Savaşta ölen Sırpların anısına 1953’te inşa edilen 25 metre yüksekliğindeki anıtın (Gazimestan) önünde konuşan Miloseviç, sözlerine Kosova Savaşı’nın Sırplar ve bütün Avrupa için önemini hatırlatarak başladı. “Savaşın yıldönümünde, Sırbistan artık kendi devletine, ulusuna ve ruhî bütünlüğüne kavuşmuştur. Bugün artık Kosova Savaşı’nın gerçekleriyle efsanelerini birbirinden ayırmak çok zor hale gelmiştir. Zaten bu mesele artık önemli de değildir” diyen Miloseviç, sözü daha sonra Sırbistan’ın ve Sırpların “kenarda tutulduğuna” getirerek şunları söyledi: “1974’te ilan edilen Yugoslav Anayasası, Sırbistan’ın gücünü sınırlamıştır. Kosova Savaşı ve Anayasa, Sırp millî şuuruna yönelik saldırılardır. Sırp liderler arasındaki ayrışmalar, kendi halklarına verdikleri sözü tutamamalarına yol açmıştır. Sırplar, büyüklüklerini kendi lehlerine yeterince kullanamamıştır. Bugün ise Sırbistan artık tek parçadır ve diğer cumhuriyetlerle eşittir. [Kosova Savaşı’ndan] altı asır sonra, şimdi biz yine savaşlarla karşı karşıyayız. Şimdilik hiçbiri silahlı savaşlar değil, ama silahlı savaş seçeneğini de gözden uzak tutmuyoruz. Altı asır önce Sırbistan, Kosova Ovası’nda hem kendisini hem de Avrupa’yı kahramanca savunmuştu. Sırbistan o zaman Avrupa kültürünü, dinini ve sosyal yapısını müdafaa eden bir kaleydi.”

Bugün bu konuşma, Yugoslavya’nın dağılma sürecini tetikleyen ve sonrasında yaşanan kanlı iç savaşın habercisi olan bir dönüm noktası olarak görülüyor.

1389 veya 1989’u maziye karışmış tarihler zannetmeyiniz. Bütün dönüm noktaları, Sırpların zihninde günümüzde net bir şekilde yaşamaya ve günlük politikayı şekillendirmeye devam ediyor.

Derin Tarih’in bu sayısında biz de hafızalarımızı tazelemek, bazı derslerin altını çizmek ve Osmanlı tarihinin dönüm noktalarından Sırp isyanına odaklanmak istedik. Balkanlar’da artçı sarsıntıları hâlâ hissedilen bir hadise çünkü bu.

elbette Türkiye Selçukluları -Anadolu Selçukluları geliyor. Oysa Türkiye Selçuklularının hâkim olduğu asırlar, “Osmanlı’yı hazırlayan mukaddime” olarak tavsif edilmeye layık bir medeniyet devrine işaret eder.

Bu sayımızda, Türkiye Selçukluları döneminde Anadolu’yu âdeta bir vücudun içindeki damarlar gibi saran kervansaraylar ağına odaklanıyoruz. Niçin sadece kervansarayları gündeme taşıdığımız belki sorulabilir. Dosyamızın sayfaları arasında ilerlerken de göreceğiniz

üzere, Türkiye Selçuklularının en mükemmel bir hale getirdiği kervansaray zinciri sadece ekonomik bir modele işaret etmez; ahîlik teşkilâtı bağlamında toplumsal bir gösterge haline gelir, yol güvenliğinin ve ticaret rotalarının emniyetinin sağlanmasıyla alakalı ayrıntılar da bizi dönemin şartlarını ve dengelerini daha iyi anlamaya götürür. Bu yönüyle kervansaraylar,

Türkiye Selçuklularının toplumsal, ahlâkî, manevî, askerî ve siyasî manzarasının doğrudan yansıdığı birer aynadır. Biz sadece o aynanın üzerine birikmiş olan tozları almakla yetindik. Manzaranın parlaklığı zaten sizi de içine çekip götürecek.

Türkiye Selçuklularına odaklanma sebeplerimizden bir diğeri de, Anadolu’da Osmanlı öncesinde nasıl bir atmosferin bulunduğunu gözler önüne sermek. Bu sayede hem Anadolu’yu mayalayan dokuyu kavramış hem de Osmanlı İmparatorluğu’nun kuruluşuna giden yolun bütün adımlarını görmüş olacağız.

Dosyamıza katkıda bulunan bütün kıymetli isimlere teşekkürlerimizi sunuyorum.

Yeni sayımızda, hayırla görüşmek üzere…

Karşı karşıyaydılar işte. Çok değil, iki sene önce kendilerini çok sevdikleri Mekke’den çıkaran kibirli ve inkârcı güruh, şimdi Bedir’de yalın kılıç karşılarındaydı. Hz. Peygamber, ilahî vaadin yerine gelmesi için ısrarla Rabbine yakarırken, melekler kılıçlarını çoktan kuşanmıştı.

Ve elbette zafer, o bir avuç mü’minin olacaktı. Tarihler, hicrî ikinci yılın Ramazan ayının 17’nci gününü (12 Mart 624) gösteriyordu.

