Kahraman Şakul – Derin Tarih

İstanbul’da Moskof’a Reaya Olma Korkusu

Kahraman Şakul — Mon, 02 Mar 2026 08:34:32 +0000

Rumlar arasında yaygın bir kehanete göre, 1453 senesinde yitirilen payitaht 320 yıl sonra kurtulacaktı. 1773’e denk gelen bu kurtuluş senesi, ne hikmettir ki Osmanlı-Rus savaşıyla çakışıyordu. Öte yandan Rusların da İstanbul’u işgal edip Bizans İmparatorluğu’nu canlandırma emelleri vardı. II. Katerina’nın torunlarından birine “Konstantin” adını vermesi bu projeyle ilişkilendirilir. Hatta Çariçe II. Katerina 1796 senesinde İstanbul’u işgal etme düşüncesiyle savaş hazırlığına koyulmuş ancak eceli buna müsaade etmemişti. 18. yüzyılda artan Rus tehdidi payitahtın üzerine kara bulut gibi çökmüştü.

Devamı Derin Tarih Mart Sayısında…

Avrupa’da Moğolları Temsil Eden Nesturî Bir Türk: Rabban Sauma

Kahraman Şakul — Mon, 05 Jan 2026 14:31:58 +0000

Memlûklere Aynicâlût Muharebesi’nde (1260) yenildikten sonra İlhanlılar, Hıristiyan Avrupa ile ittifak arayışına girdi. Bağdat ile Papalık, Fransa ve İngiltere arasında elçilik heyetleri mekik dokumaya başladı. İlhanlılar doğudan, Haçlılar batıdan saldırırlarsa Müslümanları alt edebilirlerdi. İlhanlı-Haçlı diplomatik ilişkilerinde dikkat çeken karakterlerden biri de Nesturî bir Türk olan Rabban Bar Sauma’dır. Şayet İlhanlı elçisi sıfatıyla Roma’yı ve Paris’i ziyaret eden Rabban Sauma’nın gözlemlerini kaydettiği seyahatnâmesi günümüze ulaşsaydı, en az Marko Polo’nunki kadar meşhur olabilirdi.

Devamı Derin Tarih Ocak Sayısında…

Büyük İskender’in Cihanı Fetheden Kargısı: Sarissa

Kahraman Şakul — Wed, 03 Dec 2025 08:55:55 +0000

Sarissa denilen uzun Makedon kargısı askerî teknoloji tarihinde Helenistik bir çığır açan silah olarak bilinir. Tarihçi Sicilyalı Diodoros Asya ve Avrupa’nın Makedon kargıları sayesinde fethedildiğini ileri sürmüştür. Büyük İskender’in ve babası II. Filip’in orduları upuzun mızraklarıyla Helen dünyasının ardından Küçük Asya, Levant, Mısır, Mezopotamya, İran ile kısmen Orta Asya ve Hindistan’ı fethettiler. Bu seferlerde Sarissa öyle belirleyici oldu ki İskender’in ani ölümünden Helenistik krallıkların kurulduğu topraklar “mızrakla kazanılmış mülk” olarak telakki anılmıştır.

Devamı Derin Tarih Aralık Sayısında…

Troyalı Othman’dan Osman Gazi’ye Osmanlı’nın Troyalı Kökenleri

Kahraman Şakul — Mon, 06 Oct 2025 11:53:11 +0000

Avrupalı mütefekkirler Doğu Roma’nın sona erişini ilan eden 1453 tarihinden sonra Osmanlılarla ne yapacaklarını pek bilemez durumdaydılar. Yeni fatihler Türk ve Müslümandı. Buna rağmen Kostantiniye’nin düşüşünü Troya’nın intikamı gibi görmek o devirde yaygındı. Gian Mario Filelfo 5.000 beyitten oluşan Amyris adlı destansı eseriyle Osmanlıların kökeninin Troyalılara dayandığını ispat etmeye çalıştı. Öte yandan Osmanlı yayılışını Troya’nın intikamı olarak olumlayıp ona fütuhatçı bir misyon yükleyen bu yaklaşımı ne Avrupa hükümdarları ne de Papalık onayladı.

