Norman Stone – Derin Tarih

Misyonerlerin İstanbul’u Ağ Gibi Saran Çocuk Bahçesi Projesi

Norman Stone — Sat, 03 Dec 2022 12:14:17 +0000

İnsanlık 1895’te elektrikli aydınlatmaya kavuşmuş, 1896’da bisiklet sürmüş, 1897’de daktilo kullanmış, 1898’de ise bir sinema filmi izlemişti. Birkaç yıl içinde de Freudyen analiz yapabilecek, uçakla seyahat edebilecek, jet motorunun çalışma prensiplerini, hatta uzay yolculuğunun prensiplerini anlayabilecekti. 2019 Haziran’ında kaybettiğimiz, dergimizin yazarlarından İskoç tarihçi Prof. Norman Stone’a göre Avrupa 1878 ile 1919 yılları arasında tarihte emsali görülmemiş bir hızla değişti. İki dünya savaşı ise bu değişimin tetiklediği fay hatlarıydı. Raflarda henüz yerini alan Dönüşen Avrupa (Ketebe) kitabından iktibas ettiğimiz aşağıdaki kısımlarda, Derin Tarih okurlarını mahir bir kalemden süzülen feraset yüklü satırlar bekliyor.

Rus Devrimi Ve Orta Asya

Norman Stone — Wed, 12 Oct 2022 14:30:35 +0000

Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü tarafından 25-27 Ekim 2017 tarihlerinde düzenlenen uluslararası sempozyumdaki bildirilerin kitaplaştırılmasıyla oluşturulan 100. Yılında Sovyet İhtilali ve Türk Dünyası başlıklı çalışmadan, dergimizin de yazarlarından olan, 2019’da kaybettiğimiz Prof. Norman Stone’un bildiri metnini tercüme ederek paylaşıyoruz. Stone, Rus Devrimi’nin Türk mirasının hâkim olduğu coğrafyadaki tesirleri hakkındaki tespitleriyle bizi yine hayret deryasının ortasına bırakıyor.

Ermeni Soykırımı Tezini Reddettiğim İçin Cezam Ne Olur?

Norman Stone — Wed, 01 Jul 2020 11:55:13 +0000

‘Soykırım’ tezine karşı çıkan akademisyenler, dobra dobra söylemek gerekirse A takımıdırlar, Princeton’dan Bernard Lewis, Justin McCarthy, College de France’tan Gilles Veinstein, Amherst’ten Guenter Lewy (burada sadece en önde gelenleri sayabiliyorum), çok dilli kaynaklara erişimleri olan birinci sınıf tarihçiler. Karşılarında ise B takımı var: Kendinden menkul ‘soykırım akademisyenleri derneği’ üyeleri. Bunlar Ruanda ya da Bosna hakkında fikir sahibi oldukları için Osmanlı Türkiye’siyle ilgili akham kesebileceklerini düşünüyorlar.

Ancak bu teze karşı çıkmak için ciddi kanıtlar mevcut. İstanbul dört yıl boyunca İngiltere’nin işgali altında olmasına ve bu sırada arşivlere tam erişim mümkün olmasına rağmen soykırım niyetinin ortaya konduğu hiçbir belge bulunamadı. Ortada bir dizi sahte belge var; özellikle 1920 yılında Fransa’da bir lisede bir araya getirilen ve artık abes düzeyde kurmaca olduğu kabul edilen (orijinal belgeler ortada yok) belgeler var. İngilizler ve daha sonra Alman mahkemeleri bunları kullanmayı reddetti.

1915 yılında Talat Paşa’nın başında olduğu İçişleri Bakanlığı Ermenilere iyi muamele edilmesini salık veren emirler yayımladı. 1916’da yaklaşık 1500 Osmanlı memuru yargılandı ve bunlardan aralarında bir valinin de bulunduğu 50 tanesi Ermenilere karşı işledikleri suçlar sebebiyle idam edildiler.

İyi bilindiği üzere İstanbul, İzmir ve Halep’teki Ermenilere neredeyse hiç dokunulmadı ve pek çok başka Ermeni de tehcirden hariç tutuldu. Haliyle Akçam’ın da dolaylı kanıtlar -örneğin gizli emirler- bulması gerekiyor. Bu tez çok sayıda Batılı okuru ikna etti ancak Osmanlı Türkçesi bilmedikleri için bir yargıya da varamıyorlardı. Osmanlı Türkçesi (ve Rusça) bilen Erman Şahin adlı genç bir akademisyen Akçam’a pek çok sarsıcı eleştiri getirdi. Kelimelere yanlış anlamlar yüklenmiş (örneğin “pillage” [bozgunculuk, yağma] kelimesi “massacre” [katliam] olarak çevrilmişti); kişilerin kimlikleri yanlış saptanmış, kronolojiyle oynanmış, alıntılardaki önemli kelime ve ifadeler çıkarılmıştı. Şahin son üç yıldır saygın dergilerde yazılar kaleme alıyor ama Akçam eleştirileri hiçbir zaman cevaplamadı. Bir başka diaspora lideri Vahakn Dadrian da Guenther Lewy tarafından Alman kaynaklarını yanlış kullandığı gerekçesiyle kıyasıya eleştirildi ama o da hiçbir zaman bu suçlamalara cevap vermedi.

Devamı Derin Tarih Temmuz Sayısında…

Kırım Harbi Lüzumsuz Bir Savaş

Norman Stone — Sat, 01 Apr 2017 10:14:29 +0000

Bundan tam 161 yıl önce son bulan Kırım Savaşı, bugünden bakıldığında çok gerilerde kalmış gibi görünüyor. Peki İngiltere ve Fransa, müttefikleri Osmanlı Devleti ile birlikte niçin Karadeniz’de Rusya’ya karşı savaşıyordu? Bugünün penceresinden bu savaşa bir anlam vermek güç: Başlıca sebebi Kutsal Kudüs’ün anahtarlarının Fransız Katoliklerde mi yoksa Rus Ortodokslarda mı duracağıydı.

