Mehmet Önder – Derin Tarih

TRT Ekranlarında Dizi Dizi Tarih

Mehmet Önder — Tue, 10 Dec 2024 08:20:37 +0000

TRT ekranlarında 1981 yılından itibaren yer verilen tarih dizileri, önceleri Osmanlı tarihi ve yakın geçmiş hakkında ideolojik kaygılara mesafeli bir tarih şuuru inşa etmek üzere yayınlanmış; 2002 senesi sonrasında ise özel kanallardaki yayınların inşa ettiği menfi Osmanlı imajını doğrusuyla değiştirmek üzere yeni bir yayın politikası takip edilmiştir.

Devamı Derin Tarih Aralık Sayısında…

Evanjelist Ve Kabalist Teoloji Hollywood Sinemasında Nasıl Pazarlandı?

Mehmet Önder — Mon, 04 Nov 2024 11:45:13 +0000

“Sinemanın tarihini yazmak için ABD’nin kültürel ve medyatik tarihinden ziyade Amerikan strateji tarihinin aşırı karmaşıklığına ve yoğunluğuna bakmak gerekir. Amerikan devleti ve stratejisi arasındaki ilişkilerin tarihi aynı zamanda Washington ile Amerikan strateji pratiklerini sürekli olarak sinemaya aktaran Hollywood arasındaki diyaloğun da tarihidir.” Jean-Michel Valantin’in bu sözlerini, Evanjelist Hıristiyan ve Yahudi Kabalizminin teolojisine uygun olarak çekilen Hollywood filmlerinin arka planındaki senaryo üzerinden değerlendirelim.

Devamı Derin Tarih Kasım Sayısında…

Zorluklara Direnen ve Keşfedilmeyi Bekleyen Gürcistan Sineması

Mehmet Önder — Thu, 03 Oct 2024 10:43:18 +0000

Sinema sanatının başarısını sermayeye ve özgür ortama dayandıranlar olsa da bu imkânlardan uzakta, küçük bir ülkenin büyük ve keşfedilmeyi bekleyen bir sineması var. Gürcistan sinemasından bahsediyoruz. Sovyetler Birliği’nin boyunduruğu ve Lenin’in kırbacı altında başlayıp zamanla Batı sinemasının etkisine giren Gürcistan sinemasının kendisini bulma serüveni…

Devamı Derin Tarih Ekim Sayısında…

Türk Sineması İslâm’a ve Dindar İnsana Karşı Neden Ön Yargılı?

Mehmet Önder — Wed, 04 Sep 2024 10:45:51 +0000

Türk sinemasının önemli problemlerinden biri de İslâm’a ve din adamlarına olumsuz bakıştır. İmamlar, din görevlileri veya dindar kimseler en itici tipler olarak kurgulanır. Din ise hurafeler, akla mantığa sığmayan acayiplikler, garabet, zalimlik ve sapkınlık alanıdır. Bu tasavvurun temelinde sinemanın Batı’da doğmuş bir sanat dalı olmasının etkisi büyüktür. Ayrıca Cumhuriyet’in ilk yıllarında rejimin sinema sektörünü bir propaganda aracı olarak kullanması Türk sinemasını ideolojik anlamda bir “taraf” haline getirmiştir. Dinî meselelerin veya dindarların hikâyelerinin ön yargısız bir telakki ile işlenmesi ve izlenmesi ise zaman alacaktır.

Devamı Derin Tarih Eylül Sayısında…

Yeni Türkiye’nin Kemalist Çocuklarını Yaratmak

Mehmet Önder — Mon, 12 Aug 2024 13:16:18 +0000

Halkevlerinin kurulma süreci ve 1932-1951 yılları arasında burada sahnelenen 386 farklı oyunun incelenmesi; resmî ideolojinin tiyatro metinlerinde ve milletin zihninde nasıl kodlar ürettiğini, kendisini topluma hangi yollarla ve ne tür bir söylemle sunup benimsettiğini, bu süreci gerçekleştirebilmek için sanatın ve özelde tiyatronun imkânlarından nasıl faydalandığını anlayabilmek bakımından önemlidir.

Devamı Derin Tarih Ağustos Sayısında…

Osmanlı’da Sanat Batılılaşmadan Nasıl Nasibini Aldı?

