Ş. Tufan Buzpınar – Derin Tarih https://www.derintarih.com Tarih Okuyan Şaşırmaz Mon, 17 Nov 2025 08:59:15 +0000 tr hourly 1 https://wordpress.org/?v=6.7.5 https://www.derintarih.com/wp-content/uploads/2015/12/favicon-150x150.png Ş. Tufan Buzpınar – Derin Tarih https://www.derintarih.com 32 32 İngiliz Hıristiyan Siyonistlerin Osmanlı Topraklarındaki Faaliyetleri https://www.derintarih.com/dipnot/ingiliz-hiristiyan-siyonistlerin-osmanli-topraklarindaki-faaliyetleri-2/ Mon, 17 Nov 2025 08:59:15 +0000 https://www.derintarih.com/?p=11846 [1] Birkaç örnek için bk. Barbara W. Tuchman, Bible and Sword: How the British Came to Palestine, (London: Macmillan, 1983); Regina S. Sharif, Non-Jewish Zionism: Its Roots in Westem History, (London: Zed Press, 1983); Donald M. Lewis, The Origins of Christian Zionism: Lord Shaftesbury and Evangelical Support far a Jewish Home-land, (New York: Cambridge University Press, 2013).

2 Bu çalışmada kullanılan iki kavramın doğru anlaşılabilmesi için kısaca açıklanmalarında fayda vardır. Birincisi, Filistin’de bir Yahudi devleti kurulması fikrini destekleyen Hıristiyanlar için kullanılan “Hıristiyan Siyonist” kavramıdır. Bu kavram günümüzde yaygın olarak kullanılmakla birlikte bu çalışmanın açıklamaya çalıştığı 19. yüzyılın ilk yarısı öncesinde kullanılan bir kavram değildi. O dönemde Yahudilerin Filistin’e dönüşünü sağlamaya ve orada bir devlet kurmalarına destek olmaya çalışan Hıristiyanlar için “Restorationist” kavramı kullanılmaktaydı. İkincisi “İngiliz Hıristiyan Siyonistler” ifadesidir. Burada kullanılan “İngiliz” ile kastedilen, Yahudilerin Filistin’e dönmeleri ve bir devlet kurmaları gerektiğine inanan Anglikan Kilisesi’ne ve İskoç Kilisesi’ne bağlı Hıristiyanlardır.

3 Hıristiyanlar arasında oluşan Yahudi düşmanlığının (anti-Semitizm) başlangıçtan itibaren sebepleri hakkında kısa bilgiler için bk. Fry (ed), Christian-Jewish Dialogue: A Reader, 18-38.

4 Sharif, Non-Jewish Zionism: Its Roots in Westem History, 10.

5 İncil’in İngilizceye çevirisi ve Hıristiyanların Yahudilere bakış açısını etkilemesiyle ilgili olarak bk. Bible and Sword: How the British Came to Palestine, 80-101.

6 Tuchman, Bible and Sword: How the British Came to Palestine, 121-123.

7 Yahudilerin İngiltere’ye yeniden kabul edilmeleriyle ilgili tartışmalar için bk. Katz, The Jews in the History of England 1485-1850, 107-145; Sharif, Non-Jewish Zionism: Roots in Westem History, 24-27.

8 Alıntılar için bk. Endelman, The Jews of Georgian England 1714-1830: Tradition and Change in a Liberal Society, 88. 1753 Yahudi Yasası hakkındaki literatürün ve 18. yüzyılda İngiltere’de gözlemlenen Yahudi düşmanlığı için bk. 86-115.

9 Verete, “The Restoration of the Jews in English Protestant Thought 1790-18401”, 30-31.

10 Verete, “The Restoration of the Jews in English Protestant Thought 1790-1840”, 37.

11 Verete, “The Restoration of the Jews in English Protestant Thought 1790-1840”, 41. (The Restoration of the Jews adlı eserin ikinci edisyonu 1807 tarihlidir.)

12 1790’larda ve 1800’lerin ilk yıllarında kurulan ve yaygın olarak bilinen misyoner cemiyetleri: Baptist Missionary Society 1792, London Missionary Society 1795, Church Missionary Society 1799, British and Foreign Society 1804 ve London Jews Society olarak da bilinen London Society for Promoting Christianity amongst the Jews 1809.

