Oktay Türkoğlu – Derin Tarih

İstanbul ve Bursa’nın Eski Cadde Levhaları

Oktay Türkoğlu — Mon, 02 Mar 2026 08:37:12 +0000

İstanbul ve Bursa’nın bugün gözden kaçan eski cadde levhaları, yalnızca birer yön tabelası değil; belediyecilik tarihinden siyasî rekabetlere, hat sanatından modernleşme hamlelerine uzanan çok katmanlı bir hafıza taşıdır. İşlevini yitirmiş gibi görünen bu “anıt taşlar”ın izini sürerek şehrin sokak adları üzerinden unutulmuş bir tarih atlasını yeniden okumaya hazır mısınız?

Devamı Derin Tarih Mart Sayısında…

İstanbul’un İlk Modern Cezaevi Hapishane-i Umûmî

Oktay Türkoğlu — Mon, 10 Nov 2025 08:49:23 +0000

1871’in ocak ayında resmî bir törenle açılan Hapishane-i Umûmî, Osmanlı’nın modern anlamdaki ilk hapishanesiydi. Sultanahmet Meydanı’nda bulunan, bir kısmı İbrahim Paşa Sarayı’na, önemli bir bölümü de Mehterhane Kışla binasına dahil edilen Hapishane-i Umûmî, 68 yıllık ömründe hem Osmanlı hem de Cumhuriyet devirlerine şahitlik etti. Gerek işgal ettiği mevki gerekse misafir ettiği Namık Kemal, Ahmed Midhat Efendi, Mizancı Murad, Cevat Şakir Kabaağaçlı gibi meşhur şahsiyetler hasebiyle hep göz önünde olan bu mekândan hatırda kalanlar…

Devamı Derin Tarih Kasım Sayısında…

Edirnekapı’da Börklü Bir Yeniçeri Mezar Taşı

Oktay Türkoğlu — Fri, 01 Aug 2025 06:17:44 +0000

Eskiye nazaran belirli bir hassasiyet oluşsa da İstanbul’daki mezar taşları hâlâ hak ettiği ilgiyi görmüş değil. Cami, medrese veya tekke gibi yapıların yanındaki hazireler daha şanslıyken Karacaahmet, Edirnekapı, Eyüp gibi umumi kabristanlar perişan durumda. Edirnekapı’da Maktul Mustafa Paşa Camii’nin karşı cihetine ve Dürrizâde Sofası olarak anılan alanın Eyüp tarafına doğru alt kısmında yer alan börklü yeniçeri mezarı da onlardan biri.

Devamı Derin Tarih Ağustos Sayısında…

Mahmud Celaleddin Paşa’nın Mezar Taşı

Oktay Türkoğlu — Thu, 03 Jul 2025 10:38:59 +0000

Çorlulu Ali Paşa’nın soyundan gelen Mahmud Celaleddin Paşa, hem devlet işlerindeki dirayeti ve sadakati hem de birkaç dile hâkimiyeti, şiir ve inşadaki kabiliyetiyle öne çıkar. Paşa’nın Yahya Efendi Dergâhı haziresinde yer alan mezar taşı, bu hünerlerini yansıtacak biçimde mimarî açıdan İstanbul’un en dikkate değer makberlerinden biridir. Özellikle kitâbesi çok yönlü bir Tanzimat paşasının statüsünü yansıtır niteliktedir.

Devamı Derin Tarih Temmuz Sayısında…

Hattat, şair, kemankeş ve nâzır Mustafa Kâni Bey

Oktay Türkoğlu — Mon, 03 Mar 2025 13:41:17 +0000

Osmanlı tarihinde farklı ihtisas sahalarına nüfuz edebilmiş, hezârfen (bin fen sahibi) olarak anılan isimlerden biri de Mustafa Kâni Bey’dir. Sultan II. Mahmud devrinde sivrilip vefatına dek devlette etkin pozisyonlarda yer alan Mustafa Kâni Bey, resmî görevlerinin yanında hattatlık, şairlik, kemankeşlik ve müelliflik gibi sahalarda da mahir bir şahsiyettir. Eyüp Sultan Camii haziresinde bulunan, Mustafa Kâni Bey’in ve onun hatt-ı destiyle yazılmış olan üç mezar taşı, kendisinin hat sanatındaki ve şairlikteki seviyesini gösterdiği gibi aile şeceresi hakkında da mühim bir kaynak değerindedir.

