Samet Tınas – Derin Tarih

Osmanlı-Sırp Münasebetleri

Samet Tınas — Thu, 02 Apr 2026 07:16:42 +0000

Yıldırım Bayezid zamanında Sırpların bir kısmı Osmanlı’ya tâbi olarak Ankara ve Karaman seferlerine asker gönderip her yıl düzenli vergi vermeye başlamışlardı. Fatih Sultan Mehmed döneminde 1459 yılında Belgrad haricinde, Sırp topraklarının tamamı ele geçirildi. Belgrad’ın fethi ise Kanûnî Sultan Süleyman zamanında 1521’de gerçekleşti. Bu tarihten 19. yüzyıla kadar Sırplar, diğer Balkan halkları gibi, Osmanlı millet sistemine tâbi oldular.

Devamı Derin Tarih Nisan Sayısında…

Avn-i Hakk’la Alındı Tebriz

Samet Tınas — Mon, 02 Feb 2026 15:03:25 +0000

Safevî güçleri 22 Eylül 1585’te ‘İstanbul Kapısı’ denilen mevkiden Tebriz’e giren Osmanlı birlikleri karşında aciz kalarak şehri terk edince, takvimler 25 Eylül 1585’i gösterirken Özdemiroğlu Osman Paşa resmî bir törenle Tebriz’e girdi. Ramazan ayında gerçekleştirilen fetih, bayram günü büyük bir sevinçle kutlandı. Tebriz’in fethiyle taçlanan Şark Seferi, Osmanlılar lehine neticelerle nihayete erdi.

Devamı Derin Tarih Şubat Sayısında…

Uluslararası Sistem Vestfalya’da Doğdu

Samet Tınas — Wed, 03 Dec 2025 08:57:51 +0000

Otuz Yıl Savaşları, Fransız Devrim Savaşları öncesi Avrupa tarihindeki en büyük savaştır. Bu savaş 1648 Vestfalya Barışı ile nihayete ermiş ve Protestanlığın zaferiyle sonuçlanmıştı. 24 Kasım 1648’de imzalanan Vestfalya Antlaşması modern Avrupa’nın ve ulus devletlerin doğuşuna kapı araladığı gibi Napolyon sonrası Avrupa’nın yapısını belirleyen 1815 Viyana Antlaşması’na kadar Avrupa kamu hukukunun da temeli olmuştur.

Devamı Derin Tarih Aralık Sayısında…

İlk Çanakkale Zaferimizi Venediklilere Karşı Kazanmıştık

Samet Tınas — Mon, 04 Nov 2024 13:31:11 +0000

Venedikliler Çanakkale Boğazı’nı ablukaya alıp Osmanlı donanmasını iş yapamaz hale getirdikleri için 1645’te başlayan Girit seferi başarısız olmuştu. Abluka öyle katıydı ki bir dönem payitahtın güvenliğini bile tehdit etti. Ancak 1656 yılında sadarete getirilen Köprülü Mehmed Paşa’nın girişimleriyle önce donanma yenilendi, ardından da Çanakkale Boğazı’ndaki ablukayı kırmak için müthiş bir harekât gerçekleştirildi. 250 yıl sonra Seyyid Onbaşı’nın sürdüğü mermiyle düşman gemisini vuruşunu müjdelercesine, Kara Mehmed isimli topçunun ateşlediği bir gülle Venedik donanmasının amiral gemisini sulara gömerek zaferi getirdi.

Devamı Derin Tarih Kasım Sayısında…

Bâbıâli’nin Yükselişi

Samet Tınas — Thu, 03 Oct 2024 11:00:29 +0000

Osmanlılar daha kuruluş yıllarında kitâbet usullerini çok iyi bilen bir kâtip zümresine sahiptiler. İmparatorluk merkezî yapıya kavuşup genişledikçe, ihtisas sahibi olan alt birimlere ihtiyaç da arttı. Osmanlı devlet yapısındaki en büyük değişim, Bâbıâli’nin ortaya çıkmasıyla başladı. İşler Divân-ı Hümâyûn’dan Paşa Kapısı, Bâb-ı Âsâfi yahut Sadaret Dairesi de denilen yepyeni bir kuruma ithal olundu. Zamanla nezaretler şeklini alıp bugünkü modern müesseselerin ortaya çıkmasına vesile olacak olan Bâbıâli, “hademe-i Bâbıâli” denilen memuriyetleri ön plana çıkarttı. Hatta vezirlik, beylerbeyilik ve sadrazamlığa bürokrasi kökenli isimler gelmeye başladı.