13 Londra Yahudi Cemiyeti’nin sekreteri tarafından yazılan 100 yıllık tarihi için bk. W. T. Gidney, The History of the Landon Society far Promoting Christianity amongst the Jews, 1809 to 1908, London 1908. Nicolayson’ın Kudüs merkezli faaliyetleri için bk. Dönmez, “İngiltere’nin Osmanlı Devleti’nde Protestanlığı Yayma ve Filistin’de Yahudileri ve İskân Projesi”, 203-206.

14 İngiltere’nin Filistin bölgesindeki nüfuz mücadelesinde misyonerlerin rolü hakkında bk. Buzpınar, “Suriye ve Filistin’de Avrupa Nüfuz Mücadelesinde Yani Bir Unsur: İngiliz Misyonerleri (19. Yüzyıl)”, 107-120.

15 Verete, “Why Was a British Consulate Established in jerusalem?”, 316-325, 335-336.

16 Hodder, The Life and Work of the Seventh Earl of Shaftesbury, 233.

17 Lewis, The Origins of Christian Zionism: Lord Shaftesbury and Evangelical Support far a Jewish Homeland, 63. Hıristiyan Siyonizminin bu dönemde İngiltere’deki güçlü temsilcileri hakkında bk. Lewis, The Origin of Christian Zionism, 60-66.

18 Lord Shaftesbury’nin İngiliz siyasetindeki etkin yeri ve Hıristiyan Siyonizmine katkıları hakkında Edwin Hodder tarafından yayımlanan hatıratı esas alınarak yapılan bir çalışma için bk. Albayrak, “İngiliz Aristokrasisi ve Hıristiyan Siyonizmi: VII. Shaftesbury Örneği”, 135-165.

19 Sharif, Non-Jewish Zionism: Its Roots in Westem History, 57.

20 Jewish Missionary Travels to the Jews in Jerusalem, Palestine and Other Foreign Countries in 1839 by the Deputation of the Church of Scotland, 3-8.

21 Jewish Missionary Travels to the Jews in Jerusalem, 9-15. Gezinin detaylı anlatımı için bk. Andrew Bonar, Robert Murray M’Cheyne, Narrative of A Mission of Jnquiry to the Jews from the Church of Scotland in 1839, (Edinburgh: William Whyte &Co, 1842). Heyetin Filistin ziyareti İskoçya’da o kadar yoğun ilgi görmüştü ki heyetin dönüşünü müteakip bir yıl boyunca gezi anlatıları devam etmişti.

22 Andrew Bonar, Robert Murray M’Cheyne, Narrative of A Missi on of Jnquiry to the Jews from the Church of Scotland in 1839, (Edinburgh: William White &Co, 1842). Heyetin önde gelen isimlerinden Dr. Alexander Keith, The Land of Israel According to the Covenant with Abraham, with Isaac, and with Jacob (New York 1844) adlı eserinde kutsal metinlere ve tarihî verilere dayanarak Filistin’in Yahudilerin ana vatanı olduğu fikrini işlemektedir.

23 Kudüs ziyaretinin detayları için bk. Bonar and M’Cheyne, Narrative of A Mission of Jnquiry ta the Jews, 167-217.

24 Mısır krizinin detayları için bk. Kutluoğlu, The Egyptian Questin (1831-1841), 131-175.

25 Lord Shaftesbury’nin ilişki ağı ve genel olarak siyasetteki etkinliği ile ilgili olarak bk. Lewis, The Origins of Christian Zionism, 107-112.

26 Mısır krizi münasebetiyle bir araya gelen İngiltere, Fransa, Avusturya, Prusya ve Rusya devletlerini kastediyor.

27 Hodder, The Life and Work of the Seventh Earl of Shaftesbury, 310.

28 Sizer, Christian Zionism: Road-map ta Armageddon?, 57.

29 Shaftesbury’nin günlüğündeki 1 Ağustos tarihli notlar için bk. Hodder, The Life and Work of the Seventh Earl of Shaftesbury, 310-311.

30 Charles Webster, The Foreign Policy of Palmerston, 1830-1841, 761.

31 The National Archives, Foreign Office (FO), 78/390, Lord Palmerston to Lord Ponsonby, 11 August 1840, no.134. Bu belgenin orijinaline ulaşmamı sağlayan kıymetli meslektaşım Ebrar Küçükaşçı’ya çok teşekkür ediyorum.