Devamı Derin Tarih Mart Sayısında…

Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Heybeliada’daki Bahriye Mektebi’nin Hikâyesi

Oktay Türkoğlu — Mon, 06 Jan 2025 08:06:51 +0000

Temelleri Kasımpaşa’da atılan ve kuruluşundan yaklaşık 70 yıl sonra Heybeliada’ya taşınan Mühendishâne-i Bahrî-i Hümâyun ya da Bahriye Mektebi, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan bahriye serüvenimizde bir mihenk taşıdır. Meşhur Ermeni mimar Krikor Balyan’ın dokunuşlarıyla sanat değeri açısından da farklı bir noktaya erişen bu yapı, Fransız danışman Baron de Tott’un rehberliğinde yaşanan modernizasyona ev sahipliği yapmasının yanında; Mehmed Rauf’tan Necip Fazıl ve Nazım Hikmet’e, bahriye feriki Woods Paşa’dan Kûtü’l-Amâre esiri General Townshend’e pek çok farklı simanın yolunun kesişim noktası olmuştur.

Devamı Derin Tarih Ocak Sayısında…

Tokatlıyan Oteli ve Lokantası

Oktay Türkoğlu — Tue, 10 Dec 2024 08:42:20 +0000

Osmanlı’dan II. Cihan Harbi’ne kadar yaklaşık yarım asır boyunca Beyoğlu’nun en gözde oteli ve lokantası olan Tokatlıyan, İstanbul’un hafızasında iz bırakan mekânlarından biri. Günümüzde iş hanı olarak kullanılan ve İstiklâl Caddesi’nin en ışıksız ve gösterişsiz yapılarından biri hâline gelen Tokatlıyan’dan geriye renkli simaların eşlik ettiği hatıralar ile cephesindeki ismi kaldı yalnızca.

Devamı Derin Tarih Aralık Sayısında…

Kütahya’da Bir Mücevher Kutusu: Yeşil Camii

Oktay Türkoğlu — Thu, 03 Oct 2024 10:48:40 +0000

Kütahya’da Recep Ağa Mescidi’nin yerine yapılan ve son şeklini 1903’te alan Yeşil Camii’nin inşasında mahkumlar dahi çalışmış; eser, Kütahya eşrafının ve halkın katılımıyla dualar eşliğinde ibadete açılmıştır. Caminin, neredeyse hiçbir boşluk kalmayacak şekilde tezyin edilmiş, görsel bir şölen sunan ana ibadet mekânı nazarları bir mıknatıs misali üzerine çeker. Kalemişi, temperra, malakari uygulamaları ve altın yaldızlarla gönül okşayan bir görüntüye sahiptir. Mihrap ve minber de gayet sanatlı olup, minber köşkünü taçlandıran dilimli soğan kubbe ilgi çekicidir. İşte nevi şahsına münhasır bu caminin tarihî şahsiyeti ve görsel hususiyetlerinden sayfalarımızın nasibine düşenler…

Devamı Derin Tarih Ekim Sayısında…

Serencebey

Oktay Türkoğlu — Wed, 04 Sep 2024 10:56:42 +0000

İstanbul, çeşmelerinden konaklarına, tekkelerinden insanlarına sokak sokak tahlil edilmesi gereken bir tarih saklar sinesinde. Bunun müstesna örneklerinden biri de Yıldız Sarayı yakınlarındaki Serencebey Yokuşu. Bugün konut yığınının istila ettiği bu meşhur yokuş II. Abdülhamid döneminde birbirinden şaşaalı konaklarla kaplıydı. Bu konaklarda mukim olacakların bir kısmını da Sultan belirlerdi. Plevne Müdafii Gazi Osman Paşa’dan Şeyh Ebülhüda’ya, Halit Fahri Ozansoy’dan Mehmed Emin Yurdakul’a devrin önemli simaları bu yokuşta ikamet etmiş, başka pek çok seçkin şahsiyetin yolu buradan geçmişti.

Büyükada Anadolu Kulübü

Oktay Türkoğlu — Tue, 02 Jul 2024 11:18:49 +0000

Büyükada Anadolu Kulübü’nün ilk nüvesi 19. yüzyılda tertip edilen kürek yarışlarıyla teşekkül etmiş ve 1924’ten itibaren Büyükada Yat Kulübü adını almıştır. Mustafa Kemal dahil siyaset dünyasından pek çok ismin teveccüh gösterdiği kulüp, ayrıca Büyükada’yı dönemin meşhur şair ve edipleri için de bir cazibe merkezi kılmıştır. Ziya Gökalp, Mithat Cemal Kuntay, Orhan Seyfi, Yusuf Ziya, Faruk Nafiz, Falih Rıfkı, Ahmet Hamdi Tanpınar ve Osman Ocak Nakiboğlu bunların başında gelir.