Devamı Derin Tarih Ekim Sayısında…

Osmanlı’nın Büyülü Şehirleri

Samet Tınas — Wed, 08 May 2024 13:40:57 +0000

Şehircilik teamülleri bakımından pek de başarılı bir imtihan verdiğimiz söylenemez. Hele Avrupa şehirlerinin âdeta Ortaçağ’da dondurulduğunu müşahede ettikten sonra! Oysa Osmanlı İmparatorluğu’ndan, hayat felsefesi ve mimarî tarzı olan, nitelikli ve nevi şahsına münhasır bir şehircilik geleneği miras almıştık. Biz yine de mahzun olmayalım ve Yahya Kemal’in tabiriyle “kökü mâzide olan âti”yi hatırlamak üzere “Osmanlı şehri”ne doğru asude bir rüya denizine dalalım.

Devamı Derin Tarih Mayıs Sayısında…

Meclis Neden ve Nasıl Ankara’ya Taşındı?

Samet Tınas — Thu, 04 Apr 2024 09:19:07 +0000

İstanbul’un işgali ve Meclis’in dağıtılması, Millî Mücadele’nin halk tarafından benimsenmesi bakımından İzmir’in işgali kadar belirleyici olmuştur. Sultan Vahideddin Meclis’i 11 Nisan’da feshetti. Başta Meclis-i Mebusan reisi Celâleddin Arif Bey olmak üzere mebusların Ankara’ya geçmesi ve yeni bir seçimin yapılmasının ardından 23 Nisan’da Büyük Millet Meclisi, Osmanlı Meclis-i Mebusanı’nın devamı olmak üzere faaliyetine başladı. Ne var ki bundan sonraki süreçte İstanbul ile Ankara’nın arası günbegün açılacaktı.

Devamı Derin Tarih Nisan Sayısında…

Bir Suikastin Gölgesinde Kosova Zaferi

Samet Tınas — Fri, 15 Mar 2024 13:05:00 +0000

Büyük bir Haçlı ordusuna karşı Sultan I. Murad kumandasında kazanılan Kosova Zaferi, Osmanlılara Balkan hâkimiyetinin kapılarını da açtı. Öyle ki Tuna Nehri’nin güneyinde Osmanlılara direnebilecek bir kuvvet kalmamıştı artık. Buna mukabil bu büyük zafer, buruk bir hadisenin gölgesinde kalacaktı. Zaferden sonra Sultan I. Murad, yanına yaklaşan Sırp despotunun damadı Miloş Kobiliç (Obiliç) tarafından şehit edildi. Bu hadiseden sonra bir daha ecnebilerin padişahın huzuruna silahla çıkmasına izin verilmedi. Artık devlet görevlileri kollarına girmiş halde etek öpecek ve maruzatlarını öylece arz edeceklerdi.

Devamı Derin Tarih Mart Sayısında…

Muzaffer Ozak Efendi

Samet Tınas — Tue, 03 Oct 2023 11:04:12 +0000

Sahaflar şeyhi denilince akla merhum Muzaffer Ozak Efendi’nin gelmemesi mümkün değil. Zira devrimiz entelektüellerinin, akademisyenlerinin, kitap meraklılarının gençliklerinde müdavimi oldukları Beyazıt’taki Sahaflar Çarşısı’nın meşhur simasıydı o.

Devamı Derin Tarih Ekim Sayısında…

Sultan İbrahim’i Okuyup Üfleyen Cinci Hocanın Akıbeti

Samet Tınas — Wed, 02 Aug 2023 11:05:08 +0000

Kimi Osmanlı tarihçileri tarafından adı deliye çıkarılan Sultan İbrahim dönemine damga vurmuş enteresan şahsiyetlerden biridir Safranbolulu Hüseyin Efendi. Adından ziyade “Cinci Hoca” lakabıyla tanınan bu zat, güçlü nefesiyle şöhret bulur ve saraya davet edilir. Manevi bir buhran içindeki padişahı okuyup rahatlatınca sarayda iltifata mazhar olarak üst düzey vazifeler alır, böylece muazzam bir dünyalığa kavuşur. Ne var ki, gözünü bürüyen servet hırsı kendisine elim bir akıbet hazırlamaktadır.