Mehmet Önder — Tue, 02 Jul 2024 10:49:26 +0000

Köylü ve Halk tiyatrosunun canlı bir biçimde yaşamaya devam ettiği Osmanlı toplumunda, Tanzimat öncesi dönemde, tıpkı diğer sanat dalları gibi tiyatro da Saray’ın himayesi altındaydı. Sanatı hem destekleyen hem de gelişmesi için öncü bir rol üstlenen Saray çevrelerinde sanatçılara her türlü imkân sunuluyordu. Tanzimat Fermanı’nın ilânıyla ivme kazanan Batılılaşma aşamasında ise Batı sanatı birebir kopyalanmak suretiyle önce Osmanlı’ya, ardından da Cumhuriyet’e sirayet edecek ve orta oyundan meddaha, Karagöz’den kuklaya gelenekli sanatlarımız birer nostalji unsuru olarak anılacaktır.

Devamı Derin Tarih Temmuz Sayısında…

Millî Devrim Paradoksu: Milî Mûsikî Yasaklansın!

Mehmet Önder — Fri, 07 Jun 2024 11:10:42 +0000

Cumhuriyet yönetiminin Batılılaşma aracı olarak kullandığı yöntemlerinden biri de klasik mûsikimizin yasaklanmasıdır. Bu politika o kadar trajikomik neticeler doğurmuştur ki İslâm’ı veya Osmanlı’yı hatırlatan kelimeler dahi şarkılardan çıkarılmıştır. Örneğin içinde “sultan” kelimesi geçiyor diye “Sultaniyegâh” makamının ismi 1930’larda “Millî Yegâh” olarak değiştirilmiştir. Alaturka müziğin yerini alması hedeflenen Batı müziği ile Türk toplumu arasındaki doku uyuşmazlığı ise tarihin sayfalarına garabet yüklü satırlar ekleyecektir.

Devamı Derin Tarih Haziran Sayısında…

Batılılaşma Kıskacında Cumhuriyet Tiyatrosu

Mehmet Önder — Wed, 08 May 2024 13:24:49 +0000

Cumhuriyet’in kuruluşundan itibaren dönüşen sanat anlayışımızla birlikte, devletin ferdi ideal bir vatandaş olarak dizayn etme; rejimin benimsediği yeni tarih tezine ve hâkim ideolojiye toplumu angaje etme noktasındaki en etkili araçlarının başında gelen tiyatro, diyebiliriz ki devlet eliyle Cumhuriyet’i tahkim noktasında bir çeşit aparat olarak kullanılmıştır. Bu da tiyatronun sivilliğine ve özgünlüğüne gölge düşürdüğü gibi Cumhuriyet ideolojisinin güzergâhını tartışmaya açması bakımından önemlidir.

Devamı Derin Tarih Mayıs Sayısında…

Tiyatro da Doğu’dan Yükselir

Mehmet Önder — Thu, 04 Apr 2024 08:46:33 +0000

Avrupamerkezci anlayış Avrupa’nın tarihî tecrübesini tüm insanlığa dayatarak diğer medeniyetlerin hikâyesini yok sayar. Batılı bakış sanat ve bilim tarihini de bu anlayışa göre dizayn ettiğinden, tiyatro dahil her etkinlik Yunan’da başlar. Mısır, Sümer ve Akad gibi medeniyetlerin dünya tarihine katkıları inkâr edilir. Bu yaklaşımdan Doğu medeniyetlerinin iki kadim temsilcisi olan Hint ve Çin de nasibini alır. Küresel bir propagandayla dayatılan bu algı yüzünden Yunan tiyatrosu bir milat sayılıp geleneksel Hint ve Çin tiyatrosu zikre bile değmez. Oysa Çin tiyatrosu, Eski Yunan’ın tragedya ve komedyası ile Hindistan’ın Sanskrit draması “dünyanın üç eski tiyatrosu”dur.

Devamı Derin Tarih Nisan Sayısında…

Tanzimat’tan II. Meşrutiyet’e Osmanlı’da Tiyatro

Mehmet Önder — Fri, 15 Mar 2024 08:59:13 +0000

Tanzimat döneminde, geleneksel tiyatromuzun yanına Batı tiyatrosunun çeşitli unsurları eklenmiş; Sultan Abdülmecid döneminde kurulan ve tiyatro tarihimiz açısından büyük önem arz eden Souiller Sirki, Türk tiyatro tarihinde bir çeşit kilometre taşı olan Gedikpaşa Tiyatrosu’nun kuruluşunda öncü rol üstlenmişti. II. Abdülhamid’in bilhassa 93 Harbi’nden sonra ülkenin selameti için aldığı tedbirler tiyatroya sansür olarak telakki edildi. II. Meşrutiyet’in ilânı ile Sultan’ın tiyatro üzerindeki politik tedbirleri sona ermişse de, İttihat ve Terakki diktası ile devam eden siyasî karmaşa tiyatro oyunlarını da etkiledi ve tiyatro yazarları bir yandan düzeni eleştirirken, diğer yandan da topluma moral verecek tarihî ve askerî oyunlar kaleme aldılar.