Devamı Derin Tarih Temmuz Sayısında…

Camiden Apartmana Çemberlitaş’ta Bir Mekânın Hikâyesi

Oktay Türkoğlu — Fri, 07 Jun 2024 11:26:12 +0000

Halit Ziya Uşaklıgil, daha çok Yeşilköy’de ikamet etmişse de İstanbul’un birçok semtinde yaşamıştır. Devrin meşhur isimlerinin her cuma edebî sohbetler için toplandığı Yeşilköy’deki köşkünden başka Suriçi İstanbul’unda o günlerde gözde olan Art Deco üslubuyla inşa ettirdiği bir apartmanı da mevcuttur. Mimar Vedat Tek imzasını taşıyan bu apartman, o döneme kadar yıkılıp giden Sinan Ağa Camii’nin arsasına yapılmış olması hasebiyle de enteresan bir hikâyeye sahip.

Devamı Derin Tarih Haziran Sayısında…

İstanbul Sayfiyelerinin “Ahubabası” Yakacık’ta Bir Seyran

Oktay Türkoğlu — Wed, 08 May 2024 13:27:40 +0000

Su kaynaklarının bolluğu ile yüksek ve havadar bir noktada bulunması sebebiyle Osmanlı’nın son zamanlarında daha ziyade bir yazlık mekân olarak tercih edilen Yakacık, İstanbulluların uğrak dinlenme ve ferahlama noktalarından biridir. Sokaklarda, mezarlıklarda, çeşme kenarlarında tıpkı yağmuru bol bir Anadolu beldesi gibi göze çarpan ağaçlarıyla Yakacık, tabiatın tüm güzelliğini sinesine almıştır. İbnülemin Mahmud Kemal İnal, Kavalalı Zeyneb Hanım, eşi Yusuf Kâmil Paşa, Hüseyin Rahmi Gürpınar ve daha nice meşhur isim de bu sebeple Yakacık’ın müdavimi ya da sakini olmuştur.

Devamı Derin Tarih Mayıs Sayısında…

Süleymaniye Camii Hazîresindeki Mezar Taşından Okunan Trajik Cinayet

Oktay Türkoğlu — Fri, 15 Mar 2024 09:48:43 +0000

Süleymaniye Camii hazîresindeki bir mezar taşında geçen kayıt dehşet verici bir aile dramını belgeler. Ferik İbrahim Paşa adındaki birine ait kabrin celi TA’LİK kitâbesinde şair Kerimi buradaki zatın ölüm sebebinin kendi eşi olduğunu, karşılığında onun da kaderin uğursuzluğuna uğrayarak cezasını bulduğunu aktarır. Sicill-i Osmânî’deki biyografik malumat ise Paşa’nın ölümünün ardındaki kan donduran cinayeti ayrıntılarıyla aktarmaktadır.

Devamı Derin Tarih Mart Sayısında…

Arnavut Tüfekçi Toptani Gani Bey’in Sır Dolu Ölümü

Oktay Türkoğlu — Wed, 13 Sep 2023 13:59:54 +0000

Arnavutluk’un maruf ailelerinden birine mensup olan Toptani Gani Bey, II. Abdülhamid devrinin taşkınlıklarıyla meşhur bir yaveriydi. Kabadayı filmlerini aratmayan serüvenlerle dolu hayat hikâyesi, Beyoğlu’nda Rumeli Hanı’ndaki bir muhallebicide şaibeli bir suikastla son bulacaktı. Bugün Maçka Mezarlığı’nda medfûn olan Gani Bey’in sessiz mezar taşı, yaşadığı doludizgin hayatla hayret uyandırıcı bir tezadın nişanesi olarak duruyor önümüzde.

Devamı Derin Tarih Eylül Sayısında…

Eyüp Sultan’da Gözlerden Uzak Bir Hazire

Oktay Türkoğlu — Tue, 01 Aug 2023 12:40:09 +0000

Attığı yenilikçi adımlarla halk arasında tepkileri üzerinde toplayan Sultan II. Mahmud, belki de bu kötü şöhretin izlerini silebilmek için tarihî eserlerin imarına önem vermişti. Özellikle halk nezdinde “kutsal” sayılan yerleri, sahabe mezarlarını ve başka zatlara ait unutulup gitmiş kabirleri “keşif” ile ortaya çıkarttırıp ihya ettirdiğini biliyoruz. Onun emriyle onarılan küçük bir hazire, bugün Eyüp Sultan’daki Nişanca Mahallesi’nde keşif ve idrak edilmeyi bekliyor.