Devamı Derin Tarih Ağustos Sayısında…

Cezayir Osmanlı’dan Nasıl Koparıldı?

Samet Tınas — Mon, 17 Jul 2023 09:00:21 +0000

Dünya üzerindeki hegemonyaları gasp ve talana dayanan Avrupa’nın en azılı mümessillerinden biri Fransa’dır. Paris’iyle, zarafetiyle, lisan kibarlığıyla temayüz eden Fransa’nın Cezayir’deki faaliyetleri ikiyüzlülüğün mü yoksa asil (!) Frank kökenlerinin eseri mi, karar vermek güç. Peki, bu kanlı işgal nasıl başladı, hangi aşamalardan geçti, ne şekilde tahkim edildi?

Devamı Derin Tarih Temmuz Sayısında…

İstanbul’un Fethine Dair 7 Tartışmalı Mesele

Samet Tınas — Thu, 04 May 2023 08:55:33 +0000

İstanbul’un fethi sadece Türk tarihi açısından değil cihan tarihi için de bir kırılma teşkil etmiştir. Bununla birlikte, üzerinden altı asır geçmesine rağmen kuşatmayla ilgili bazı meseleler muğlaklığını korumaktadır. İşte, kaynakların muhtelif yorumlar getirdiği 7 tartışmalı husus ve bunlara getirilebilecek makul çözümler…

Devamı Derin Tarih Mayıs Sayısında…

Fatih’in Belgrad Seferi Devrin En Güçlü Türk Düşmanını Ortadan Kaldırmıştı

Samet Tınas — Mon, 03 Apr 2023 08:43:47 +0000

19 yaşında tahta çıkan Fatih Sultan Mehmed 49 yaşında vefat edene kadar üzerinden zırhını, ayağından çizmesini çıkarmadı. Sırbistan’dan Mora’ya, Trabzon’dan Kırım’a uzanan hayalindeki muazzam imparatorluğu kurmaya çalışan genç hükümdar, Belgrad’da muradına erememiş ve bu iş torunu Kanûnî Sultan Süleyman’a miras kalmıştı. Buna rağmen İsmail Hami Danişmend’e göre bu muharebe devrin en şiddetli ve en kuvvetli Türk düşmanının ortadan kalkmasını sağlamış, Macaristan’ın temel direğini yıkmıştı.

Devamı Derin Tarih Nisan Sayısında…

Balkanlar’da Osmanlı Formülü: İstimâlet

Samet Tınas — Thu, 02 Mar 2023 13:33:41 +0000

Osmanlı Balkanlar’daki beş asırlık hâkimiyetini hangi kaidelere ve idarî prensiplere borçluydu? Fetih politikasının dayandığı manevî payanda neydi? Hükümranlık kılıç zoruyla mı tesis edilmişti? İmar ve iskân siyasetinde vakıfların rolü neydi? Hıristiyan köylülerin Haçlılara karşı Osmanlı’nın yanında yer almasının ne tür sebepleri olabilir? İşte Balkanlar’ın fethi, iskânı ve elde tutuluşunun altın değerindeki formülü…

Devamı Derin Tarih Mart Sayısında…

İkinci Fetrete Osmanlı Beylerinin Siyasî Vizyonu Mâni Oldu

Samet Tınas — Fri, 03 Feb 2023 14:09:40 +0000

Osmanlı tarihleri ekseriyetle padişah merkezli kaleme alınır. Fakat padişahlar kadar devlet adamlarının da devlet idaresinde büyük rolleri olmuştur ki bunlardan biri, II. Murad döneminde yaşanan ikinci bir fetret krizinin mahirane bir siyasetle önlenmesini ihtiva eder. Rumeli’nde hükümdarlığı bir buçuk sene süren Mustafa Çelebi’nin neredeyse yeğenini tahtından edecek kuvvete erişmesiyle husule gelen Düzmece Mustafa hadisesi II. Murad’ın yanındaki devlet adamlarının gösterdiği dirayet ve harp hileleri sayesinde atlatılmıştır.