32 Lord Shaftesbury’nin 24 Ağustos tarihli günlüğü. Hodder, The Life and Work of the Seventh Earl of Shaftesbury, 311.

33 Webster, The Foreign Policy, 762.

34 Bu isteksizlik hâlinin literatüre yansıması için bk. Webster, The Foreign Policy, 762.

35 BOA, İ.MSM, 35-1006, ek 2, 7 Şevval 1256/2 Aralık 1840.

36 BOA, İ.MSM, 35-1006, ek 1, 7 Zilkade 1256/31 Aralık 1840.

37 BOA, İ.MSM, 35-1006, ek 3, 27 Zilkade 1256/20 Ocak 1841.

38 BOA, İ.MSM, 35-1007, 3 Zilhicce 1256/26 Ocak 1841.

]]> İngiliz Hıristiyan Siyonistlerin Osmanlı Topraklarındaki Faaliyetleri https://www.derintarih.com/dosya/ingiliz-hiristiyan-siyonistlerin-osmanli-topraklarindaki-faaliyetleri/ Mon, 10 Nov 2025 08:41:25 +0000 https://www.derintarih.com/?p=11816 Yahudilerin Filistin’e dönerek bir devlet kurmalarının Hz. İsa’nın yeryüzüne ikinci gelişi için gerekli olduğu inancının, İngiliz Protestanları arasında yüzyıllardır etkili olduğu söylenebilir. Güçlü bir anti-semitizm ortamında doğup gelişen bu inanç, 19. yüzyılın ilk yarısında çeşitli misyoner cemiyetlerin yanında diplomat ve seyyah Laurence Oliphant, Baden Dükü I. Frederik’in çocuklarının özel ders veren William Henry Hechler ve İngiliz siyasetinin nüfuzlu isimlerinden Lord Shaftesbury gibi şahsiyetlerin adanmışlığıyla aksiyona dönüşmüştür. Osmanlı Devleti bu girişimleri nasıl boşa çıkardı birlikte görelim.

 

Devamı Derin Tarih Kasım Sayısında… 

]]> Osmanlı Döneminde Şam Arap Coğrafyasının Merkeziydi https://www.derintarih.com/dosya/osmanli-doneminde-sam-arap-cografyasinin-merkeziydi/ Mon, 06 Jan 2025 08:27:27 +0000 https://www.derintarih.com/?p=11118 Yavuz Sultan Selim’in Mısır Seferi sırasında 1516’da Osmanlı hâkimiyetine giren Şam, 1918’e kadar içinde bulunduğu bölgenin idarî, askerî, ilmî, kültürel ve ticarî merkezi olma özelliğini sürdürdü. Surre alayları ve hac kervanlarının toplanma alanı olması hasebiyle dinî açıdan da önemli bir statüye sahipti. Şam valilerinin birçoğunun sadâret görevinde bulunmuş olması bunun bir nişanesidir. Zaman zaman isyanlar, idarî istikrarsızlıklar ve doğal afetlerle hasar alsa da Şam, son yüzyıldaki ahvali düşünülürse, Osmanlı idaresi altında en müreffeh dönemini yaşamıştı.

 

Devamı Derin Tarih Ocak Sayısında… 

]]> Lübnan’da Dört Asırlık Osmanlı Hâkimiyeti https://www.derintarih.com/dosya/lubnanda-dort-asirlik-osmanli-hakimiyeti/ Mon, 04 Nov 2024 14:03:04 +0000 https://www.derintarih.com/?p=10962 Emevî, Abbâsî ve Fâtımîlerin ardından Lübnan, Yavuz Sultan Selim’in Mısır seferiyle 1516’da Osmanlı hâkimiyetine girdi. Bu tarihten itibaren Lübnan Müslümanlar ve Hıristiyanlar ailelerin elinde tuttuğu emîrlikle yönetildi. Bölgedeki çatışmaları dindirebilmek adına Ocak 1843’te yapılan tayinlerle biri Mârûnîlerden diğeri Dürzîlerden olmak üzere çifte kaymakamlık dönemine geçildi. Ancak akan kanı bu sistemde durduramayınca Lübnan’a müstakil mutasarrıflık statüsü verildi ve bölge 1861-1915 en sakin dönemini yaşadı.

 

Devamı Derin Tarih Kasım Sayısında… 

]]>