Ruhi Ayangil – Derin Tarih

Sultan Abdülaziz Han Klâsik Batı Müziği Besteleyen İlk Kompozitör Padişah

Ruhi Ayangil — Wed, 04 Sep 2019 09:13:00 +0000

Sultan Abdülaziz Han devletin muasırlaşma/garplılaşma/Avrupalılaşma temayüllerinin zirveye çıktığı 19. yüzyılda, Sultan II. Mahmud Han’la Pertevniyâl Valide Sultan’ın oğlu olarak 9 Şubat 1830’da dünyaya geldi. Mahmud Han-ı Sânî evlâdından Şehzade Abdülaziz Efendi doğduğunda, kadim Yeniçeri Ordusu lâğvedileli ve onun yerine Batılı mânâda teşkil olunan Asâkîr-i Mansûre-yi Muhammediye kurulalı neredeyse üç-dört yıl olmuştu. Yine Yeniçeri Ordusu’nun musiki kolu olan Mehterhane-yi Hâkânî’nin lağvedilip yerine, Garp usûllerine göre ‘askerî bando’ olarak Muzika-yı Hümâyûn’un tesisi ise neredeyse, henüz birkaç ay olmuştu.

Devir, Mehteran’dan Zurnazen İbrahim Ağa’ların, Nefîrî Behram Ağa’ların temsil ettiği ‘devr-i atîk’den, Muzika-i Hümayûn’dan Maestro Donizetti Paşaların, Guatelli Paşaların, Flütist Zâtî ve Safvet Beylerin, Kolağası Rif’at Beylerin temsil ettiği ‘devr-i cedîd’e inkılâb etmişti. Minik şehzadenin kulağına saray kalfaları ve valide sultan asırdîde ninnileri terennüm ededursunlar, Mehterhane’den Muzika’ya aktarılan çalıcı mehterlere Guiseppe Donizetti Paşa, Hamparsum’la mukayese yoluyla karşılık verdiği Batı grafik notasının tedrisatıyla meşgûldü. Sultan Abdülaziz Han dünyada eşine ender rastlanabilecek bir ‘topyekûn değişim çağı’nın hükümdarı olarak, ağabeyi Abdülmecid Han’dan sonra Osmanlı tahtına 32 yaşında cülûs eden 32. Osmanlı padişahı ve İslam dünyasının 96. halifesiydi. II. Mahmud Han’ın ölümüyle dokuz yaşında yetim kalan Abdülaziz Efendi, çocukluk ve gençlik yıllarını ağabeyi Sultan Abdülmecid Han’ın devr-i saltanatında (1839-61), ‘saltanat veliahdı’ sıfatını haiz olarak idrak etti. Tabiatıyla bu dönemde, şehzadelere has eğitim ve öğretime tâbî olarak yetişmesine itina edildi.

Devamı Derin Tarih Eylül Sayısında…

Aşk ve Semâ’yla Şeb-i ‘Arûs

Ruhi Ayangil — Sat, 01 Dec 2018 13:31:43 +0000

Bir zikir olarak semâın Hz. Mevlânâ’nın hayatında olsun, Mevlevî tarîkatı geleneğinde olsun yüksek bir yeri, derin bir anlamı vardır. Ahmet Eflâkî’nin bildirdiğine nazaran semâ, “ilâhî aşk”a delâlet eder. Hazret-i Pîr hayatta iken bir bölük insanın: “Eskiden beri ölenlerin cenâzesi önünde okuyucular ve müezzinler bulunur. Sizin zamanınızda bu şarkı söyleyip def çalanların bulunmalarında ne mânâ vardır? Ümmetin bilginleri ve şeriat fakîhleri bunu kötülüyor ve buna bid’at diyorlar” sözleri üzerine gönüller sultanının: “Cenâzenin önünde bulunan müezzinler, okuyucular ve hâfızlar bu ölünün mü’min olduğuna ve İslâm şeriatinde öldüğüne; bizim şarkıcılarımız ise bu ölünün hem mü’min, hem Müslüman ve hem de âşık olduğuna şehâdet ediyorlar. Ayrıca dünyâ zindanında ve tabiatın kuyusunda hapis kalıp beden sandığının esiri olan insan rûhu birdenbire Tanrı’nın fazîleti ile kurtulup kendi aslına ulaşıyor. Bunun için şenlik, semâ ve şükürler etmek icâb etmez mi?” diye karşılık verdiğini, yine Eflâkî bildirir.

Devamı Derin Tarih Aralık Sayısında…

Bestekâr Neyzen Tanbûrî Padişah Sultan III. Selim Han

Ruhi Ayangil — Tue, 31 Jul 2018 21:25:26 +0000

Amcası I. Abdülhamid Han’ın vefatı üzerine 7 Nisan 1789’da Osmanlı tahtına çıkan Şehzâde Selim, tahttan feragat ettiği 1807’ye değin, III. Selim unvanıyla tam 18 yıl hüküm sürdü. Tahta çıktığı 1789 Fransız Devrimi’nin başladığı yıl olması itibariyle ayrıca önemlidir.

Osmanlı ülkesinin süregiden gailelerle zayıfladığına şehzâdeliği döneminden itibaren şahit olan ve çareler arayan III. Selim için Fransız devlet yönetim sistemi daima bir ilgi, bir cazibe odağı olageldi. Daha veliahtlığı döneminde İstanbul’daki Fransız elçisi Kont de Choiseul Goufrier ile yakın alâka tesis eden Şehzâde Selim, Fransa’daki yenilikleri öğrenmesi maksadıyla hemşiresinin oğlu İshak Bey’i, yazdığı bir mektubu Kral XVI. Louis’ye götürmesi için sarayın (I. Abdülhamid) ve Bâbıâlî’nin bilgisi dışında Fransa’ya gönderdi. Fransa Kralı ile o tarihte başlayan mektuplaşmaları uzun süre devam etti. Rusya ile yıllarca süren muharebelerin ülkeye yüklediği olumsuzluklar, Küçük Kaynarca Antlaşması ile Kırım’a bağımsızlık verilmesi ve nihayet I. Abdülhamid’in üzüntüden vefatına neden olan Özi Kalesi’nin kaybı gibi sebeplerle III. Selim kendisini Fransa’ya yakın hissediyordu.

Devamı Derin Tarih Ağustos Sayısında…