Devamı Derin Tarih Ocak Sayısında…

10 Soruda Yeniçeriler

Samet Tınas — Thu, 05 Jan 2023 10:01:31 +0000

Osmanlı ordusunun asker ihtiyacını karşılamak üzere ihdas edilen Yeniçeri Ocağı kimlerden müteşekkildi? Mensupları nasıl seçilirdi? Sayıları ne kadardı, savaşlardaki vazifeleri nelerdi? Çok iyi yetiştirilip devlete bağlılıkları temin edilen bu askerler nasıl oldu da darbe yapan, padişah katleden düzensiz bir hâle geldiler? 10 soruda yeniçeriliğin tartışmalı tarihi…

Devamı Derin Tarih Ocak Sayısında…

Osmanlılar Rumeli’ne Nasıl Yerleşti?

Samet Tınas — Fri, 02 Dec 2022 14:45:19 +0000

Tahminen 1352 yılında Süleyman Paşa’nın Rumeli’ne geçişiyle birlikte Türkler Avrupa’ya yerleşti ve 20. asrın başına kadar burada kaldılar. Bu başarının ardında Osmanlıların takip ettiği fetih siyaseti vardı. Zira Balkanlar’daki fetihler kılıçtan ziyade istimâlet, yani gönül çekme usulüyle gerçekleşmişti. Osmanlılar gayrimüslimlere can ve mal güvenliği sağlayarak serbestlik tanımış, onları feodal bağlardan

Yunanistan’ın “Megalo İdea”Sına Karşı “Mîsâk-I Millî” Hedefini Düşünmek

Samet Tınas — Wed, 02 Nov 2022 08:17:46 +0000

Lozan Antlaşması ile terk edilen Batı Trakya, Adalar ve Kıbrıs bugün Amerika Birleşik Devletleri’nin vekâlet savaşı yürüttüğü Yunanistan üzerinden stratejik bir çembere dönüşmüş vaziyette. Peki bu toprak parçalarını niçin müdafaa etmeliydik? Nasıl kaybettik? Şimdi ne yapmalıyız? Lozan tenkidinin vatanın rağmına değil de menfaatine olduğunu anlamak üzere, merceğimizi bir asır öncesinin Ege sularına çeviriyoruz.

Devamı Derin Tarih Kasım Sayısında…

Osmanlı’nın Cumhuriyet’e Hediyesi: İnsanî Yardım Seferberliği

Samet Tınas — Wed, 12 Oct 2022 14:15:22 +0000

Pandemi, savaş, küresel buhran derken dünya gıda kriziyle burun buruna geldi. Bilhassa Rusya ile Ukrayna arasında yaşanan çatışmalar sebebiyle tırmanan gerilim, Türkiye’nin araya girmesiyle çözüldü. Bu arada insanlık, bazı tarım mahsullerinde yaşanması muhtemel bir kıtlığın eşiğinden döndü. Peki, bu kritik hamle sadece Türkiye’nin diplomatik başarısıyla mı açıklanmalıdır? Tabii ki hayır. Zira Türkiye, yüzyıllarca dünyadaki mazlum ve felaketzedelere yardım etmiş bir milletten sosyal veraset yoluyla günümüze intikal etmiş bir ülkenin adıdır.

Devamı Derin Tarih Ekim Sayısında…

Kıbrıs’ta Türk İdaresi Nasıl Başladı?

Samet Tınas — Fri, 01 Jul 2022 09:17:50 +0000

Sicilya ve Sardunya’dan sonra Akdeniz’in üçüncü büyük adası olan Kıbrıs, Avrupa ve Afrika’yı Asya’ya bağlayan, tarih boyunca Akdeniz siyaset ve ticaretinde mühim rol oynamış konumdadır. Nitekim Akdeniz’e hâkim olmak isteyen her büyük devlet mutlaka Kıbrıs’a da hâkim olmak istemiştir. Romalılar, Osmanlılar ve İngiltere’nin farklı dönemlerde adaya sahip olması bunun en bariz tezahürüdür. Eski Dünya’yı fetheden Osmanlılar için 1489’dan beri Venediklilerin elinde bulunan ada kilit bir noktayı teşkil etmekteydi. Venedikliler selefleri Kıbrıs kralları gibi önceleri Memlûklere vergi veriyordu. Memlûklerin yerine kaim olan Osmanlılara da bu vergiyi vermekten imtina etmemiş, hatta Yavuz Sultan Selim, Mısır’ı fethettikten sonra Kahire’de iken Kıbrıs’ın haracını almak üzere dört kayıkla silahdarlar kethüdası Ali Ağa’yı adaya yollamıştı.