Devamı Derin Tarih Ekim Sayısında…

Köprülüler ve XIV. Louis

Kahraman Şakul — Fri, 01 Aug 2025 06:47:43 +0000

Güneş Kral ve Köprülüler bir yandan ortak düşman Habsburglara karşı geleneksel dostluk siyasetini sürdürmeye çalışırken, diğer yandan soğuk savaş içindeydiler. Hatta Kandiye kuşatması sırasında bu mücadele gayriresmî bir sıcak savaşa dönüşmüştü. Üstelik Güney Fransa’nın ekonomisi Osmanlıların hüküm sürdüğü Doğu Akdeniz (Levant) ile yürütülen deniz ticaretine muhtaçtı. Bu şartlar altında XIV. Louis döneminde Osmanlılarla ikircikli ilişkiler geliştirmek kaçınılmaz olmuştu. Bu, gönüllü bir ittifaktan ziyade menfaatler uğruna yapılmış zoraki bir iş birliğiydi.

Devamı Derin Tarih Ağustos Sayısında…

Köprülüler Devri’nde Askerî Merasimler

Kahraman Şakul — Thu, 03 Jul 2025 12:06:54 +0000

Köprülüler devrinde Osmanlı İmparatorluğu yeni bir yayılma dönemine girmişti. Bol savaşla geçen bu devirde askerî merasimler de yoğunlaşmıştı. Bu dönemde ele geçirilen Kandiye, Uyvar, Kamaniçe ve Çehrin’in ardından Budin’den Bağdad’a tüm büyük kentlerin hepsinde coşkulu kutlamalar yapılmıştır. Açıktır ki bu tür zafer kutlamaları imparatorluğun birbirinden çok farklı özellikler sergileyen uzak eyaletleri arasında bir duygu ve düşünce birliği, bir ortak kamuoyu yaratıyordu.

Devamı Derin Tarih Temmuz Sayısında…

Aztekler Avrupa’yı Fethetse Ne Olurdu?

Kahraman Şakul — Thu, 03 Jul 2025 11:05:07 +0000

İnsanlık için başka bir geçmiş mümkün müydü? Bu sorunun peşine düşen Christopher Evans’ın The Aztec Century (Aztek Yüzyılı), Orson Scott Card’ın, The Pastwatch: The Redemption of Christopher Columbus ve Arjantinli yazar Federico Andahazi’nin El Conquistador adlı romanlarına kulak kabartmakta fayda var. Bu üç romanın ortak yanı, keşifler çağının yol açtığı yıkım ve felaketin eleştirisini yapmak ve Avrupa-merkezli “Batı’nın yükselişi” temalı tarih yazımının ipliğini pazara çıkarmaktır.

Devamı Derin Tarih Temmuz Sayısında…

İnkalar Avrupa’yı Fethetse Ne Olurdu?

Kahraman Şakul — Tue, 03 Jun 2025 10:33:12 +0000

“Kurmaca tarih” tarih çalışmalarında yeni bir alan. Tarihteki olayların aksini düşünerek, geçmiş olaylar hakkındaki fikir ve görüşlerimizi sorgulamaya davet eden iyi bir zihin egzersizi. Edward Gibbon tarafından sorulan, “Şayet 732 yılında Puvatya Muharebesi’ni Charles Martel değil de Abdurrahman el-Gâfikî kazansaydı ne olurdu?” sorusu bunun en klasik örneklerinden. Bu yöntemi kullanan kitaplarıyla ünlenen Fransız yazar Laurent Binet ise Civilizations adlı romanında, “coğrafî keşifler tersine dönse ve İnkalar Batı Avrupa’yı işgal etse ne olurdu?” sorusunun peşine düşerek bildiğimiz Avrupa tarihini ters yüz ediyor.