Devamı Derin Tarih Mart Sayısında…

Cumhuriyet Döneminde Bir Toplum Mühendisliği Projesi Olarak Tiyatro

Mehmet Önder — Thu, 08 Feb 2024 11:42:35 +0000

Siyasî tarihimizin farklı devirleri olarak temayüz eden Tanzimat, Meşrutiyet ve Cumhuriyet dönemleri, kendilerine has kültür-sanat anlayışları da doğurmuştu. Kukla, Karagöz ve Ortaoyunu gibi örnekleriyle öne çıkan geleneksel tiyatromuzun yerini Tanzimat’tan itibaren Batı tiyatrosu aldı. Türk halkını muasır medeniyetler seviyesine çıkarmayı hedefleyen Cumhuriyet ideolojisi ise Batı’nın kültürel ve sanatsal her türlü üretiminin bu topraklarda tatbikine talip olmuş; devlet aklı tarafından tiyatro, cahil halkı eğitmek ve modernleştirmek amacıyla, ideolojik bir araç olarak kullanılmıştır.

Devamı Derin Tarih Şubat Sayısında…

Ezilenlerin Sineması: Hollywood’a Meydan Okuyan Üçüncü Dünyacılar

Mehmet Önder — Fri, 12 Jan 2024 08:26:51 +0000

Anti-emperyalist bir karakter taşıyan Üçüncü Dünya sineması, Soğuk Savaş döneminde ortaya çıkmıştır. 1960 sonrasında Arjantin, İspanya, Brezilya, Küba gibi ülkelerdeki devrim hareketi içerisinden çıkan ve Üçüncü Dünyacılar denilen sinemacılar kendi kültürlerini işlemeyi, sömürgecilikle başa çıkmayı ve kendi hikâyelerini anlatmayı hedeflediler. Bu akıma Mısır, Cezayir ve Suriye gibi Arap ülkelerindeki yönetmenler de katıldı. Filistinlilere açıkça destek veren filmlerin de yer aldığı Üçüncü Dünya sineması Hollywood’un ideolojik kalıplarına meydan okumayı nasıl başarmıştı?

Devamı Derin Tarih Ocak Sayısında…

İsrail’den Soykırıma, Matrix’ten Armageddon’a

Mehmet Önder — Mon, 18 Dec 2023 10:44:08 +0000

Tevrat’taki Armageddon anlatısının işlendiği kült film Matrix, milenyumun eşiğinde beyaz perdede yarattığı baş döndürücü devrimle çeyrek asır sonra da güncelliğini koruyor. Başkarakter Neo’nun şahsında, Yahudi düşüncesine uygun olarak, mesihin gelişi işlenir. Bir kurtarıcı olan Neo, illüzyonun olmadığı, gerçeğin hüküm sürdüğü Tanrı’nın Krallığı kurulmadan önce, insanları uyutarak kendisine köle eden sistemin güçlü adamlarıyla mücadele edecektir. Bu mücadelede ona eşlik eden Morpheus ve Trinity ise kurtarıcının yardımcıları, bir nevi havarileridir.

Devamı Derin Tarih Aralık Sayısında…

Holokost Endüstrisine Karşı Filistin’i Kadraja Almak

Mehmet Önder — Wed, 01 Nov 2023 07:05:57 +0000

“Yedinci sanat” payesini kapan sinema, aynı zamanda 20. yüzyılın en revaçta propaganda aracı. Hitler’den sonra bu silahı en aktif şekilde kullananlar Yahudiler oldu. Sinema sektörünü elinde tutan Yahudi parababaları, bir taraftan Holokost söylemiyle insanlık vicdanını sömürürken, diğer taraftan İsrail devletinin kuruluşunu meşrulaştırmaya çalıştılar. Kameraların, işgal edip katliam yaptıkları Filistin topraklarında yaşayan insanların hikâyelerine çevrilmesine asla izin vermediler. Buna rağmen yapılan filmlerin seyirciye ulaşmasını engellemek için her yola başvurdular.

Devamı Derin Tarih Kasım Sayısında…

İhtilallerin Kıskacındaki Tiyatro Perdesi

Mehmet Önder — Tue, 03 Oct 2023 07:48:25 +0000

27 Mayıs ve 12 Eylül darbeleri arasındaki 20 yıllık süreçte sol grupların tiyatrodaki hakimiyeti artmış; Şehir Tiyatroları, Devlet Tiyatroları ve özel tiyatrolar belli bir ideolojinin hegemonyasına hapsolmuştu. 27 Mayıs sonrasında soruşturmaya uğrayan Devlet Tiyatrosu ve Operası Genel Müdürü Cüneyt Gökçer’den AP’nin tek başına iktidara gelmesiyle açıkta kalan Muhsin Ertuğrul’a, 20 sene boyunca siyasetin gölgesinde perde açan tiyatromuzun renkli figürleri ve düşündürücü taht oyunları…