Devamı Derin Tarih Ağustos Sayısında…

Hâfiz Ahmed Mecdi Dede

Oktay Türkoğlu — Mon, 17 Jul 2023 08:22:30 +0000

“Osmanlı” yalnızca bir devletin yahut dönemin adı değildir. O; kültürü, sanatı, edebiyatı, müesseseleri ve şahsiyetleriyle, hâsılı bütünüyle bir medeniyeti ifade edebilecek kudrettedir. Osmanlı medeniyeti tarihinin yazılmamış nice portresi vardır ki 19. yüzyıl sanatkârları arasında müstesna bir yeri olan Hâfız Ahmed Mecdi Dede de bunlardan biri. Gelin hakkâklığı ile meşhur Mecdi Dede’nin hayatından ve sanatından sayfaları birlikte keşfedelim.

Devamı Derin Tarih Temmuz Sayısında…

Topkapı Sarayı’nın Hazine Koğuşu Yeni Hazinelerine Kavuştu

Oktay Türkoğlu — Sat, 03 Jun 2023 12:32:40 +0000

Osmanlı devrinde Enderun hazinesi muhafızlarının kaldığı yer olan Hazine Koğuşu, son restorasyonun ardından, hüsn-i hat eserleriyle Topkapı Sarayı’nın en dikkat çeken ve hayranlık uyandıran köşelerinden biri artık. Koğuşun içine süzülüp, Sami Efendi’den Kemal Akdik’e, Yesarizâde Mustafa İzzet’ten İsmail Hakkı Altunbezer’e, Kadıasker Mustafa İzzet’ten Mustafa Râkım’a hat sanatının zirve isimlerine ait levhaları sırayla temaşa edelim.

Devamı Derin Tarih Haziran Sayısında…

Osmanlı’nın İlk Millî Anıtı: Âbide-İ Hürriyet ve Kitâbeleri

Oktay Türkoğlu — Thu, 02 Mar 2023 08:22:04 +0000

Kağıthane vadisine hâkim Hürriyet-i Ebediye tepesi üzerinde, bir tarafı park alanı, bir tarafı da Çağlayan Adliyesi ile çevrelenmiş vaziyetteki Âbide-i Hürriyet, II. Abdülhamid rejimine karşı olan Jön Türklerin “Hürriyet, Müsâvat, Uhuvvet” terkibinin umdelerinden ilkini taşımak suretiyle 31 Mart Ayaklanması sırasında ölen Meşrutiyet taraftarları için yaptırılmıştı. Bugün Enver Paşa, Talat Paşa ve Midhat Paşa gibi İttihat ve Terakki’nin öncü isimlerinin kabirlerine ev sahipliği yapmaktadır.

Devamı Derin Tarih Mart Sayısında…

Bayram Paşa Tekkesi Ve Sanat Şahikası Bir Mezar Taşı

Oktay Türkoğlu — Fri, 03 Feb 2023 13:58:40 +0000

Medrese, sıbyan mektebi, tekke, türbe, sebil, çeşme ve dükkânlarla müzeyyen İstanbul’un Haseki semtindeki Bayram Paşa Külliyesi adını, IV. Murad’ın sadrazamlarından olan bânisinden alır. Bünyesinde cami bulunmayan külliyede medrese ve tekkenin bir arada yer alması dikkat çekicidir. Farklı tarikatlara hizmet eden tekkenin çevresinde zamanla iki ayrı parselde hazire vücut bulmuştur. Hazirede nazar-ı dikkatten kaçmayacak letafetteki mezar taşları arasında Şeyh Hüseyin Efendi’nin eşi Zehra Hanım’ın kabri âdeta bir sanat şahikasıdır.

Devamı Derin Tarih Ocak Sayısında…

“Fuzalâ-Yı Meşhûreden” Silahdâr Yahya Efendi

Oktay Türkoğlu — Thu, 05 Jan 2023 09:23:50 +0000

Sultan I. Abdülhamid ile III. Selim dönemlerinde devlet görevinde bulunan Silahdâr Yahya Efendi, üst düzey bir bürokrat olduğu gibi, aynı zamanda hattı Ayasofya Camii’nin mihrabında yer alan seçkin bir hattattır. Gelin, Tayyarzâde Atâ’nın “fuzalâ-yı meşhûreden” addettiği Silahdâr Yahya Efendi’nin geride bıraktığı dört eserine yakından bakalım

Devamı Derin Tarih Ocak Sayısında…