Bahsettiğimiz dönemde din çok güçlüydü ve şüphesiz kayda değer bir meseleydi bu. Fakat madalyonun öbür yüzünde daha büyük bir emperyalizm sorunu ile karşı karşıyayız: resmî olarak Hıristiyanları korumakla mükellef olan iki milletten, Ruslar veya Fransızlardan hangisinin Osmanlı İmparatorluğu’na hükmedeceği meselesi. İngilizlerin savaşa dahil olmalarının sebebi kesinlikle buydu. İngiliz devlet adamları bölgede bir güç dengesine ihtiyaç olduğunu, zayıf Osmanlı’nın güçlü ve saldırgan Rusya’yı dengelemesi için desteğe ihtiyaç duyduğunu söylüyorlardı. Aksi hâlde Çar Boğazları ele geçirebilir, hatta bütün ülkeyi devirebilirdi. Bu durumda Rus gemileri Akdeniz’e yol alıp İngiltere’nin Hindistan’la bağlantısını kesebilirdi.

Hâlbuki yersiz bir korkuydu bu. Rusya çok geri kalmış bir ülkeydi ve ne ordularını bir yerden diğerine taşımasını sağlayacak demir yollarına, ne de Batılı güçlere kafa tutacak modern savaş gemilerine sahipti.

Devamı Derin Tarih Nisan Sayısında…

İngilizlerin kût tekerlemesi: “Cennet dedikleriyse bu kurna, Cehennem nerede ola?”

Norman Stone — Sun, 01 May 2016 05:00:35 +0000

Kûtu’l-Amâre, Bağdat’ın güneyinde, Dicle üzerinde, kuş uçmaz kervan geçmez bir yer. Aynı zamanda, İngiliz ordusunun öğrenme eğrisini simgeleyen felaketlerden birine de ev sahipliği yapmış. Bu eğride Kûtu’l-Amâre’den önce La Rochelle (1629), Fransız devrimci savaşları sırasındaki Grand Old Duke of York vakası ve 1940’ta Norveç geliyordu.

1916 Nisan’ı sonlarında, General Charles Vere Townshend 13 bin adamıyla birlikte, kendisini 4 ay boyunca Kût’ta kuşatma altında tutan Türklere teslim olacaktı. Bu olay İngilizlerin Gelibolu’da teslim bayrağını çekmelerinden çok kısa süre sonra gerçekleşti ve tabii olarak Türklere bir zafer havası verdi: Sözüm ona Avrupa’nın yaşlı adamı, döşeğinden sağlam bir tekme sallamıştı. Tutsak alınan askerler esarete gönderilmeden önce Bağdat’ın merkezinde yürütüldü. Bu sırada gerçekten de onurlu davranmışlardı. Bir zaman sonra kendilerini yenilgiye uğratan Osmanlı Generali Halil Paşa’nın varını yoğunu kaybedip hastalığın pençesine düştüğünü öğrendiklerinde onu el birliğiyle Londra’daki Tropik Hastalıklar Hastanesi’ne götürmüşlerdi. Tam bir kahramanlar savaşı! Fakat aynı zamanda, petrol uğruna yapılan ilk savaş!

1915’in vahşi dünyası

Norman Stone — Sun, 31 Jan 2016 22:01:35 +0000

Ypres Savaşı’nın gürültüsü azalınca ve kış soğuğu doğuyu pençesine alınca İngilizler bir durum değerlendirmesi yaptılar. Bu savaş nasıl kazanılacaktı? Rehber olarak tarihe bakılıyordu, tarihin dersleri de yeterince açıktı: Napolyon zamanında İngiliz gücü ile Fransız zayıflığını hesaba katma stratejisi uygulanmıştı. Kraliyet Donanması Fransa’nın dış dünyayla ticaretini ablukaya alıp boğmuştu. Brest, Bordeaux, Toulon kuruyup kalmış ve dünya üzerindeki Fransız nüfuzu çökmüştü. Napolyon epeyce para tüketen ikame sanayilerini teşvik etmişti ama bunlar yeterli olmamıştı. Fransız ekonomisi bozulurken sömürgeleri de berbat malları yüksek fiyattan satın alma şantajına öfkelenmişlerdi. Bu arada İngilizler deniz aşırı ticareti tekelleştirdikleri için epeyce para kazanmış, bu parayı kara savaşı yürüten Avusturyalılara ve Ruslara borç olarak verebilmişlerdi. Bir süre sonra kendileri de Napolyon İmparatorluğu’nun en uç noktası İspanya’ya büyükçe bir askerî kuvvet indirebilmişlerdi: Denizden ikmali yapılan 80 bin asker, zamanın standartlarına göre büyük bir kuvvetti; oysa Fransızlar, Avrupa’nın azgın ve vahşi haydutların kol gezdiği en çıplak ve zor kısmından dereleri ve tepeleri aşarak ikmallerini yapmak zorundaydılar. Gerilla, yani “küçük savaş” sözcüğü bu zamandan kalmadır. Aslında o kadar da “küçük” değildi. İngilizler, İspanyollar ve Portekizliler büyük bir taarruz başlattılar ama Fransızların İspanya’dan temizlenmesi 5 yıl sürdü. Napolyon buna kendisini takatten düşüren “İspanyol ülseri” dedi ama söz konusu olan ülserden fazla bir şeydi: Karşısında iki, hatta Portekiz’i de eklerseniz üç Atlantik imparatorluğu vardı.

Devamı Derin Tarih’in Şubat sayısında!