ve hodgamlığa da ad takmaya utanmamış. Noel Babanın bacağını, çam dallarının kolunu kanadını kırıp da şu yılbaşında bir fakir teşekküle yardım etseydik, medeniliğimizden (?) ne kaybederdik?” Bir yanda gariplik fakirlik, diğer yanda züppelik medenilik…

Hikmet Feridun Es, 2 Kânunusâni 1934 tarihli Akşam’da, “Bir Çırpıda” isimli köşesinden seslenmiş. Fırına girmiş, siz deyin 50 tepsi o desin 100 tepsi kızarmış koca koca hindiler tezgâhta arz-ı endam etmekte. Anlamış ki o gün yılbaşı. Sonra Tepebaşı’ndaki büyük bir bakkalın önünde kuruyemiş alacakların oluşturduğu kuyruğu görmüş, Şarlo’nun Altına Hücum filmi gelmiş aklına. Sonra bir eğlence yerine başını uzatmış ki, gardıroplarından taşmış bir palto baston pardesü yığını görmüş: “Eve dönerken sağıma bir sarhoş çarptı. Doğruldum. Solumdan bir rampa… Kendimi topladım, iki el omuzuma dayandı, gevrek bir ses: İyi ki şu elektrik direğine tutundum. Yoksa… düş..şecektim! dedi. O zaman anladım ki sene başıdır.”

Devamı Derin Tarih Ocak Sayısında…