Devamı Derin Tarih Ekim Sayısında…

Dârülbedâyi’den Devlet Tiyatroları’na Tiyatromuzun Serencamı

Mehmet Önder — Wed, 13 Sep 2023 13:49:44 +0000

1914’te kurulan Dârü’l-bedâyi-i Osmânî’nin ardından, 1936’da Devlet Tiyatroları’nın temeli atıldı. Bir süre Türk Tarih Tezi’nin meşrulaştıran oyunlar sergileyen kurum, Tek Parti döneminde desteklenmediği için işlevsiz kaldı. Devlet Tiyatroları’nı ayağa kaldıran ise Demokrat Parti yönetimi oldu. Buna karşın 1957’den itibaren giderek artan ve toplumun her kesimine sirayet eden siyasî kutuplaşma kültür-sanat faaliyetlerini de etkiledi. 60 ihtilali sonrasında resmî ideolojinin baskısı ve Batı tesiri altında kalan sanat camiamızda bugün de aynı siyasî kutuplaşmanın hâkim olduğunu söyleyebiliriz.

Devamı Derin Tarih Eylül Sayısında…

Oppenheimer ve Batı Medeniyetinin Nükleer Çıkmazı

Mehmet Önder — Tue, 01 Aug 2023 12:31:53 +0000

Christopher Nolan’ın daha vizyona girmeden tartışma yaratan filmi Oppenheimer, “atom bombasının babası” olarak bilinen Amerikalı teorik fizikçi Robert Oppenheimer’ın hayatı üzerinden izleyiciyi üç saat boyunca nükleer çıkmazın labirentlerinde soluksuz dolaştırıyor. İnsanlığın içinden geçtiği en kritik aşamalardan birinin; tarihî, politik, bilimsel ve teknolojik katmanlar aracılığıyla, insanî hassasiyetler atlanmaksızın ustalıkla kurgulandığı film geçmişin sayfalarından bugüne etik ve sarsıcı bir pencere açıyor.

Devamı Derin Tarih Ağustos Sayısında…

Geçmişten Günümüze Sapkınlığın Meşrulaştırılma Çabası

Mehmet Önder — Mon, 17 Jul 2023 07:26:36 +0000

Amerikalı program yapımcısı Matth Walsh’ın aile, çocuk, kadın ve erkek gibi rolleri derinlemesine işlediği “Kadın Nedir?” adlı belgesel filmi dijital platformlarda sansüre uğrayınca Twitter üzerinden yayınlandı. Belgeselin içeriğinde her görüş ve fikirden insanın yorumuna yer verilmesine karşılık, eşcinsellik söyleminin aksine sadece iki cinsiyetin var olduğunun altını çizmesi, dijital platformlarda dışlanmasına yol açtı.

Devamı Derin Tarih Temmuz Sayısında…

Geçmişten Günümüze Bir Devşirme Yöntemi Olarak Sinema

Mehmet Önder — Sat, 03 Jun 2023 11:40:00 +0000

PKK terör örgütünün programında yer alan Marksist ve Leninist çizgi özellikle gençleri etkisi altına almayı başarmış, barındırdığı aşırı milliyetçi perspektifle bu gençler fikrî ve fizikî şiddete başvurarak terörize olmuşlardır. Bu Marksist ve Leninist örgüt yapısının taraftar toplamak için pek çok yönteme başvurduğu görülür. Sanat alanındaki, bilhassa sinema sektöründeki faaliyetleri önemli bir ayağı teşkil etmektedir.

Devamı Derin Tarih Haziran Sayısında…

Büyük Buhran’dan Modern Zamanlar’a

Mehmet Önder — Thu, 04 May 2023 08:10:29 +0000

ABD ve Avrupa’yı derinden sarsan Büyük Buhran yıllarında toplumların yaşadığı sıkıntılardan beyaz perde de nasibini aldı. Charlie Chaplin’in 1936 yılında gösterime giren Modern Zamanlar filmi sanayileşme, makineleşme ve insan sömürüsüne yaptığı eleştirilerle dikkat çekmektedir. Amerika’nın endüstri ilişkilerine ve modern insanın ortaya çıktığı sosyo-ekonomik zemine karşı çıkan film, dönemin sosyal gerçekliğini anlamamıza yardımcı olduğu gibi yapay zekanın devreye girmesiyle bazı mesleklerin sona erdiği günümüz dünyasına dair de sağlam mesajlar vermektedir.

Devamı Derin Tarih Mayıs Sayısında…