Devamı Derin Tarih Haziran Sayısında…

Osmanlı Ordusunun Delileri

Kahraman Şakul — Fri, 02 May 2025 10:50:36 +0000

15 . yüzyılın sonlarından 1829’a dek türlü vesilelerle kendilerinden bahsettiren deliler, Osmanlı ordusunun merak uyandıran en gizemli birimiydi. Osmanlı’nın namlı delileri ilk kez Rumeli’de kurulan bir askerî ocaktı. 17. yüzyıldan itibaren ise sadrazam ve vezir dairelerine “kapılanan” birtakım paralı askerlere de deli denildi. Deliler düşmanı korkutmak maksadıyla dehşet salan heybetli kılıklara bürünürlerdi. Başlarındaki külah, benekli sırtlan veya pars derisinden yapılırdı. Üzerine takılan kartal tüyü ile korkutucu bir görünüm arz ederdi. Bu durum minyatürlere ve yabancıların çizdiği resimlere de yansımıştır.

Devamı Derin Tarih Mayıs Sayısında…

Meysûr Sultanlığı, Kırım Hanlığı ve Osmanlılar

Kahraman Şakul — Fri, 02 May 2025 10:44:06 +0000

Kısa ömürlü bağımsız Kırım Hanlığı’nın Hanı Şâhin Giray ile Meysûr Sultanlığı’nın hükümdarı Haydar Ali ve oğlu Fetih Ali, nam-ı diğer “Tipu Sultan”, Avrupa’yı model alan kapsamlı askerî reformlar gerçekleştirmiş ve belli ölçüde de başarılı olmuşlardı. Peki ya Osmanlılar bu Müslüman önderlerin ordu ıslahatına ne tepki gösterdiler? Osmanlıların bu girişimlere tepkilerini iç ve dış gelişmeler belirlemişti. Söz konusu tepkilerin analizi askerî ıslahat meselesinin ne kadar konjonktürel olduğunu göstererek amacın dini ve geleneği korumaktan ziyade gerçek siyasî hedefler olduğuna işaret eder.

Devamı Derin Tarih Mayıs Sayısında…

110 YIL Sonra Gelibolu Muharebeleri

Kahraman Şakul — Fri, 04 Apr 2025 13:51:04 +0000

18 Mart 1915’te denizden geçme teşebbüsü fiyaskoyla sonuçlanınca İtilaf Devletleri karaya çıkarma yaparak Osmanlı ordusunu teslime zorladı. Yaklaşık bir buçuk yıl süren Gelibolu Muharebeleri, II. Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru gerçekleştirilen Normandiya Çıkarması’na dek tarihin en büyük amfibi harekâtıdır. Üzerinden tam 110 yıl geçmesine rağmen bu zaferin tarihimizdeki yerini hakkıyla teslim etmiş sayılmayız. Zira Gelibolu hâlâ paylaşılamayan bir zafer. “Bedr’in arslanları”na karşı “Atatürk merkezli Çanakkale anlatıları”nın kavgası devam ediyor.

Devamı Derin Tarih Nisan Sayısında…

Ukrayna’da Osmanlı Kaleleri – II

Kahraman Şakul — Fri, 21 Feb 2025 14:12:05 +0000

Osmanlıların Ukrayna ile teması Kırım Hanlığı ile kurulan ilişkilerle başlamış, özellikle Rus savaşları sırasında bölgenin önemi had safhaya çıkmıştır. Bu nedenle Osmanlılar en güçlü kalelerini burada inşa etmişlerdi. Ukrayna’daki Osmanlı kalelerinin izini sürdüğümüz yazı dizisinin son bölümünde sizi Osmanlı’nın kuzeydeki en uç serhad boyları olan Akkerman ve Bender kalelerine götüreceğiz. Hem de 17-19 Nisan 2013 tarihlerinde düzenlenen özel bir gezi sırasında çekilmiş fotoğraflar eşliğinde…