* * *

Çekilen onca sıkıntının ve verilen zorlu sınavların ardından, Müslümanlar akın akın Mekke’ye giriyordu. Kan dökmeden, kimseyi üzmeden, o emin beldenin şanına yaraşır biçimde… Mü’minler sevgiliye kavuşurcasına, tek tek taşlarına bile hasret kaldıkları Mekke’nin sokaklarına koşuşurken, Hz. Peygamber Rabbine karşı tevazusundan ve mahviyetinden dolayı başını eğdikçe eğiyordu.

Mekke, artık aslî sahiplerinindi. Tarihler, hicrî 8’inci yılın Ramazan ayının 20’nci gününü (10 Ocak 630) gösteriyordu.

* * *

Ramazan sadece ibadet ve oruç ayı değil, aynı zamanda Müslümanların hafızasında çok sayıda zaferle özdeşleşmiş bir şuur iklimidir. Yukarıda sadece ikisini zikrettiğim nice parlak dönüm noktası, Ramazan ayında yaşanmıştır.

Derin Tarih olarak, Ramazan ayını bu yönüyle ele aldığımız sayımızla karşınızdayız. İslâm dünyasının acılarla, işgal ve savaşlarla boğuştuğu bir dönemde, Ramazan bir huzur ve sekînet penceresi aynı zamanda. Dış dünyada ne yaşanırsa yaşansın, Ramazan içimize bahar müjdeleri getiriyor. Bu nimetten, kalbimizle baş başa kalabildiğimiz oranda istifade edeceğiz. İşte tam bu noktada, dosyamızın kalplerinize iyi geleceğine inanıyoruz.

Şimdiden, bereketlerle dolu bir ayın ardından, hayırlı ve bereketli bayramlar dileriz.

Aradan geçen yıllar içinde Necmeddin Okyay’a dair ne bulduysam okumaya başladım. Derken, bütün okuduklarımın beni aynı isme çıkardığını gördüm: Prof. Uğur Derman. Merhum Okyay’ın en yakın ve en uzun süreli talebesiydi kendisi ve Okyay’la alakalı bildiklerimizin de birinci elden kaynağıydı. Sonra güzel bir şey daha oldu, Uğur Hocam’la bizzat tanıştık. Türkpetrol Vakfı’ndaki ilk sohbetimizin konusu da yine Necmeddin Okyay’dı.

2026 yaklaşırken, yılın ilk ayında Derin Tarih’in kapak konusunun ne olacağını neredeyse hiç düşünmedim. Zira ocak ayı, Necmeddin Okyay’ın vefatının 50’nci yıldönümüydü ve yeni nesillere onu anlatmak için bu vesileyi kullanmak çok isabetli olacaktı. Hemen Uğur Derman Hocam’ın kapısını çaldım. O da her zamanki cömertliğiyle, birbirinden renkli hatıralar eşliğinde, hocasının bütün hususiyetlerini bizimle paylaştı. Ortaya yine arşivlik bir dosya çıktı. Uğur Derman Hocamıza bütün okurlarımız adına müteşekkiriz.

Bu sayımızda, bir güzel tevafuk daha var: Prof. Dr. İsmail Kara Hocamız, Uğur Derman Hocamızın ömrünün üç büyük üstadla (Mahir İz, Necmeddin Okyay ve Süheyl Ünver) nasıl bereketlendiğini anlattığı bir makale kaleme aldı. Böylece, “Salihlerin anıldığı yer nur yağar” ölçüsüyle, bu sayımız tam bir yıldızlar geçidine dönüştü.

Yeni sayımızda, hayırla görüşmek üzere…

O ziyaret üzerimde öylesine derin ve kalıcı izler bıraktı ki, Sudan’ın özellikle son iki yüz yıllık tarihini dikkatli bir şekilde okumaya başladım. Çünkü muhatap olduğumuz bu samimi muamelenin bir sebebi ve arka planı olmalıydı. Nitekim yanılmamıştım: 1800’lü yıllarda Osmanlı İmparatorluğu’nun etkisi ve nüfuzu Sudan’a kadar uzanmış, hatta ülke tarihinin o dönemi “et-Turkiyye” olarak kayıtlara geçmişti. Kızıldeniz, Nil havzası ve Sahra bölgesinde Osmanlı idaresiyle güç kazanan Sudan, sırf bunun hatırına bugün bile Türkiye’den gidenleri bağrına basmayı sürdürüyordu.

Derin Tarih’in bu sayısında, çok sayıda uzman ismin mihmandarlığında, Sudan’a odaklandık. Bugün farklı ülkelerin birbirine karşı verdiği acımasız ve insafsız bir mücadelenin sahnesine dönüştürülen Sudan, “savaş” veya “insanî kriz” parantezine alınarak gündemin geri sıralarına itilebilecek bir ülke değil. Özellikle dosyamızın yakın tarihin dönüm noktalarına ışık tutan yazılarında, okurlarımız derin bir çerçevenin çizildiğini de görecektir.

Bu güzel ve nazenin ülkenin yeniden huzura kavuşması duamız eşliğinde, yeni sayımızda hayırla görüşmek üzere…