1521’de Rodos adasının Osmanlılar tarafından fethi, Venediklileri fevkalâde telaşa düşürmüş; bundan sonra sıranın kendilerine geleceği zannıyla adayı tahkim etmeye başlamışlardı. Fakat beklenilen olmamış, Osmanlıların öncelik sırasını başka işler almıştı. Lakin Venedikliler Kıbrıs hakkında endişelenmekte pek de haksız sayılmazdı. Zira iki ada, Türk İmparatorluğu’nun ileri hedefleri için vazgeçilemezdi. Bunlardan biri Girit, diğeri de Kıbrıs’tı. Suriye ve Mısır fethedilip Kuzey Afrika’nın en mamur kısmına sahip olduktan sonra, yol üzerindeki korsan gemilerinin melcei olan Girit çok sonraları bin bir gayretle alınacaktı.

Ancak Suriye ve Anadolu sahillerine pek yakın olan Kıbrıs, korsanlar tarafından bir üs olarak kullanılıyor, mütemadiyen Müslüman ticaret gemilerine saldırılıyor, hacca gidenlere tecavüzde bulunuluyordu. Kimi zaman Müslümanların malları gasp edilirken, kimi zaman da kendileri hapsedilmekteydi. Osmanlı Devleti’nin hadiseleri her protesto edişine karşı ise Venedikliler adada yuvalanan Malta korsanlarını suçlamaktaydılar.

Kıbrıs’ın stratejik ehemmiyeti yanında daha evvel Müslümanlarca fethedilmesinin de sefer kararında tesiri vardı. Sefer için fetva istenen devrin şeyhülislamı Ebussuud Efendi bunu açıkça belirtmektedir. Kâtip Çelebi bu hususu, Tuhfetü’l-kibâr fi esfâri’l-bihâr adlı eserinde, “sefer lâzım gelüb Şeyhülislam Ebussuud Efendi’den istifta olundukta bu veçhile fetva virdiler” diye kaydeder. Ayrıca Peygamber Efendimiz’in (sas) cihat duasına mazhar olan, Hala Sultan diye bilinen Ümmü Harâm’ın türbesinin Kıbrıs’ta bulunması fethin manevî sebeplerindendi. Zira Kıbrıs’ın fethinden sonra Osmanlı donanması Larnaka Körfezi’ne demir attığında Hala Sultan’ı 21 pâre top atışıyla selamlamış, fetihten sonra da kabrinin üzerine bir türbe, etrafına tekke inşa ettirmişti.

Bazı Batılı kaynaklarda aklen ve mantıken kabulü gayr-i kabil olan bir iddia vardır ki, o da II. Selim’in Kıbrıs’ı çok kaliteli şarapları olduğu için almak istediği yönündedir. Güya Kıbrıs kralı olmak isteyen Nakşa Dukası Yasef Nasi kendisini bu konuda teşvik ve tahrik etmişti. Bu tip komik iddialar, artık itibarını çoktan kaybetmiş olan Avusturyalı tarihçi Joseph Von Hammer gibi isimlerin kitaplarında geçmektedir. Kıbrıs’ın fethinin dinî, siyasî ve iktisadî sebepleri ortada iken böyle ucuz yorumlar meselenin ehemmiyetini kaybettirmektedir.

Nihayet 1570 yılında Türk ticaret gemilerine tecavüz eden korsanların Kıbrıs’a sığınması bardağı taşıran son damla oldu. Venedik’e gönderilen elçi Kubat Çavuş, Osmanlı İmparatorluğu adına Venedik’e ültimatom verdi. Venedik Devleti bu ültimatomu reddedince de Kıbrıs Seferi başlatıldı.

Devamı Derin Tarih Temmuz Sayısında…