Devamı Derin Tarih Şubat Sayısında…

Ukrayna’da Osmanlı Kaleleri-1

Kahraman Şakul — Mon, 06 Jan 2025 08:12:58 +0000

Modern ulus-devletlerin sınır taşlarıyla, tel örgüleriyle dağı taşı yapay şekilde birbirinden ayırdığını biliriz de, aynı tel örgülerin insan zihninin de sınırlarını belirlediğini pek fark etmeyiz. İnsan Harran’ı, Antep’i, Antakya’yı gezip de Halep’e geçince böyle düşünmeden edemez. Peki ya hiçbir sınırımızın bulunmadığı Ukrayna ile bağlarımız? Oysa Osmanlıların bölgeyle teması Kırım Hanlığı ile kurulan ilişkilerle başlamış, özellikle Osmanlı-Rus savaşları sırasında Ukrayna’nın önemi had safhaya çıkmıştır. Bu nedenle Osmanlılar en güçlü kalelerini burada inşa etmişlerdi. Hep birlikte Ukrayna’daki Osmanlı kalelerinin izini sürüyoruz.

Devamı Derin Tarih Ocak Sayısında…

Osmanlı’yı Duraklatıp Gerileten İki Antlaşma: Zitvatorok ve Karlofça

Kahraman Şakul — Tue, 10 Dec 2024 09:06:32 +0000

Devleti doğup büyüyen ve yaşlanıp ölen bir canlı gibi düşünmenin eski bir tarihi var. Bu biyolojik mecazı Mustafa Âli ve Naîmâ gibi bazı tarih yazarları İbn Haldûn’un etkisiyle kullanmışlardı. Kitlelerce kabulü ise Ahmed Vefik Paşa’nın 1860’larda yazdığı ders kitabıyla başladı. Savaş ve barış antlaşmaları devirlerin asıl belirleyicisiydi. Bu bakımdan duraklama dönemini Zitvatorok Antlaşması (11 Kasım 1606) açmıştı. Gerileme, Karlofça (26 Ocak 1699) ile başlarken çöküş/parçalanış da Küçük Kaynarca (1774) ile başlatılıyordu. Peki bu tasnifler gerçeği ne kadar yansıtıyor?

Devamı Derin Tarih Aralık Sayısında…

Şark Despotizminin İcadı ve Osmanlılar

Kahraman Şakul — Mon, 04 Nov 2024 13:41:32 +0000

İklimi ve dini nedeniyle despotizmin Şark’ın doğal rejimi olduğunu iddia eden Montesquieu’den önce bu kavramın herhangi bir sosyal ve kültürel çağrışımı yoktu. Cromwell’in İngiltere’si, Medici’nin Floransa’sı ve Osmanlı İmparatorluğu için de kullanılabilirdi. Avrupa için “Şark despotizmi” kavramının iki getirisi oldu: Öncelikle Avrupalı hükümdarlara despotizmden kaçınmaları için bir uyarı işlevi görüyordu. İkincisi ise Doğu Akdeniz’de müdahalecilik ve kolonyalizm politikasının doğmasına zemin hazırlamasıydı.

Devamı Derin Tarih Kasım Sayısında…

Fatih Sultan Mehmed’in Kansız Fethi

Kahraman Şakul — Thu, 03 Oct 2024 11:12:40 +0000

Fatih devrinde kıyılarda tutunan Cenevizliler, Trabzon’da imparatorluk iddiası güden Komnenoslar, türlü Gürci beylikleri, Ermeni ve Kürt beyleri ile Anadolu girift bir coğrafya idi. Bu şartlar altında tüm Bizans taçlarını toplayıp meşru Roma imparatoru olmayı hedefleyen Fatih’in Amasra, Sinop ve Trabzon gibi şehirleriyle dikkat çeken Karadeniz kıyılarını ele geçirmek için cengâverlikten daha fazlasına ihtiyacı vardı. Fatih’in mahirane bir strateji ile gerçekleştirdiği Trabzon Seferi, ayrıca diplomasi, ihanet ve hızla değişen ittifaklar sayesinde başarıya ulaşmıştı.

Devamı Derin Tarih Ekim Sayısında…

Köprülü ve Çandarlı Sülaleleri

Kahraman Şakul — Wed, 04 Sep 2024 11:10:30 +0000

Osmanlı merkez siyasetinin tarihi, iktidarlarını perçinlemeye çalışan güçlü veziriazamlar ile onları alt etmeye uğraşan rakipleri arasında sıkışmış padişahların, her iki tarafı da birbirine karşı kullanma çabasından ibarettir. Siyasî partilerin yokluğunda faaliyet gösteren hizipler siyasî kültürü şekillendirmiş; hizip çatışmalarında nadiren de olsa veziriazamlığı tekellerine alan bazı vezir sülaleleri çıkmıştır. Çandarlılar ve Köprülüler gibi… Veziriazamlığın bazı sülalelerin eline geçmesi, Osmanlı tarihinde nasıl izler bıraktı? Yakından bakalım…

Devamı Derin Tarih Eylül Sayısında…

Payitahtın Mahalleci, Dükkâncı ve Pırpırî Köpekleri

Kahraman Şakul — Tue, 13 Aug 2024 10:34:02 +0000

1860’lardan itibaren sokak köpeklerinin yaşam hakkını savunanlar da itlafını talep edenler de faydacı bir yaklaşımdan beslenmişlerdir. O dönemden beri din, örf, kentlilik, çağdaşlaşma arzusu ve hayvan sevgisi çerçevesinde tartışılan bu meselenin ana hatlarını, 1864’te İbrahim Şinasi’nin Tasvîr-i Efkâr’da yayınladığı sokak köpeği aleyhtarı makalesi ile 1867’de Edhem Pertev Paşa’nın cevaben Mecmua-ı Fünun’da yayınladığı makale teşkil etmektedir. Osmanlı döneminde tarafların argümanlarına bakıldığında temel endişe kamu sağlığı ve güvenliğiydi. Bunun nasıl sağlanacağı meselesi ise yükselen tansiyonun asıl sebebiydi.

Devamı Derin Tarih Ağustos Sayısında…

Şark Meselesi Küçük Kaynarca Antlaşması’yla Başladı

Kahraman Şakul — Tue, 02 Jul 2024 11:38:13 +0000

Şark Meselesi’ni başlatan hadise olarak görülen 21 Temmuz 1774 tarihli Küçük Kaynarca Antlaşması, Osmanlı realpolitiğinde taşları yerinden oynattığı gibi Avrupa tarihini de kökten değiştirmiştir. Takip eden 30 yıllık sürede Bâbıâli Kırım’ı geri almayı “gayetü’l-gaye” belleyecek ve Doğu Avrupa’dan Kafkasya’ya, Hindistan’dan Orta Asya’nın Türkî hanlıklarına varıncaya dek Ruslara karşı yeni müttefikler bulma telaşına düşecekti. Napolyon’un Mısır’ı işgaliyle Kırım önceliğini yitirirken, kadim dost Fransa’ya karşı kadim düşman Rusya ile ittifak kurulması da tarihin garip bir cilvesidir.

Devamı Derin Tarih Temmuz Sayısında…

Bozkırda İnsan ve Hayvan

Kahraman Şakul — Fri, 07 Jun 2024 11:51:41 +0000

Göçebelik, avcı topluluklardan tarım toplumlarına uzanan yolda bir merhale olarak görülür ve ilkel yaşam formu olarak horlanır. Gerçekte öyle midir peki? Modern hayatta ilkellik olarak görülen göçebe yaşam formunun mahiyetini tam olarak biliyor muyuz? Mesela bedevilik ile bozkır göçebeliği aynı şey midir? İlkel ve medeni olarak ayırdığımız bu toplumlar arasında hiç geçişkenlik yok mudur? Nasıl olup da İskitlerden başlayarak binlerce yıl boyunca göçebe imparatorluklar, kendilerinden daha kalabalık yerleşik toplumlara hükmedebildiler? İşte, bu sorulara cevap kabilinden, bozkır göçebeliğinin katman katman derinleşen biyo-politiği…

Devamı Derin Tarih Haziran Sayısında…